جالپى جول ماسەلەسى ۇنەمى ەلدىڭ نازارىندا عوي. باس باسىلىم بەتىندە اۋداندىق, وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق ماڭىزداعى جولدار جايلى ءجيى جازىلىپ كەلەدى. نە وزگەردى؟ وسى جازعانىمىزدان وزگەرگەن نە بار دەپ قايتا ۇڭىلۋگە تۋرا كەلەدى. وزگەرمەيتىن ءبىر-اق نارسە بار. بۇل – جىل سايىن جولدارعا بولىنەتىن قىرۋار قاراجات. وسى بولىنگەن قىرۋار قاراجاتتىڭ جەلگە ۇشاتىنى, جولداردىڭ ساپاسىز جوندەلەتىنى نەمەسە ورتا جولدا اياقتالماي قالاتىنى قىنجىلتادى. ودان كەيىنگى ماسەلە – جول باسقارماسىنداعى باسشىلار ءجيى اۋىسادى.
وزگەرىس دەمەكشى, بىلتىر باياناۋىل اۋدانىنداعى اقساڭ اۋىلىنا كىرەبەرىس جولىنىڭ توزىپ تۇرعانىن جازعانبىز. اۋدان اكىمدىگى بيىل اۋىلعا كىرەبەرىس 6 شاقىرىم جولدى جوندەپ, 114 ملن تەڭگە قاراجاتتى يگەرىپتى. سونىمەن بىرگە قاراجار-يۋجنوە باعىتىنىڭ 30 شاقىرىم جولىنا اعىمداعى ورتاشا جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن. اۋدان اكىمدىگىنىڭ مالىمەتىنشە, بىلتىر ۇزىندىعى 216 شاقىرىمدى قۇراعان قالقامان – باياناۋىل – ۇمىتكەر – ۋليانوۆ باعىتىندا رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار جول تولىعىمەن جوندەلدى. جانە ۇزىندىعى 90 شاقىرىم اۋداندىق ماڭىزى بار جولدارىنا جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. جۇمىستىڭ جالپى كولەمى شامامەن 8,1 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. جولدى جوندەۋ بويىنشا تەندەر دە ءوتتى. قۇرىلىستى ءىرى كومپانيالار جۇرگىزەدى. قاجەتتى ماتەريالدار دا دايىن. ناتيجەسى قانداي بولارىن ۋاقىت كورسەتەدى.
بىراق قالقامان – باياناۋىل – ۇمىتكەر – ۋليانوۆ باعىتىنداعى رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار جول جوندەلگەنىمەن بيىل كوكتەمدە تاعى دا سۋ استىندا قالدى. ەندىگى باستى ماسەلە – جىل سايىن جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدە ەمەس, قالقامان – باياناۋىل – ۇمىتكەر – ۋليانوۆ باعىتىنداعى جول ينفراقۇرىلىمى جىل سايىنعى تاسقىن سۋعا توتەپ بەرۋ ءۇشىن قانداي توسقاۋىل قويۋ كەرەكتىگىندە سياقتى. ال وسى جول بويىندا بىرنەشە اۋىل بار. اۋىلدار ماڭايىنداعى بۇرىنعى كوپىرلەر مەن سۋ وتكىزگىشتەردى قازىرگى زامان تەحنولوگياسىمەن قايتا جاساپ, جوبانى ناقتى قولعا العاندا ۇلكەن جول جىلدا سۋ استىندا قالماس پا ەدى؟ بۇعان رەسپۋبليكالىق ماڭىزداعى جولدارمەن جۇرەتىن جۇك كولىكتەرىنىڭ لەگىن قوسىڭىز.
وڭىردە باياناۋىل كۋرورتتى ايماعىنا اپاراتىن جولدار ماڭىزدى. تۋريستەر دە, قوناقتار دا, قاراپايىم جۇرتشىلىق تا باياناۋىلعا باراتىن جولدىڭ جوندەلۋىن كۇتۋمەن كەلەدى. تۋريستىك الەۋەتكە ساي جاڭا زامان جولدارى قاجەت. كۋرورتتى اۋداندا جالپى 340 شاقىرىم جول جوندەلمەك. مىسالى, تورايعىر كولىنە دەيىن, كولدىڭ ماڭايىن اينالا جول سالۋ قاجەت. تۋريستەر زور قىزىعۋشىلىق تانىتاتىن قوڭىر اۋليە ۇڭگىرىنە جەتكىزەر جول دا بۇرىنعى قالپى. ءتىپتى, ۇڭگىر بار دەگەن بەلگىسىنىڭ ءوزىنىڭ توزىعى جەتكەن.
باياناۋىل ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ ءۇشىن 2005 جىلدان باستاپ كەشەندى جوسپار جاسالدى. 1999 جىلى وبلىس اكىمدىگىنىڭ باياناۋىل ۇلتتىق تابيعي پاركىنىڭ اۋماعىندا ءتۋريزمدى, دەمالىستى ۇيىمداستىرۋ جونىندەگى شەشىمىمەن «بايان-سەرۆيس» اتتى مەملەكەتتىك كوممۋنالدىق كاسىپورنى قۇرىلعان-دى. 2011 جىلى «باياناۋىلدىڭ ءتۋريزمىن دامىتۋ» تۋرالى جوبانى قارجىلاندىرۋ ماسەلەسى ۇكىمەتكە دە ۇسىنىلدى.
بىراق ناتيجەسىز. ال باياناۋىلدىڭ جول ينفراقۇرىلىمى ءالى دە وزەكتى.
ەكىنشىدەن, تۋريزمنەن بۇرىن باياناۋىلدىڭ شالعاي اۋىلدارىندا تۇراتىن حالىق ءۇشىن جول ماسەلەسى قانداي قيىن ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. اۋداندا 12 اۋىلدىق اۋماقتان تۇراتىن 32 ۇلكەندى-كىشىلى اۋىل بار. قاراتومار, جاڭاتىلەك اۋىلدارىنىڭ جولدارىن جوندەۋ ەرتەگىگە اينالعانداي قازىر. بىلتىر جاڭاتىلەك اۋىلىنا اپارار جول بولىگىن جوندەۋگە 600 ملن تەڭگەدەي قاراجات بولىنگەن ەدى. بىراق نەگە ەكەنى بەلگىسىز, بۇل قاراجات بيۋدجەتكە قايتارىلعان. بۇگىندە باياناۋىل اۋدانىندا جاڭاجول – ەسكەلدى, تەڭدىك – ۇزىنبۇلاق, ۇزىنبۇلاق – اقشي اۋىلدارىنىڭ اۆتوكولىك جولدارىنا, باياناۋىل – ۋگولنوە, جاسىباي – قوڭىراۋليە – بىرجانكول – جاڭاجول, قاراشات – جاڭا جايما ارالىقتارىنداعى اۋىل جولدارىنا كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى قاجەت-اق.
اۋدان اكىمدىگىنىڭ مالىمەتىنشە, وتكەن جىلى جاڭاجول – قۇندىكول, جاڭاجول – ەسكەلدى باعىتىنداعى 52 شاقىرىم جولعا جوندەۋ جۇمىستارى باستالعان. قاراجات كولەمى – 1 ملرد 300 مىڭ تەڭگە.
ال بىرلىك اۋىلى تۇرعىندارى اۋىلعا كىرەبەرىس 7 شاقىرىم جول, شوپتىكول جانە مايكوبە اۋىلدارى اراسىنداعى جانە مايكوبە اۋىلى مەن ۇلكەن جولعا دەيىنگى جولعا كۇردەلى جوندەۋ جاساپ بەرۋدى سۇرايدى. قازىر ەكىباستۇزدىڭ بەسقاۋعا اۋىلى جاعىنان باياناۋىلدىڭ ەسكەلدىدەگى ءماشھۇر ءجۇسىپ كەسەنەسىنە قاراي جول جوندەلۋدە. بۇل جولدى جوندەۋدى جەرگىلىكتى حالىق 20 جىلداي كۇتكەن شىعار.
جولدىڭ ماڭىزى دەمەكشى, بۇعان دەيىن بولاشاعى جوق اۋىلدار دەپ تانىلعان باياناۋىلدىڭ اۋىلدارى ەلىمىزدىڭ اكىمشىلىك-اۋماقتىق قۇرىلىسى زاڭىنا سايكەس ەلدى مەكەن مارتەبەسىنەن ايىرىلىپ, قىسقارتۋعا ءىلىنىپ كەتتى.
2004 جىلى اۋدان بويىنشا 96 اۋىل بولسا, قازىر قالعانى – 32. سۋى جوق, جولى جوق جەردە حالىق قالمايتىنى بەلگىلى. اۋدان ورتالىعى – باياناۋىل وبلىس ورتالىعىنان 230 شاقىرىم قاشىقتىقتا جاتىر.
وبلىستاعى اۆتوموبيل جولدارى جەلىسىنىڭ جالپى ۇزىندىعى – 5441,1 شاقىرىم. رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار اۆتوموبيل جولدارى – 1662,8 شاقىرىم, وبلىستىق ماڭىزى بار اۆتوموبيل جولدارى – 975 شاقىرىم, اۋداندىق ماڭىزى بار اۆتوموبيل جولدار 2803,3 شاقىرىمدى قۇرايدى.
وبلىستىق جولاۋشىلار كولىگى جانە اۆتوموبيل جولدارى باسقارماسىنىڭ حابارلاۋىنشا, وڭىردەگى جول جوندەۋ جۇمىستارىنا 12,5 ملرد تەڭگەگە جۋىق قاراجات بولىنگەن.
پاۆلودار وبلىسى