سۋديالارعا سۇرانىس جوعارى

ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ 2018 جىلدىڭ 25 قازانىنداعى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا سۋديالاردى ىرىكتەيتىن كونكۋرس تالاپتارىن وزگەرتۋ كەرەگىن ايتتى. ەلباسى سوت جۇيەسىندەگى بوس ورىندارعا 100 ۇمىتكەردىڭ 5-ەۋى عانا سىناقتان وتە العانىن مالىمدەدى. ال 2019 جىلى 470 سۋديانىڭ كاسىبي سىناقتان وتەتىنى بەلگىلى بولدى. بۇل تاپسىرما جوعارعى سوت پەن جوعارعى سوت كەڭەسىنە جۇكتەلدى. سوعان سايكەس, بىلتىردان باس­تاپ سۋديا بولۋعا ۇمىتكەر جاڭا ەرەجەمەن سىنالادى. العاشقى كەزەڭدە ۇمىتكەر پسيحولوگيالىق تەستتەن ءوتىپ, ەسسە جازادى. سونىمەن قاتار ونىڭ مەملەكەت زاڭىن ءبىلۋى مەن ونى ءىس جۇزىندە قولدانا الۋ قابىلەتىن تەكسە­رە­دى. العاشقى كەزەڭنەن سۇرىنبەي وتكەن­دەر جوعارعى سوت وكىلدەرىمەن جەكە سۇحبات­تا­سادى. تالاپتاردىڭ كۇشەيۋى ەسەبىنەن بۇگىندە ماماندار سانى ازايدى.

سولتۇستىك قازاقستان وبلىستىق سوتى­نىڭ توراعاسى ەرلان ايتجانوۆ جاڭا تالاپتاردىڭ مامان تاپشىلىعىنا اسەر ەتەتىنىن ايتادى. «سۋديا تاعايىنداۋ بۇرىنعىعا قاراعاندا قيىندادى. جاڭا تاعايىندالعان, قايتا تاعايىندالعان ماماندارعا تالاپتار كۇشەيدى. بۇعان ءبارى توزە بەرمەيدى, قالاعاننىڭ بارلىعى سىناقتان سۇرىنبەي وتەدى دەي المايمىز. سوندىقتان مامانداردى ءوزىمىز ۇيرەتىپ, وقىتامىز. تاجىريبەلى ماماندار ءوز بىلگەندەرىمەن بولىسەدى, جاستارعا ءار ماسەلەنى قالاي شەشۋ كەرەگىن, ەسسە جازۋدى, سۇحباتتاسۋدى ۇيرەتەدى», دەيدى وبلىستىق سوت توراعاسى. جاڭا تالاپتار مەن كونكۋرس ەرەجەسىنىڭ وزگەرۋى سالاداعى بى­لىكتى مامانداردىڭ ىرىكتەلۋىنە الىپ كەلدى. بۇل دا ءوز كەزەگىندە مامان تاپ­شى­­لىعىن تۋعىزارى ءسوزسىز. ەرلان ايتجانوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە سول­تۇس­­تىك قازاقستان وبلىسى بويىنشا اۋدان­­دىق سوت توراعالارى مەن قالالىق, ەكونو­­ميكالىق سوتتارداعى بوس ورىنداردى ەسەپتەگەندە 16 مامانعا سۇرانىس بار.

ەگەر جىل سايىن زاڭ فاكۋلتەتىن مىڭ­داعان تۇلەك ءتامامداسا, بۇل ما­مان­­دىق كوپشىلىك ءۇشىن جوعارى سۇ­رانىستا بولسا, قاجەتتىلىكتىڭ وتەلمەۋ سەبەبى نەدە؟ ستاتيستيكاعا سۇيەنسەك, تاۋەلسىزدىك العالى بەرى رەسپۋبليكاداعى ۋنيۆەر­سي­تەتتەردە 250 000-عا جۋىق زاڭ فاكۋل­تە­تى­نىڭ تۇلەكتەرى دايارلانعان. ەلىمىزدەگى 127 جوعارى وقۋ ورنىنىڭ جارتىسىندا, ياعني 61 ۋنيۆەرسيتەتتە زاڭ فاكۋلتەتى بار. 2015 جىلعى دەرەككە بويىنشا, زاڭ فاكۋلتەتىن 9 889 ادام تامامداعان.

بالكىم, ماسەلەنىڭ ءمانى جالاقىدا شىعار؟ الايدا ول ساندارعا قاراساق, سۋديالاردىڭ ايلىعى از ەمەس سەكىلدى. ويتكەنى جۇمىس ءوتىلى مەن كۆاليفيكاتسيا­سىنا بايلانىستى 450 مىڭ تەڭگەدەن 550 مىڭ تەڭگەگە دەيىن بارادى. 2018 جىلى ەلىمىزدەگى ورتاشا جالاقى كورسەتكىشى 164 552 تەڭگە بولعانىن ەسكەرسەك, سوت وكىلدەرى ورتاشا كورسەتكىشتەن 3 ەسە كوپ جالاقى الادى. حالىق سانىنا بايلانىس­تى ءار وبلىستاعى سوت وكىلدەرىنىڭ سانى دا قۇبىلمالى, ياعني اۋدانعا بايلانىستى وزگەرىپ وتىرادى. سوندىقتان ءار وبلىسقا ناقتى قانشا مامان قاجەت ەكەنىن الدىن الا بەلگىلەۋ قيىن.

مامان تاپشىلىعىنا ىقپال ەتەتىن تاعى ءبىر ماسەلە – جۇكتەمەنىڭ شامادان تىس بولۋى. جوعارعى سوت وكىلى اباي راحمەتۋلين سوت وكىلدەرىنىڭ شامادان تىس جۇكتەمەلەرى ماماننىڭ دەنساۋلىعىنا, وتباسىنا اسەر ەتەتىنىن, كەيدە جۇمىستان كەتۋىنە دە الىپ كەلەتىنىن ايتادى. ء«بىر سۋديانىڭ اي سايىنعى جۇكتەمەسى 147 ءىستى قۇرايدى. بۇل دەگەنىمىز ولار كۇنىنە 7-8 ىسپەن تانىسىپ, سولارعا قاتىستى شەشىم شىعارۋى كەرەك. نەگىزى, بۇل ءبىر مامان ءۇشىن كوپ», دەدى سوت وكىلى.

الەم تاجىريبەسىنە كوز جۇگىرتسەك, ەۋروپانىڭ بىرقاتار ەلىندە, رەسەيدە دە سوت قىزمەتكەرلەرى كونكۋرس بو­يىن­شا تاعايىندالادى. ال اقش-تا سوت وكىلدەرىن مەملەكەت باسشىسى تا­عاي­ىن­داپ, سەنات بەكىتەدى. سوندىقتان ولاردىڭ جاسىنا, بىلىمىنە قاتىستى ناقتى شەكتەۋلەر جوق. شۆەيتساريادا سوت وكىلدەرىن تاڭداۋعا ايماق تۇرعىندارى دا قاتىسا الادى. ستاتيستيكاعا سۇيەنسەك, ۇلىبريتانيانىڭ سوت وكىلدەرى ەڭ ۇلكەن جالاقى الاتىندار. ولاردىڭ ورتاشا جىلدىق جالاقىسى اقش دوللارىنا شاققاندا 174 476-نى قۇرايدى. بۇل مەملەكەتتىڭ ورتاشا ايلىق كورسەت­كى­شىنەن 5,1 ەسە كوپ. شۆەيتساريا مەن نورۆەگيا, يرلانديا ەلدەرىنىڭ سوت وكىل­دە­رى دە جوعارى جالاقىسىمەن ماقتانا الادى. گەرمانياداعى سوت وكىلدەرىنىڭ ورتاشا جالاقىسى 41 127 ەۋرو بولسا, ازەربايجان سوتىنىڭ قىز­مەت­كەرلەرى 12 603 اقش دوللارىن الادى ەكەن. البانيا, ارمەنيا, ەستونيا, يتاليا, موناكو, چەرنوگوريا مەن رەسەي ەلدەرىندە سوت وكىلدەرىنىڭ بەلگىلەنگەن مولشەردەن ارتىق جۇمىسىنا بونۋستار تولەنەدى.

سوت وكىلىنە ۇمىتكەرلەر اراسىنداعى كونكۋرس تالاپتارىن كۇشەيتۋ جۇمىستارى ءالى جالعاسىپ جاتىر. بۇل ءبىر جاعىنان سوت جۇيەسىنىڭ رەتتەلۋى ءۇشىن وڭ ىقپالىن تيگىزەدى. دەگەنمەن سىناقتان سۇرىنبەي ءوتىپ جاتقاندار از. ال ول زاڭ سالاسىنا ماماندار دايىندايتىن ۋنيۆەرسيتەتتەرگە سىن. جالپى, سوت وكىلدەرىنە قويىلعان جاڭا تالاپتار مامانداردىڭ سانى ەمەس, ساپاسىن ارتتىرارى ءسوزسىز.