جىل سايىن جاز مەزگىلى كەلىسىمەن تاراز قالاسىنداعى بارلىق كوشەلەردى قازۋ جۇمىستارى باستالادى. اسىرەسە شاھاردىڭ نەگىزگى كوشەلەرى قازىلعان ۋاقىتتا ءومىرى بولماعان كولىك كەپتەلىسى ورىن الىپ, ءتىپتى جاياۋ جۇرگىنشىلەردىڭ جۇرۋىنە دە مۇمكىندىك بولماي قالادى.
وسى ءبىر كوپتىڭ كوكەيىندەگى ماسەلە ايتىلىپ كەلە جاتقالى دا ءبىراز بولدى. الايدا جەرگىلىكتى بيلىك مۇنى جەر استى قۇبىرلارىنىڭ توزعانىمەن, سوندىقتان دا ونى جاڭارتىپ تۇرۋ كەرەكتىگىمەن تۇسىندىرەدى. بيىل دا سولاي. الا جازداي اپتىعىن باسپاعان جولداردى قازۋ قۇرىلىسى ءالى دە جالعاسۋدا. بيىل دا كوشەلەر جابىلعان, جولدار قازىلعان. شاھاردىڭ بۇل ماسەلەسى تۇرعىنداردى دا تولعاندىرادى. دەگەنمەن جامبىل وبلىسى اكىمدىگىنىڭ مالىمەتىنشە, گاز, سۋ جانە جىلۋ جۇيەسى ءبارىن قوسقاندا 71 شاقىرىم جەر قازىلىپتى. ونىڭ ىشىندە 37,5 شاقىرىم كوشە گاز قۇبىرى, 24 شاقىرىم جىلۋ جۇيەسى جانە 10 شاقىرىم كوشە سۋ جۇيەسىنە تيەسىلى.
«بۇل رەتتە ەلگە قولايسىز جاعداي تۋىنداعانىن جاسىرۋعا بولماس. بىراق بۇگىندە قولدانىستاعى قۇبىرلاردىڭ 80 پايىزىنىڭ توزىعى جەتكەن. ءبىر انىعى, ەسكىرگەن قۇبىرلاردى جاڭارتپاسا, ونىڭ ەرتەلى-كەش جارىلارى انىق. بۇل تۇستا بيۋدجەت بۇيىرىنەن بولىنگەن قارجى وزگە وڭىرلەرگە قاراعاندا جامبىل وبلىسىندا كوپ. سوعان ساي نەگىزگى قۇبىرلار جاڭارىپ قالماقشى. ايتا كەتەتىن ءبىر جايت, وسى ۋاقىتقا دەيىن مۇنداي كولەمدە جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلمەگەن», دەيدى جامبىل وبلىسى اكىمىنىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى نۇرادين راقاي. ال جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ كوكەيىندەگى باستى ماسەلە قۇرىلىستىڭ قاشان اياقتالاتىندىعى بولىپ وتىر. سونىمەن قاتار تاراز قالالىق اكىمدىگىنىڭ مالىمەتىنشە, قالا اۋماعىندا ينجەنەرلىك-ينفراقۇرىلىم جۇيەلەرىن قايتا جاڭعىرتۋ جانە جوندەۋ اياسىندا 5 ءىرى جوبانىڭ قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە ەكەن. اتاپ ايتساق, «نۇرلى جول» ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا «تارازترانسەنەرگو» كاسىپورنىنىڭ تاپسىرىسى بويىنشا سىپاتاي باتىر, كوشەنەي, قويگەلدى, نيەتقاليەۆ, قازىبەك بي, اققوزيەۆ, اققوشقار اۋليە, م.ح. دۋلاتي, كومراتوۆ, قوناەۆ كوشەلەرى مەن اباي, جامبىل,تولە بي داڭعىلدارىنداعى م-2, م-4 جىلۋ ماگيسترالدارىن قايتا جاڭعىرتۋ جۇمىستارى اتقارىلۋدا. ال «قازترانسگاز ايماق» اق جامبىل وندىرىستىك فيليالى قالانىڭ ورتالىق بولىگىنىڭ 123 كوشەسىندە گاز تاراتۋ جۇيەلەرىن جاڭعىرتۋدىڭ ەكىنشى كەزەڭىنىڭ قۇرىلىس-مونتاجدارىن جۇرگىزۋدە. كەلەسى كەزەكتە «ساڭىرىق باتىر كوشەسىنەن سوروكين كوشەسىنە دەيىنگى بايزاق باتىر كوشەسىنىڭ بويىندا سۋ تاراتقىش سالۋ» جوباسىنىڭ قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتسا, سوڭعىسى «ى. دۇكەن ۇلى كوشەسىندەگى ناسوس بەكەتىنەن باستاپ, ساڭىرىق باتىر مەن تاۋكە حان كوشەلەرىنىڭ بويىمەن رك-4 ارالىقتاعى ەكى سۋ جۇيەسىن قايتا جاڭعىرتۋ» جوباسىنىڭ قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارى اتقارىلۋ ۇستىندە ەكەن.
دەگەنمەن تارازدىق تۇرعىندار جىل سايىن كوشەلەردىڭ قازىلىپ, جولداردىڭ جابىلعانىنان ىعىر بولعان. قالادا جارىق پەن كوگىلدىر وتىن بەرۋ توقتاتىلماعانىمەن, جاز كەلسە بولدى ىستىق سۋ ماۋسىم بويى وشىرىلەدى. مۇنىڭ ءبارىن قۇبىرلاردىڭ توزعانىمەن بايلانىستىرىپ وتىرعان جەرگىلىكتى اكىمدىك ەندى كەلەسى جىلدان باستاپ ىستىق سۋ شاھار تۇرعىندارىنا جىل بويى بەرىلەتىنىن ايتادى.
«قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارى جۇرگىزىلەتىن كوشەلەر ءتىزىمى الەۋمەتتىك جەلى بەتتەرىندە الدىن الا جاريالانعان. بىراق كوشەدە جۇرگىزىلىپ جاتقان قازۋ جۇمىستارىنا بايلانىستى تۇرعىنداردان بۇگىندە الەۋمەتتىك جەلى بەتتەرىندە شاعىمدار كوپتەپ كەلۋدە. قازىرگى تاڭدا جەر قازۋ جۇمىستارىنا رۇقسات بەرۋ كورسەتىلمەۋىنە بايلانىستى, كوممۋنالدىق قىزمەت كورسەتۋشى ۇيىمدار جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ كەلىسىمىنسىز قازۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدە, زاڭدى جانە جەكە تۇلعالار ينجەنەرلىك-كوممۋنيكاتسيالىق جەلىلەرىنە قوسىلۋدا. بۇل ماسەلەمەن كۇرەسۋ ءۇشىن قالا تۇرعىندارىنىڭ, قوعام بەلسەندىلەرىنىڭ اتسالىسىپ, قوعامدىق باقىلاۋدى جان-جاقتى ۇيىمداستىرۋ قاجەتتىگى تۋىنداپ وتىر. قوعامدىق باقىلاۋدى سول اۋماقتىڭ تۇرعىندارى جۇرگىزە الادى. ەندىگى جەردە قاداعالاۋشى مەكەمەلەرمەن قاتار, تۇرعىندار دا مەردىگەردەن جۇمىستىڭ ساپاسىن جانە ونىڭ ۋاقىتىندا ورىندالۋىن تالاپ ەتە الادى. بارلىق جەر قازۋ جۇمىستارى جۇمىس كەستەسىنە سايكەس قاراشا ايىنا دەيىن جۇرگىزىلەدى», دەيدى تاراز قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى بەيسەنبەك جانبوسىنوۆ.
ەندى تاراز قالاسى كوشەلەرىنىڭ جول جابىندىسىن قالپىنا كەلتىرۋ ۇلكەن ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بولىپ وتىر. الايدا قالالىق اكىمدىك بۇل باعىتتا بارلىق كوشەلەردى تۇگەندەۋ جۇمىستارى اتقارىلعانىن ايتتى. ناتيجەسىندە جىل باسىندا كوممۋنالدىق مەنشىكتە ۇزىندىعى 996 شاقىرىمدى قۇرايتىن 576 كوشە تىركەلسە, تۇگەندەۋ ناتيجەسىمەن 1531 شاقىرىمدى قۇرايتىن 1330 كوشە انىقتالعان. كوشە جابىندىلارىن رەتتەۋ ءۇشىن ارنايى ۇشجىلدىق «جول كارتاسى» دا بەكىتىلىپتى. «كارتاعا سايكەس ءبىرىنشى كەزەكتە مەكتەپتەر, بالاباقشالار, دەنساۋلىق ساقتاۋ سياقتى الەۋمەتتىك ماڭىزى بار نىساندار ورنالاسقان جانە قوعامدىق كولىك قاتىنايتىن, ينجەنەرلىك جۇيەلەرمەن تولىعىمەن قامتىلعان كوشەلەر جوندەلەدى. بيۋدجەتتىك قارجىلاندىرۋ مۇمكىندىگىنە بايلانىستى قاجەتتى جۇمىستار كولەمى تاياۋداعى 3-5 جىلعا بولىنەدى. بۇل باعدارلاما شەڭبەرىندە الەۋمەتتىك ماڭىزى بار نىساندارعا بارار جولدارعا قوسىمشا سىرتقى جارىقتاندىرۋ جەلىلەرىن جۇرگىزۋ جانە جاياۋ جۇرگىنشىلەر جولدارىن سالۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل باعىتتا بيىل اعىمداعى جوندەۋ جۇمىستارىنا بيۋدجەتتەن 100 ملن تەڭگەگە 22000 شارشى مەتردى قۇرايتىن 86 كوشەنى قامتۋ كوزدەلسە, بۇگىنگى تاڭدا ونىڭ 8900 شارشى مەترىندە جۇمىستار اتقارىلدى. بارلىق جۇمىس بيىل شىلدە ايىندا اياقتالادى», دەيدى بەيسەنبەك جانبوسىنوۆ.
سونىمەن قاتار قالا اكىمى ورىنباسارىنىڭ ايتۋىنشا, 29 جوبا بويىنشا ۇزىندىعى 75 شاقىرىمدى قۇرايتىن 148 كوشەگە قۇنى 1,5 ملرد تەڭگە بولاتىن ورتاشا جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. مۇندا نەگىزگى قامتىلاتىنى – «تايۆان» جانە «اراي» تۇرعىن القاپتارى. بۇدان بولەك جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن 600 ملن تەڭگەگە قالانىڭ كوپقاباتتى تۇرعىن ۇيلەرى ورنالاسقان شاعىن اۋداندارداعى جول جابىندىلارىنا اعىمداعى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەتىن بولادى. سول سياقتى «بۋرىل ا, ب, ۆ» تۇرعىن ءۇي ءماسسيۆىنىڭ 26 شاقىرىمدى قۇرايتىن 50 كوشەسىنە 260 ملن تەڭگەگە شاعىل تاس توسەۋ جۇمىستارى باستالعان. جۇمىستاردى «ايا سەرۆيس» جشس جۇرگىزۋدە.
جەرگىلىكتى اكىمدىك بۇل جۇمىستاردىڭ ءبارىنىڭ دە باقىلاۋدا ەكەنىن ايتۋدا. الايدا جىل سايىن قالا كوشەلەرىندەگى قۇبىرلاردى جوندەۋ ءۇشىن كوشەلەر قازىلعاندا ونى جابۋ ماسەلەسى كەي جەرلەردە ويداعىداي بولمايتىن. ولاي دەيتىنىمىز, قار نەمەسە جاۋىن جاۋعاندا كەي جولداردىڭ ورتاسىنا ءتۇسىپ كەتەتىنىن تالاي كورگەنبىز. ودان كەيىن ونى قايتادان جاماپ-جاسقاۋ جۇمىستارى دا اجەپتاۋىر ۋاقىتتى الاتىن. جۋىردا وبلىس اكىمى اسقار مىرزاحمەتوۆ قالا كوشەلەرىنىڭ جۇمىسىمەن تانىسقاندا وسى ماسەلەگە نازار اۋداردى. اكىم بوس كومىكتىڭ ۇستىنە اسفالت توسەي سالۋ سياقتى سالعىرتتىقتىڭ بولماۋىن ايتقان. ياعني اۋەلى قازىلعان, ودان جامالعان جەردىڭ كەدىر-بۇدىرى بولماۋى ءتيىس. سوندىقتان دا جاۋاپتى مەردىگەرلەرمەن كەلىسىمشارت جاساسقاندا دا ءدال وسى تارماقتىڭ قىزىلمەن جازىلعانىن ەسكەرتكەن. ەگەر ناقتى جۇمىستا ناتيجە بولماسا, وندا مەردىگەرلەرگە ايىپپۇل سالىنادى. ەندى تاراز كوشەلەرىندەگى قۇبىر اۋىستىرۋ ماقساتىندا قازىلعان جولداردىڭ ساپالى جابىلۋى قانشالىقتى دەڭگەيدە دۇرىس اتقارىلاتىنىن ۋاقىت كورسەتەدى. تەك جىل سايىنعى «جىر» كەلەسى جىلى دا قايتالانباسىن دەڭىز. ال جەرگىلىكتى اكىمدىكتىڭ مالىمەتىنشە, جولداردى مەيلىنشە ساپالى جابۋعا پارمەن بەرىلگەن. ياعني ءاربىر مەردىگەر جۇمىسىنا جاۋاپ بەرەدى.
جامبىل وبلىسى