كەز كەلگەن ماسەلەنى كەشەندى تۇردە شەشۋ كەرەك

 ازاماتتاردى قابىلداۋ شاراسىنا جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك­­تىڭ وكىلدەرى, وبلىستىق باس­قارما­لار­دىڭ, مەملەكەتتىك مەكە­مە­لەر­دىڭ جەتەكشىلەرى قاتىستى.

پرەزيدەنت كومەكشىسىمەن كەز­دە­سىپ, وزدەرىن مازالاپ جۇر­گەن ماسە­لەلەردى كوزبە-كوز ايتىپ, سونى­مەن قاتار مەملەكەت باس­­شىسى­نا ءوتىنىش-تىلەكتەرىن تىكەلەي جەتكىزۋگە نيەت بىلدىرگەن وبلىس تۇرعىندارىنىڭ قاراسى مول بولدى. ايتا كەتەتىن ءبىر جايت, ارىزىن ايتقان ازاماتتاردىڭ باسىم كوپشىلىگىن باسپانا ماسەلەسى تولعاندىراتىن بولىپ شىقتى.

ءبىرى ۇزاق جىلداردان بەرى كەزەكتە تۇرسا دا, ارمان قىلعان پاتەرگە قول جەتكىزە الماي كەلە جاتسا, ەندى ءبىرى ەڭبەك­اقىسىنىڭ ازدىعىنان يپوتە­كا­لىق نەسيەنىڭ العاشقى جارناسىن تولەي الماي پۇشايمان بولىپ ءجۇر ەكەن.

تەمىرتاۋ قالاسىنىڭ تۇرعىنى شولپان ءابىلوۆا, قاراعاندىدا تۇ­­راتىن ءاليا رىمباەۆا, جۇلدىز دوستاەۆا, ايتبالا الىم­­باەۆا, راكەش حاسەنوۆا جانە باسقا دا ازاماتتاردىڭ باس­پانا مۇقتاجدىعى تۋرالى كوز­دىڭ جاسىن توگىپ ايتقان وتىنىش­تە­رىن مۇقيات تىڭداعان ايدا عالىمقىزى قامكوڭىل جانداردى سابىرعا شاقىرىپ, «مەن سىزدەردىڭ پروبلەمالارىڭىزدى جاق­سى تۇسىنەمىن. دەگەنمەن, ءدال وسى جەردە وتىرىپ, سىزدەرگە كومەك­تەسەمىن دەپ قۇرعاق ۋادە بەرگىم كەلمەيدى. نەگە دەسەڭ­ىز­دەر, جىلدار بويى پاتەر كەزە­گىن­دە تۇرعانداردىڭ, كوپ بالالى جانە از قامتىلعان وتباسىلاردى ىسىرىپ تاستاپ, ولاردىڭ قۇقىعىن تاپتاۋعا بولمايدى. سوندىقتان سىزدەر قازىر ەلىمىز بويىنشا ىسكە اسىرىلا باستاعان «باقىتتى وتباسى», «نۇرلى جەر» سياقتى مەم­لەكەتتىك باعدارلامالارعا قا­تى­سۋلارىڭىز كەرەك. بۇل تاراپ­تا سىزدەرگە زاڭ اياسىندا مۇم­كىن بولعان كومەكتىڭ ءبارى كورسە­تى­لە­تىن بولادى. سىزدەر كوتەر­­گەن ماسەلەلەردى حاتتاماعا تىر­كە­تىپ, ءتيىستى ورىندار الدىنا ارقاي­سىسى بويىنشا ناقتى مىن­­دەت­تەر قويىلاتىن بولادى», دەدى.

قابىلداۋ بارىسىندا تەمىر­تاۋ­لىق تۇرعىندار ەرەكشە بەل­سەندىلىك تانىتىپ, مەتاللۋرگتەر قالاسىندا قوردالانىپ قالعان ما­سەلەلەردى جىپكە ءتىزىپ ايتتى. وسى ماسەلەگە وراي, پرەزيدەنت كو­مەكشىسى تەمىرتاۋ قالا­سىن­دا­عى الەۋمەتتىك, تۇرمىستىق, ەكو­لوگيالىق جانە باسقا دا كۇن تارتىبىندە وتكىر تۇرعان پروب­لەمالاردى تەرەڭ زەرتتەپ, كە­شەندى تۇردە شەشۋدى وبلىس باس­شىلىعىنا تاپسىراتىنىن جەت­كىزدى.

پرەزيدەنت كومەكشىسىمەن كەزدەسۋگە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندار, اسىراۋىندا مۇگەدەك نەمەسە اۋىر دەرتكە شالدىققان بالالارى بار انالار دا كوپتەپ كەلدى.

ال قاراعاندى تۇرعىندارى ايمان دۇسكەنوۆا ارباداعى مۇگە­دەك بالاسىن, سامال مانجى­باە­ۆا تسەرەبرالدى سال اۋرۋىنا شالدىققان بالاسىن ەمدەۋگە ­ما­تە­ريالدىق كومەك سۇرادى.

ايتا كەتۋ كەرەك, ازاماتتاردى قابىلداۋ بارىسىندا تۋىنداعان سۇراقتار, كوتەرىلگەن ماسەلەلەر بويىنشا ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگان­داردىڭ قىزمەتكەرلەرى ءوتى­نىش يەلەرىنە قولما-قول جاۋاپ بەرىپ نەمەسە زاڭ تۇرعىسىنان قاجەتتى اقىل-كەڭەس كومەگىن كور­سەتىپ وتىردى. بۇل رەتتە قالا اكىمى نۇرلان اۋباكىروۆتىڭ سۇراق­تىڭ باسىم كوپشىلىگى باسپانا ماسەلەسىنە تىرەلگەندىكتەن, اڭگى­مە­گە ءجيى ارالاسۋىنا تۋرا كەلدى.

قابىلداۋعا قاراعاندىنىڭ كۇنگەي شاعىن اۋدانىنان ءبىر توپ تۇرعىن شاعىم ايتا كەلدى. ء«بىز تۇراتىن اۋداندا جول جوق, جارىق پەن سۋ تارتىلماعان. بالا­لا­رىمىز 5 شاقىرىم جەردەگى مەكتەپكە جاياۋ بارادى. مىنە, وسى ماسەلەلەر قانشا ايتساق تا, ۇزاق ۋاقىتتان بەرى شەشىمىن تاپ­پاي كەلەدى», دەپ مۇڭ شاقتى ولار. پرەزيدەنت كومەكشىسى بۇل شەتىن ماسەلەنى شەشۋ بويىنشا ناقتى شارالاردى جۇزەگە اسىرىپ, ناتيجەسىن حابارلاۋدى قالا اكىمىنە تىكەلەي تاپسىردى. «قالا باسشىلىعى اتالعان اۋدانعا بارىپ, تۇرعىندارمەن جيىن وتكىزگەنى ءجون. ماسەلەنىڭ ءمان-جايىنا سول جەرگە بارىپ, تىكەلەي كوزبەن كورىپ, قۇلاقپەن ەستىگەندە عانا قانىعۋعا بولا­دى. سوندىقتان كۇنگەي تۇر­عىن­دارىن­ىڭ تۇرمىستىق ماسەلە­لە­رىن ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە شەشۋ كەرەك», دەدى ايدا بالاەۆا.

پرەزيدەنت كومەكشىسىنىڭ الدىنا كەلىپ مۇڭ اقتارعان جان­دار­دىڭ ىشىندە مەديتسينالىق قىز­مەتتىڭ ساپاسىنا, دارى­گەر­لەردىڭ بىلىكتىلىگىنە, ءدارى-دار­مەك­پەن قامتاماسىز ەتىلۋدەگى كەمشىلىكتەرگە سىن ايتقاندارى دا كوپ بولدى. وسى رەتتە ايدا عالىمقىزى وبلىستىق دەن­ساۋ­لىق ساقتاۋ باسقارماسىنا مەدي­تسينالىق مەكەمەلەردەگى قىز­مەتكەرلەردى اتتەستاتسيادان وتكى­زىپ, مەديتسينالىق قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا تولىقتاي ساراپتاما جاساۋ كەرەكتىگىن تاپسىردى.

قابىلداۋعا كەلگەن جان­دار­­دىڭ اراسىندا اتاۋلى الەۋ­مەتتىك كومەك­تى قايتسەم الام, ول قان­داي جاعدايدا بەرىلەدى دەگەن سياقتى قاراپايىم سۇراق­تار­دى قويعاندارى دا بولدى. بۇعان جاۋاپ بەرە وتىرىپ, پرەزيدەنت كومەكشىسى تۇرعىندار اراسىندا وسى باعىت بويىنشا تۇسىنىك جۇمىستارىنىڭ كەڭىنەن جۇر­گىزىل­ۋى كەرەكتىگىن ايتتى. «Nur Otan پارتياسىنىڭ فيليالى, وبلىس­­تىق, قالالىق قوعامدىق كە­ڭەستەر بۇل باعىتتا قوعامدىق قابىلداۋلار, دوڭگەلەك ۇستەلدەر ۇيىم­داستىرىپ, حالىقتى الەۋ­مەت­تىك سالادا بولىپ جاتقان وڭ وزگەرىستەرمەن تانىستىرىپ وتىرۋى قاجەت», دەپ اتاپ ءوتتى ايدا عالىمقىزى.

قابىلداۋعا سوڭعىلاردىڭ ءبىرى بولىپ كىرگەن جەرگىلىكتى «ارقا اقشامى» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى جانات جاڭقاش ۇلى ءوزىنىڭ تۋىپ-وسكەن سارىوبالى اۋىلىندا سۋ ماسەلەسىنىڭ وتكىر تۇرعانىن, ۇيالى تەلەفون بايلانىسىنىڭ جوقتىعىن جەتكىزدى. سونىمەن قاتار ول قازىرگى ۋاقىتتا قازاق ءباسپاسوزىنىڭ قيىن جاعدايدى باس­تان كەشىپ جاتقانىن ايتىپ, قىنجىلىس ءبىلدىردى. «ەگەر جارنا­ما­نىڭ قازاق تىلىندە بەرىلۋى مىن­دەتتەلسە, وندا انا تىلىندە شى­عا­تىن گازەتتەر ءوز كۇنىن ءوزى كورە الا­تىن دارەجەگە جەتەر ەدى», دەدى ول.

ازاماتتاردى قابىلداۋ ءراسى­مىنىڭ اياعىنا تامان ايدا بالاەۆا وسى كەزدەسۋ بارىسىندا تۇر­عىنداردىڭ جەكە ماسەلەسى, ولار كوتەرگەن پروبلەمالاردىڭ بار­لى­عى ءجىتى نازاردا بولاتىنىنا تاعى دا ۋادە بەردى.

تاڭەرتەڭگى ساعات 10.00-دەن كەشكى 18.00-گە دەيىنگى ارا­لىق­تا ايدا بالاەۆا وتكىزگەن قابىل­داۋ­دا 100-دەن اسا ادام بولدى. تۇرمىستىڭ تاۋقىمەتىن تار­تىپ جۇرگەن جاندار تىڭدار قۇ­لاق بولعان سوڭ, وزدەرىن مازالاپ جۇرگەن ماسەلەلەردى تارتىن­باي ايتتى. سولاردىڭ باسىم كوپ­شى­لى­گى تولعاندىرعان سۇراقتارىنا تولىمدى جاۋاپ الىپ, قابىلداۋ بولمەسىنەن توق كوڭىلمەن شىعىپ جاتتى.

«نەگىزى, قانداي دا ءبىر ماسە­لە­نى جەكە الىپ قاراعاننان گورى ونى كەشەندى تۇردە شەشۋگە ۇمتىلعاندا عانا ءىس وڭ ناتيجە بەرەدى. ەل دە ءبىزدىڭ جۇمى­سىمىزدى وسىنداي يگى قادام­دار ارقىلى باعالايدى», دەپ تۇيىن­دە­دى ءسوزىن ايدا بالاەۆا.

* * *

جۇمىس ساپارىنىڭ ەكىنشى كۇنى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ كومەكشىسى ايدا بالاەۆا قاراعاندى وبلىسىنىڭ عىلىمي جانە شىعارماشىل زيا­لى قاۋىم وكىلدەرىمەن, سودان كەيىن جاستارمەن كەزدەسىپ, ەمەن-جارقىن اڭگىمە قۇردى.

قاراعاندى ەكونوميكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە وتكەن كەزدەسۋگە جەرگىلىكتى جوو وقىتۋشى عالىم­دارى, تەاتر ارتىستەرى, باق وكىلدەرى, جازۋشىلار قاتىستى.

كەزدەسۋدى اشقان ايدا بالاەۆا قاراعاندى قالاسىنا كەل­­­گەن جۇمىس ساپارى جايىندا, كە­شەگى كۇنى تۇرعىنداردى قا­بىل­­داۋ كەزىندە العان اسەرى مەن تۇيگەن ويلارى تۋرالى قىسقا دا نۇسقا ايتىپ بەردى. سونداي-اق وسى كەزدەسۋدەن نە كۇتەتىنىن دە جەتكىزدى. «سىزدەر جۇرتپەن ەتەنە ارالاسىپ جۇرەسىزدەر: ەلدىڭ مۇڭى مەن تىلەگىن جاقسى بىلەسىزدەر. سوندىقتان بۇگىنگى بەيرەسمي جاعدايداعى كەزدەسۋدە سىزدەردىڭ جۇيەلىك سيپاتتاعى ۇسىنىستارىڭىز بەن ءوتىنىش-تىلەكتەرىڭىزدى تىڭداعىم كەلەدى», دەدى ول.

اتالعان باسقوسۋدا العاشقى­لار­دىڭ ءبىرى بولىپ ءسوز العان س.سەيفۋللين اتىنداعى قازاق دراما تەاترىنىڭ ءارتىسى, قازاق­­ستان­نىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قاي­راتكەرى قايرات كەمالوۆ ونەر سالاسىنداعى ءبىرشاما ماسەلەلەر تۋرا­لى ايتىپ ءوتتى. تەاتر جانە كينو اكتەرى بۇگىنگى كۇندە وسى سالادا كادر ماسەلەسىنىڭ وتە وتكىر تۇرعانىن تىلگە تيەك ەتتى. «قىز­مەت­­تىك باسپانا بولماعان سوڭ, تەاتر­عا جاستار كەلە بەرمەيدى. بىزدەگى ەڭ ۇلكەن ماسەلەنىڭ ءبىرى وسى», دەدى ق.كەمالوۆ.

وبلىستىق «ورتالىق قا­زاق­ستان» گازەتى باس رەداك­تو­رى­نىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ەرسىن مۇسابەكوۆ جۋرناليس­تەر مارتەبەسى تۋرالى ماسەلەنى كوتەردى. «باق وكىلدەرى نە بيۋد­جەت­تىك, يا بولماسا مەملەكەتتىك قىز­مەتكە جاتپايدى. مارتەبەسى بولماعان سوڭ, كوپ جاعدايدا ەسەسى كەتىپ جۇرەدى. ماسەلەن, جاس جۋرناليستەر يپوتەكالىق نەسيە الايىن دەسە, مارتەبەسى بولماعان سوڭ ءتۇرلى مەملەكەتتىك باعدارلامالارعا قاتىسا المايدى», دەدى ول.

سونىمەن قاتار جەرگىلىكتى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ وقىتۋشى-عالىمدارى وسى سالا­داعى كۇن تارتىبىندە وتكىر تۇر­عان ماسەلەلەر جايىن قوز­عا­دى­. اسىرەسە ولار جاع­دا­يى جا­سال­ماعاندىقتان, جاس عا­لىم­داردىڭ شەتەلگە كەتۋ ۇدە­رى­سى­نىڭ ۇدەپ بارا جاتقانىنا قىن­جى­لاتىندىقتارىن جەتكىزدى. «بولاشاق» اكادەمياسىنىڭ كافەدرا مەڭگەرۋشىسى اقىلبەك قابجانوۆ جاعداي وسىلاي جالعاسا بەرەتىن بولسا, ءتىپتى جاستارى 50-دەن اسقان عالىمداردىڭ ءوزى شەت مەملەكەتتەرگە كوشىپ كەتۋى ابدەن مۇمكىن دەگەن كۇدىك ايتتى.

سونداي-اق كەزدەسۋدە «سەر­پىن» باعدارلاماسى بويىنشا وقيتىن ستۋدەنتتەر سانىنىڭ ارت­ۋى جاتاقحانادا ورىن جەتىس­پەۋ­شىلىك ماسەلەسىنىڭ تۋىنداۋىنا اكەپ سوققانى ايتىلدى. سەرپىندىكتەردى وقۋ بىتىرگەن سوڭ مىندەتتى تۇردە جۇمىسقا ورنالاس­تىرۋ دا جوو-لارعا اۋىر ءتيىپ جات­قان كورىنەدى. وسى جايىنداعى ماع­لۇماتتارعا قانىققان ايدا عالىمقىزى «سەرپىن» باعدار­لا­ما­سىنىڭ تۇعىرناماسىن بۇگىنگى كۇن تالابى تۇرعىسىنان قايتا ءبىر تارازىلاۋدىڭ ۋاقىتى جەتكەنىن ايتتى.

كەزدەسۋدىڭ سوڭىنا تامان ايدا بالاەۆا وقىتۋشىلاردىڭ جاس ۇرپاقتى تاربيەلەۋ ىسىندەگى ءرولىنىڭ اسا ماڭىزدى ەكەندىگىنە نازار اۋداردى. «بۇگىنگى جاس­تا­رىمىز ءبىلىمدى, مادەنيەتتى جانە رۋحاني تۇرعىدا وتە باي بولۋلارى كەرەك. جاستار وقۋ-بىلىمگە تارتىلماسا, جۇمىسپەن قامتىلماسا, قوعامداعى ءوز ورنىن تاپپاسا, وندا مىندەتتى تۇردە پسيحولوگيالىق داعدارىسقا دۋشار بولادى. اسىرەسە اۋىلدىق جەرلەردەن قالاعا كەلگەن جاستار قوعامدىق ومىردە الەۋمەتتىك تۇر­عىدا بەيىمدەلە الماي, وكى­نىش­­تى جايتتارعا ۇرىنىپ جاتادى. سىزدەر مەن ءبىزدىڭ مىندەت – مۇن­داي رۋحاني قۇلدىراۋدىڭ الدىن الۋ», دەدى ول.

بۇدان كەيىن پرەزيدەنت كو­مەك­شىسى قاراعاندى قالا­سىن­دا­عى گوگول اتىنداعى وبلىستىق عىلىمي-امبەباپ كىتاپحاناسىندا ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ وكىل­دە­رىمەن جانە وبلىستىڭ بەلسەندى جاستارىمەن كەزدەسىپ, ولاردىڭ ۇسىنىس-تىلەكتەرىن تىڭدادى.

كەزدەسۋدە قارقارالىداعى م.ادەكەنوۆ اتىنداعى كول­لەدج­دىڭ ستۋدەنتى داۋرەن راحىمبەك كەلەر جىلعى «ۆولون­تەر­لەر جىلىندا» ەرىكتى­لەر­گە مەملەكەت تاراپىنان كوڭىل بولىنسە دەگەن تىلەك ايتتى. سونداي-اق بەلسەندى جاستاردىڭ ءبىرى, ءداستۇرلى ءانشى مەرۋەرت باشاي اتامەكەنگە ورال­عان قانداستارىمىزدىڭ كۇن­دە­لىكتى ومىردە كەزدەسەتىن پروبلەمالارى تۋرالى اڭگىمە قوزعادى. ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى وزدەرىنە مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ كورسەتىلگەنىن قالايتىندىقتارىن جەتكىزدى.

قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرە­زي­­­دەنتىنىڭ كومەكشىسى – قا­زاق­ستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەن­تى اكىمشىلىگىنىڭ وتى­نىش­تەردى قا­راۋدى باقىلاۋ ءبولى­مى­نىڭ مەڭگەرۋشىسى ايدا بالاەۆا قا­را­­عاندىدا بولعان ەكى كۇندىك جۇ­­مىس ساپارى بارىسىندا تۇر­عىن­داردىڭ, زيالى قاۋىم وكىل­دە­­رىنىڭ, العاداي جاستاردىڭ ايت­قا­نىنان وڭىردەگى وزەكتى دەگەن ماسەلەلەرمەن ءبىرشاما تانىس بولدى دەپ سەنىممەن ايتۋعا بولادى. «تىڭداۋشىسى جوق ءسوز جەتىم» دەگەن. ايدا عالىمقىزىنىڭ ءاربىر ايتقان ءسوزدى ىقتياتتى تۇردە تىڭداپ, ىقىلاسپەن جاۋاپ بەرگەن كوپشىلىكتىڭ كوڭىلىنەن شىققانىن جوعارىدا ايتتىق. ەندىگى بار ءۇمىت قاراعاندى تۇرعىندارىنىڭ ارىز ارمانى مەن كوتەرگەن ماسەلەلەرى, امانات ەتكەن ءوتىنىش-تىلەكتەرى جەردە قالماي, اتقارۋشى بيلىكتىڭ, ءتيىستى ورگانداردىڭ نازارىنا ىلىگىپ, وڭ شەشىمىن تابۋىندا بولىپ تۇر.

قاراعاندى