ەلىمىزدىڭ ءۇشىنشى ءىرى قالاسى اتانعان شىمكەنتتىڭ دامۋدىڭ داڭعىلىنا تۇسكەنىنە دە جىلدان استى. وسى ۋاقىت ىشىندە ءوندىرىسى ورلەپ, قۇرىلىسى قارقىن العان ميلليوندى شاھاردا وڭدى وزگەرىستەر كوپتەپ كورىنىس بەرىپ وتىر. قالا تۇرعىندارىنا ىڭعايلى جاعدايلار جاساۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى بيلىك تە مەملەكەتتىك دەڭگەيدە ءتۇرلى باعدارلامالار ارقىلى حالىققا ەتەنە جاقىن بولا تۇسۋدە. ءاربىر تۇرعىننىڭ تالاپ-تىلەگىن تىڭداپ, ۋاقىت رەتىمەن شەشىمىن تابۋىنا جۇمىس ىستەۋدە. الەۋمەتتىك ماسەلەلەر اكىمدىك جانىنان قۇرىلعان ارنايى ورتالىقتاردا قارالىپ, جاڭا جوبالار جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. بۇگىندە شىرايلى شىمقالادا قولعا الىنعان بىرقاتار جوبانى, اتقارىلعان جۇمىستاردى بوياماسىز بايانداۋدى ءجون كوردىك.
«شىمكەنت سيتي» بالامالى قۋات كوزدەرىنە يەك ارتپاق
بىلايعى جۇرت تاراپىنان شىمكەنت قالاسىنىڭ اۋماعى ماسكەۋمەن تەڭ دەگەن اڭگىمە ايتىلىپ جاتادى. ۇشاقتان شىمقالاعا نازار سالساڭىز, شىندىعىندا قالا قۇلاشىن كەڭگە جايعان. بىراق ساۋلەت نىساندارىنىڭ دەنى – ءبىر-ەكى قاباتتى جاتاعان ۇيلەر. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, قالا بويىنا ەمەس, ەنىنە قاراي وسە تۇسكەن. وسىنى ەسكەرگەن جەرگىلىكتى بيلىك شاھاردا كوپ قاباتتى عيماراتتار تۇرعىزۋدى قولعا العان.
شىمكەنت نارىعىنا وتاندىق «وتاۋ ستروي» قۇرىلىس كومپانياسىمەن قاتار, بۇكىل ەلگە تانىمال Highvill Kazakhstan ينۆەستيتسيالىق-قۇرىلىس كومپانياسى كىرە باستادى. جىل باسىندا اتالعان قۇرىلىس كومپانياسى «Shymkent City» اۋماعىندا تۇرعىن ءۇي نىساندارىن سالاتىن بولعان. ءوز كەزەگىندە وڭتۇستىككورەيالىق كومپانيا باسشىلارى قازاقستانداعى ءۇشىنشى مەگاپوليسكە وزىق تاجىريبە ەنگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن الاڭ رەتىندە قارايتىندارىن ايتقان. شاھار بيلىگى دە شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن جۇرگىزۋدە ەشقانداي كەدەرگىنىڭ بولمايتىنىن مالىمدەپ, Highvill كومپانياسىنىڭ باستامالارىنا وڭ باعاسىن بەردى. سونىمەن قاتار تۇرعىن ءۇيدىڭ ساپاسىنان بولەك, ونىڭ سەيسميكالىق جاعدايعا دا ءتوزىمدى بولۋىن ەسكەرۋ قاجەت ەكەنىن ەسكەرتتى.
مەگاپوليستىڭ سولتۇستىك ايماعىندا ورنالاسقان «Shymkent City» – 12 ورامنان تۇراتىن شاعىن اۋدان. وندا تۇرعىن ءۇي مەن بيزنەس ورتالىقتارىنان بولەك, ساۋدا ورىندارى, ەمحانا, ويىن-ساۋىق ورتالىعى, گۇلزار مەن دەمالىس ايماعى بولادى دەپ جوسپارلانعان. قازىرگى تاڭدا جاڭا قالاشىققا ينفراقۇرىلىم جۇيەلەرى تارتىلعان. ءتىپتى زاماناۋي تەحنولوگيانى قولدانىپ, «Shymkent City» قالاشىعىن ەنەرگوتيىمدى جاسىل قالا ەتىپ سالۋعا مۇمكىندىك تۋىپ وتىر. ويتكەنى شىمكەنتتە كۇن مەن جەل ەنەرگياسىنىڭ قۋاتى جوعارى.
«بۇۇ دامۋ باعدارلاماسى ەلىمىزدىڭ بىرنەشە قالاسىندا الەۋمەتتىك نىساندار مەن ۇيلەرگە قاناتقاقتى جوبالار ازىرلەپ, ول نىساندارعا بالامالى ەنەرگيا كوزدەرى قولدانىلعان», دەيدى يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ وكىلى جاقسىلىق توقاەۆ. ونىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىز اۋماعىنداعى 7000 مەكتەپ, 3000 اۋرۋحانا مەملەكەتتىك ەنەرگەتيكالىق تىزىمگە ەنگەن. مامان وسىنداي قاناتقاقتى جوبالاردى اۋماعى 428 گا, 55 مىڭ ادام تۇرۋعا ارنالعان «Shymkent City» جوباسىندا دا قولدانۋعا بولاتىنىن تىلگە تيەك ەتەدى.
بۇۇ دب مەن قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ ەنەرگيا تيىمدىلىگى بويىنشا جوبالارىنىڭ مەنەدجەرى الەكساندر بەلىيدىڭ ايتۋىنشا, جەرگىلىكتى تۇرعىندار اراسىندا جۇرگىزىلگەن ساۋالداما ناتيجەسى بويىنشا شىمكەنتتىڭ ءبىراز تۇرعىنى ۇيلەرىنىڭ شاتىرى مەن جەرتولەلەرىنىڭ اپاتتى جاعدايدا تۇرعانىنا شاعىمدانعان. قولدانىستاعى عيماراتتار ەنەرگيانى وتە كوپ تۇتىنادى. قالادا جۇرگىزىلگەن ەڭ العاشقى ەنەرگواۋديت ماسەلەسى 1 شارشى مەترىنە 150 كۆ/ساع جىلۋ ەنەرگياسى تۇتىنىلاتىنىن كورسەتتى. ال نورما بويىنشا 77-80 كۆ/ساع بولۋى ءتيىس. وسىدان-اق قالادا بالامالى ەنەرگيا كوزدەرىنە ءوتۋ ماسەلەسىنىڭ تولعاعى جەتكەنىن اڭعارۋعا بولادى.
ءوسىم كورسەتكىشى جوعارى قالا
بىلتىر عانا ميلليوندى قالا مارتەبەسىن العان شىمكەنت تۇرعىندارىنىڭ سانى بيىلعى 1 ماۋسىمدا 1 ملن 22 449 ادامعا جەتتى. شاھار رەسپۋبليكا قالالارى مەن وڭىرلەرى كولەمىندە حالىق سانى جاعىنان سەگىزىنشى ورىنعا تۇراقتادى. بۇل تۋرالى شىمكەنت قالاسىنىڭ ستاتيستيكا دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى ەرنازار قۇلتاەۆ اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق ورتالىقتا وتكەن ءباسپاسوز بريفينگىندە مالىمدەدى.
«وتكەن جىلعى ءتيىستى كەزەڭمەن سالىستىرعاندا حالىق سانى 2 پايىزعا نەمەسە 20 158 ادامعا ارتتى. شىمكەنت رەسپۋبليكادا حالىق تىعىز ورنالاسقان قالالاردىڭ بىرىنە جاتادى. مۇندا 1 شارشى شاقىرىمعا 852 ادامنان كەلەدى. 2017 جىلى 835,2 ادام بولعان ەدى. 2019 جىلعى قاڭتار-مامىردا حالىقتىڭ تابيعي ءوسىمى 8 900 ادامدى قۇرادى جانە 2018 جىلعى ءتيىستى كەزەڭمەن سالىستىرعاندا 1,6 پايىزعا ءوستى. شىمقالا بالا تۋ مەن تابيعي ءوسىم كورسەتكىشتەرى بويىنشا ەلىمىزدە 4-ورىندا. بيىلدىڭ بەس ايىندا قالا بويىنشا 10 919 نارەستە جارىق دۇنيە ەسىگىن اشسا, ءوسىم 2,4 پايىزدى قۇراپ وتىر. 2018 جىلعى قاڭتار-مامىردا 10 665 بالا تۋعان ەدى», دەدى ە.قۇلتاەۆ.
شاھار الداعى ۋاقىتتا «Smart city»-گە اينالادى
شىمكەنت بولاشاقتا «Smart city» مارتەبەسىن يەلەنبەك. بۇگىندە قالانىڭ 2023 جىلعا دەيىنگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ تۇجىرىمداماسى جاسالعان. باستى ماقسات – قالا تۇرعىندارى مەن قوناقتارىنا مەيلىنشە جايلى جاعداي جاساۋ. قازىرگى تاڭدا جەرگىلىكتى پوليتسيا جۇمىسىن جۇيەلەندىرۋ مەن ءبىلىم سالاسىندا جاڭالىقتار ەنگىزۋ بويىنشا ءبىرشاما سمارت جۇيە جۇزەگە اسىرىلدى. ال بيىلعا 16 جوبا جوسپارلانعان. العاشقى كەزەكتە «103» جەدەل مەديتسينالىق جاردەم قىزمەتىن جاڭعىرتۋ جوباسى تۇر. اتالعان جوبا «103» قىزمەتىن قازىرگى زامانعى جابدىقتارمەن جانە ارنايى اۆتوكولىكتەرمەن ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جاراقتاندىرۋدى جانە بىرىڭعاي ساll-ورتالىق قۇرۋدى كوزدەيدى. سونىمەن قاتار «112» بىرىڭعاي كەزەكشىلىك-ديسپەتچەرلىك قىزمەتىن ەنگىزۋ جوباسى اياسىندا «101», «102», «103» جانە «112» شۇعىل قىزمەتتەر بىرىڭعاي بايلانىس ورتالىعىنا بىرىكتىرىلەدى.
ء ۇشىنشى جوبا – «109» مونيتورينگ جانە دەن قويۋ قىزمەتى. اتالعان قىزمەت جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاننىڭ, ونىڭ قۇرىلىمدىق بولىمشەلەرىنىڭ جانە قالالىق قىزمەتتەردىڭ ازاماتتارمەن اقپاراتتىق ءوزارا ءىس-قيمىلىن قامتاماسىز ەتەدى, كونسۋلتاتسيالىق قولداۋ كورسەتۋ جانە شۇعىل ەمەس سيپاتتاعى وقىس وقيعالاردى جويۋعا ارنالعان. العا قويعان جوسپارلار اياسىندا كەشەندى مەديتسينالىق اقپاراتتىق جۇيەنى ەنگىزۋ ارقىلى مەديتسينا مەكەمەلەرىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن جاقسارتۋ, تەحنيكالىق جانە كاسىبي ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ قىزمەتىن اۆتوماتتاندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. ەڭ اۋقىمدى جوبالاردىڭ بىرەگەيى IoT ەلەمەتتەرىن الەۋمەتتىك نىساندارعا ەنگىزۋ بولادى.
«اتالعان جوبا الەۋمەتتىك نىسانداردا (مەكتەپتەر, بالاباقشالار جانە اۋرۋحانالار) جىلىتۋ ماۋسىمىنىڭ مونيتورينگ پروتسەسىن اۆتوماتتاندىرۋدى قاراستىرادى. جوبا اياسىندا جىلۋ بەرۋ ماۋسىمىنىڭ بارىسىن باقىلاۋ, الەۋمەتتىك نىساندارعا ەلەكتر ەنەرگياسىن, سۋدى تۇتىنۋدى ەسەپكە الۋ ءۇشىن ەسەپتەۋ قۇرالدارىن ورناتۋ ىسكە اسىرىلادى. ال «اقىلدى كۆارتال» – كوپ قاباتتى تۇرعىن ۇيلەردە دەرەكتەردى بەرۋ جانە «E-Shanyrak» اج-مەن ينتەگراتسياسى بار ۇيگە ورتاق ەسەپتەۋ قۇرالدارىن ورناتىپ, ۇسىنىلاتىن قىزمەتتەردىڭ اشىقتىعى, ناقتى ۋاقىت رەجىمىندەگى مونيتورينگ, تۇتىنۋدى ۇنەمدەۋ جانە كورسەتكىشتەردى اۆتوماتتى تۇردە جيناۋ ناتيجەلەرىنە قول جەتكىزۋ مۇمكىندىگى ەنگىزىلەدى», دەيدى قالالىق تسيفرلاندىرۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى اينۇر يۋسۋپوۆا.
قاتتى تۇرمىستىق قالدىقتاردى شىعارۋدى ديسپەتچەرلەندىرۋ, «اقىلدى كوشەنى جارىقتاندىرۋ», قوعامدىق كولىكتە ەلەكتروندى بيلەتتەۋ جۇيەسى, «اقىلدى كولىك تۇراعى», «سەرگەك» ينتەللەكتۋالدى بەينەباقىلاۋ جۇيەسى, جەر قاتىناستارى سالاسىنداعى مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى اۆتوماتتاندىرۋ, عيماراتتارعا QR-كودتاردى ورناتۋ, «ەلەكتروندى ءارحيۆتى», ەراپ جۇيەسىن ەنگىزۋ بويىنشا بىرقاتار جۇمىس اتقارىلۋدا. الداعى ۋاقىتتا دا «اقىلدى قالا» جوباسى اياسىندا ءبىراز كۇردەلى ماسەلە وڭتايلاندىرىلعان جولمەن شەشىمىن تاپپاق.
سونداي-اق سوڭعى ۋاقىتتا قالا كوشەلەرىندەگى قوعامدىق كولىكتەرگە 2گيس ەلەكتروندى باعدارلاماسى ەنگىزىلىپ, ايالدامادا كولىك كۇتكەن جولاۋشى اۆتوبۋستاردىڭ قاي باعىتقا جۇرەتىندىگىن سمارتفونىنان ءبىلىپ وتىراتىن بولدى. وسىلايشا كۇندەلىكتى تۇرمىستا شاھار تۇرعىندارىنىڭ ومىرىنە دەندەپ ەنىپ كەلە جاتقان «Smart» الداعى ۋاقىتتا تۇرعىنداردىڭ ەلگەزەك كومەكشىسىنە اينالاتىنى انىق.
ەلەكتروندى قىزمەت دەمەكشى, قالا اكىمدىگى تاراپىنان 2019 جىلدىڭ ەكىنشى توقسانىندا حالىققا جالپى سانى 2 043 493 قىزمەت ۇسىنىلعان. ونىڭ ىشىندە 1 556 758 قىزمەت ءتۇرى ەلەكتروندى نىساندا كورسەتىلىپتى. ياعني, جالپى قىزمەتتەردىڭ ۇلەسى 76,2 پايىزدى قۇرايدى. ەسەپتى مەرزىمدە مەملەكەتتىك كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ساپاسىنا شاعىم كەلىپ تۇسپەگەن. سۇرانىسقا يە 12 قىزمەت اۆتوماتتاندىرىلسا, 112 مەملەكەتتىك قىزمەت بويىنشا جول كارتاسى بەكىتىلىپتى. سونىڭ ناتيجەسىندە جالپى سانى 55 قىزمەت اۆتوماتتاندىرىلىپ, 57-ءسىن تسيفرلى جۇيەگە اۋىستىرۋ جوسپارلانعان. بۇل جۇمىستار دا قارقىندى تۇردە جۇرگىزىلۋدە.
ءبىر سوزبەن ايتقاندا, قالادا قاعاز ارقالاپ, مەملەكەتتىك مەكەمەلەردىڭ ەسىگىن توزدىراتىن زامان كەلمەسكە كەتىپ بارا جاتىر. ەندى شاھار تۇرعىندارى ەلەكتروندى قىزمەت الۋ كەزىندە ۋاقىتى مەن قارجىسىن ۇنەمدەمەك.
تۇرعىنداردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ – باستى نازاردا
ەلىمىزدەگى ءىرى مەگاپوليستەر ءۇشىن ەڭ باستى قۇندىلىق – قالا تۇرعىندارى ءۇشىن قاۋىپسىز, قولايلى ورتا قالىپتاستىرۋ. وسى ماقساتتا ءۇشىنشى مەگاپوليستە ازاماتتاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋدى قامتاماسىز ەتۋگە ارنالعان «Qorgau» جوباسى باستالدى. «Qorgau» – حالىق كومەكشىسى. ول 200-دەن استام وزەكتى تاقىرىپتى قامتيدى. ونىڭ اياسىندا تۇرعىندار تەگىن زاڭگەرلىك كومەك الىپ, وزدەرىنىڭ قۇقىقتىق ساۋاتتىلىقتارىن ارتتىرادى. جوبانىڭ ايماقتىق بولىمشەلەرىن اشۋدى ازاماتتىق سەكتور مەن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار جەتەكشىلەرى قولعا العان.
«بۇل حالىقتىڭ قۇقىقتىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرا وتىرىپ, ولارعا تەگىن زاڭگەرلىك كومەك كورسەتۋدى كوزدەيدى. ءار وڭىرگە بەكىتىلگەن زاڭگەرلەر الداعى 4 اي بويى تۇرعىندارعا كەڭەس بەرەدى. جۇمىس كۇنى ىشىندە كەز كەلگەن جاس زاڭگەردىڭ كومەگىنە جۇگىنە الادى. بىزدە باسىنا كۇن تۋعاندا عانا زاڭگەردى ىزدەيتىندەر كوپ. ەندىگى جەردە كەز كەلگەن ماسەلەنى تىڭداۋعا دايىنبىز», دەيدى وڭىرلىك جەتەكشى سابيرا بايزاقوۆا.
«Qorgau» اۋقىمدى جوباسى – اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگىمەن بىرلەسە وتىرىپ, «ازاماتتىق باستامالار ورتالىعى» كەاق-تىڭ قولداۋىمەن «بىرىڭعاي Call-ورتالىق قۇرۋ ارقىلى قۇقىق قورعاۋشى كەشەندى جوباسىن ىسكە اسىرۋ» گرانتى شەڭبەرىندە اتقارىلىپ وتىرعان شارۋا.
«2019 جىلدىڭ 1 تامىزىنان ەلىمىزدىڭ بارلىق قالا, اۋدانىندا زاڭگەرلىك كەڭەس بەرۋ بولىمدەرى اشىلا باستادى. شىمكەنت قالاسىنداعى ءبولىم جاستار رەسۋرستىق ورتالىقتارىندا ورنالاسادى. جوبا شەڭبەرىندە زاڭ فاكۋلتەتىنىڭ ستۋدەنتتەرىنە تاجىريبەدەن ءوتۋ مۇمكىندىكتەرى دە قاراستىرىلعان. سونداي-اق ءتۇرلى الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ءىس-شارا ۇيىمداستىرۋ جوسپارلانعان», دەيدى جاستار رەسۋرستىق ورتالىعىنىڭ باسشىسى نۇرداۋلەت تاڭىربەرگەن.
ءىرى اگلومەراتسيالىق ورتالىق اتانادى
بولاشاقتا شىمكەنت قالاسىنىڭ ىرگەسىندەگى ەلدى مەكەندەر, ءوندىرىس ورىندارى قالاعا «قىزمەت ەتۋشىلەر» بولىپ تابىلارى انىق. وعان قالانىڭ ينفراقۇرىلىمدىق, كولىكتىك الەۋەتى جەتكىلىكتى. ماسەلەن, وڭىردەگى تۇركىستان وبلىسىنىڭ بىرقاتار اۋدانىمەن شەكتەسىپ جاتقان شاھارعا اۋدان, ەلدى مەكەندەردىڭ تۇرعىندارى شيكىزات پەن جۇمىس كۇشىن الىپ كەلۋدە. بۇل – الەمدىك تاجىريبەدە بار دۇنيە. سەبەبى نيۋ-يورك, پاريج, لوندون ناعىز اگلومەراتسيانىڭ جەمىسى ەكەنىن ۋاقىت دالەلدەپ بەردى. ءارى ونى كۇللى الەم كوردى. سوندىقتان وزىمىزدە بار تابيعي جاعدايدى پايدالانا وتىرىپ, شىمكەنتتى وڭتۇستىك ءوڭىردىڭ اگلومەراتسيالىق «جۇرەگىنە» اينالدىرۋىمىز قاجەت. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, شىمكەنت ءوزىنىڭ جارقىن دامۋ جولىندا وزىمەن كورشىلەس اۋدان, قالالاردى دا بىرلىكتە العا جەتەلەيتىنى انىق. بۇعان شاھاردىڭ ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك, مادەني الەۋەتى جەتكىلىكتى.
وڭتۇستىك اگلومەراتسياسىنىڭ يزوحرون تاسىلىنە (1,5 ساعات ىشىندە كولىكپەن ءجۇرىپ ءوتۋ) شىمكەنت قالاسى, سايرام, تولە بي, ورداباسى, بايدىبەك, تۇلكىباس, قازىعۇرت اۋداندارى, ارىس قالاسى ەنگىزىلگەن. ونىڭ ىشىندە شىمكەنت اگلومەراتسيانىڭ يادروسىنا اينالا وتىرىپ, كورشىلەس اۋدان, قالالاردىڭ دەموگرافيالىق وسىمىنە بايلانىستى الەۋمەتتىك, ينجەنەرلىك جۇيەلەرىن, كولىك, تۇرعىن ءۇي قۇرىلىستارىن جۇرگىزەتىن, ونەركاسىپ جانە اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتاتىن تاپتىرماس مەگاورتالىققا اينالادى.
اتاپ ايتار بولساق, قالانىڭ جاڭا باس جوسپارىنا سايكەس 40 ەلدى مەكەن (شەكاراسى 40 مىڭ گا-دان 117 مىڭ گا-عا دەيىن ۇلعايعان) شىمكەنتكە قوسىلدى. اۋىل شارۋاشىلىعى, ساۋدا-ساتتىق سالاسى جۇيەلى جولعا قويىلعان سايرام, تولە بي, ورداباسى اۋداندارىنىڭ قالاعا جاقىن ورنالاسۋى ءبىرىنشى تيىمدىلىك بولىپ سانالماق. قالا شىن مانىندە ەلدىڭ ءۇشىنشى قالاسى اتانۋ ءۇشىن ىشكى جانە سىرتقى فورماتتا جۇيەلى جۇمىس ىستەلۋدە. بۇعان ەسكى قالا اۋماعىنان بولەك بوي كوتەرگەن جاڭا اكىمشىلىك-ىسكەرلىك ورتالىق پەن يندۋستريالىق ايماقتاردىڭ سالىنۋى جانە قالانىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعى دالەل.
شىمكەنتتىڭ باس جوسپارىندا ينفراقۇرىلىم جاعدايىنا قاراي (اۋە جولى, تەمىر جول, اۆتوموبيل قاتىناسى) شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك, ساۋدا سالاسىنىڭ ماڭىزدى نۇكتەلەرىن جول بويلارىندا ورنالاستىرۋ قاراستىرىلعان. بۇل ورايدا اگلومەراتسيالىق پروتسەستى رەتتەۋ ءۇشىن اۋەلى قالادا حالىقتىڭ ءومىر سۇرۋىنە قاجەتتى ينجەنەرلىك جۇيەلەردى دامىتۋ قاجەت. وسى ماقساتتا بيىل اتالعان ءىستىڭ باستاماسى رەتىندە 8 ەلدى مەكەنگە اۋىز سۋ, 8 ەلدى مەكەنگە كارىز جۇيەسىن, 8 ەلدى مەكەنگە ەلەكتر جەلىسىن, 5 ەلدى مەكەنگە گاز قۇبىرىن تارتۋ جوسپارلانعان.
اگلومەراتسيانىڭ جۇيەلى جۇزەگە اسۋى ءۇشىن كولىك سالاسىنىڭ ماڭىزى زور. كەز كەلگەن ادامنىڭ ۋاقىتىن ۇنەمدەۋ ءۇشىن ەڭ باستىسى ىركىلىسسىز جولدىڭ بولۋى شارت. وسىنى ەسكەرگەن شىمكەنت قالاسىنىڭ اكىمدىگى شاھارداعى اينالما جولداردى جانە اۋداندارعا باراتىن وبلىستىق ماڭىزى بار جولداردى قايتا قۇرۋ, قالاعا كىرە- بەرىس جەردەگى كولىك قوزعالىسىن جەڭىلدەتۋ ءۇشىن جۇيەلى جوسپار ازىرلەپ, جۇمىس ىستەۋدە.
باس جوسپارعا سايكەس كەلەشەكتە قالا جولدارىندا جرك (جەڭىل رەلستى كولىك) جەلىسىن سالۋ قاجەتتىلىگى تۋىنداپ وتىر. وسى ماقساتتا ا-2 اۆتوموبيل تاس جولىن, وڭتۇستىك, سولتۇستىك, شىعىس اينالما جولدارىنىڭ قۇرىلىسى, اباي جانە قوناەۆ داڭعىلدارىنىڭ جالعاسىن جانە قالانىڭ سولتۇستىك – وڭتۇستىك, شىعىس – باتىس بولىكتەرىن بايلانىستىرۋ كوزدەلگەن.
قالا حالقىنىڭ تابيعي وسىمىنە جانە ۋرباندانۋ پروتسەستەرىنىڭ جۇرۋىنە بايلانىستى تۇرعىن ۇيلەرگە دەگەن سۇرانىس ارتادى. وسىنى ەسكەرە وتىرىپ, جاڭا اكىمشىلىك-ىسكەرلىك ورتالىعىن, «تۇران» شاعىن اۋدانىن, ساۋران, تاشكەنت باعىتىندا, «اقتاس-1» شاعىن اۋدانىندا كوپ قاباتتى تۇرعىن ۇيلەر قۇرىلىسىن دامىتۋ جوسپارلانعان.
بۇل – اۋىز سۋعا ەڭ باي ايماق. سوندىقتان سۋدى ءتيىمدى پايدالانۋ ارقىلى ءوڭىردى عانا ەمەس, قازاقستاننىڭ كوپ جەرىن كوكونىسپەن, جەمىس-جيدەكپەن قامتاماسىز ەتۋگە بولادى. سونداي-اق شىمكەنت – كۇن ەنەرگياسى ۇزاق جانە مول بولاتىن قالا. سوندىقتان بالامالى قۋات كوزىن پايدالانۋدىڭ دا مول مۇمكىندىگى بار. قىسقاسى, شىمكەنت اگلومەراتسياسىنىڭ قارقىندى دامۋىنا مۇمكىندىك مول. بولاشاقتا ول قولجەتىمدى ءارى قۇنارلى ازىق-ت ۇلىك وندىرەتىن جانە ونىڭ سالالاس بۋىنى سانالاتىن جەڭىل ونەركاسىپتى دامىتاتىن ورتالىققا اينالۋى ءتيىس.
ءتۇيىپ ايتار بولساق, شىمكەنت ۋرباندانۋ جانە وسى ۇدەرىستىڭ ناتيجەلى جۇزەگە اسىرىلۋى ارقىلى ىلگەرىلەپ دامي تۇسپەك.
قالانىڭ كوشەسى ىڭعايلى بولسا...
قىتايلاردا «تەز باي بولامىن دەسەڭ, جىلدام جول سال», دەگەن ءتامسىل بار. شىندىعىندا, تاقتايداي جول – ەكونوميكانىڭ كۇرەتامىرى. سوندىقتان دامىعان ەلدەر ءىرى قالالار مەن ءوندىرىس ورىندارىنىڭ اراسىن ەشقاشان ۇزبەگەن. ونىڭ ۇستىنە شاھار كوشەلەرىنىڭ ساۋلەتىنە دە مىقتاپ ءمان بەرگەن.
بۇگىندە شىمكەنت قالاسىنىڭ اكىمدىگى كوشەلەردى اباتتاندىرۋدى بارىنشا قولعا العانداي. بىلتىر شاھاردىڭ ورتالىعىنداعى تاۋكە حان داڭعىلىن قۇلپىرتىپ تاستاسا, بيىل احمەت بايتۇرسىن ۇلى كوشەسىن جاڭا كەيىپكە ەنگىزۋدە. جوندەۋ جۇمىستارى اقپان ايىندا باستالىپ, ءۇش بريگادا جۇمىلدىرىلعان. ولار جولداردى كەڭەيتۋ, ۆەلوجول, اياقجول سالۋمەن اينالىسۋدا. ال قۇرىلىس ماتەريالدارىنا تەك وتاندىق ونىمدەر پايدالانىلۋدا. الداعى ۋاقىتتا شاھاردىڭ باسقا كوشەلەرى دە وسى ۇلگى بويىنشا اباتتاندىرىلماق. قالالىق جولاۋشىلار كولىگى جانە اۆتوموبيل جولدارى باسقارماسى اۆتوموبيل جولدارى ءبولىمىنىڭ باسشىسى قايرات بايمەنديەۆتىڭ ايتۋىنشا, جوبانىڭ جالپى قۇنى 1 ملرد 310 ملن تەڭگەنى قۇرايدى.
سوڭعى ۇلگىدە قايتا جوندەۋدەن وتكەن جولداردىڭ جيەگىنە وتىرعىزىلعان اعاشتار مەن سالىنعان ۆەلوجولدار مەگاپوليس كەلبەتىن ودان بەتەر اشا تۇسكەندەي. كەشقۇرىم جاستاردىڭ وسى جولدارمەن جۇگىرىپ نەمەسە ۆەلوسيپەد تەۋىپ جۇرگەنىن كورىپ, قالا مادەنيەتىنىڭ دۇرىس باعىتتا قالىپتاسىپ كەلە جاتقانىنا كوز جەتكىزەسىڭ...
شىمكەنت