نيەت بولسا, ەكى قولعا ءبىر كۇرەك قاشاندا تابىلادى. ءىستىڭ ءجونىن بىلەتىندەردىڭ «قولى قيمىلداعاننىڭ اۋزى دا قيمىلدايدى» دەگەنى تەگىن ەمەس. وسىلاي تىنىمسىز ەڭبەك ەتىپ, ءتورت ت ۇلىك مال ءوسىرىپ, بەرەكەگە بەت بۇرعانداردىڭ ءبىرى وڭتۇستىكتەن سۇلۋ كوكشەنىڭ باۋرايىنا كوشىپ كەلگەن تاستامبەكوۆتەر وتباسى.
ەل ىشىندە ادال ەڭبەگىمەن تابىسقا جەتۋگە تالپىنعاندار تۋرالى سۇراستىرعانىمىزدا, الدىمەن شارۋاسىنا تاستاي بەرىك تاستامبەكوۆتەر وتباسى تۋرالى جان جادىراتار جىلى لەبىز ەستىگەن بولاتىنبىز. ادەيىلەپ ىزدەپ باردىق. وتاعاسى ءابدىراحىم ەكى جىل بۇرىن سارىاعاشتان كوشىپ كەلىپتى. قازىر جاڭا جەرگە ورنىعىپ, وڭ-سولىن اڭداپ, وتباسىمەن وسى وڭىرگە تاستاي باتىپ, سۋداي ءسىڭىپ كەتكەن.
ءسوز لامىنە قاراعاندا, بۇرىن مال شارۋاشىلىعىمەن بىلەك سىبانىپ اينالىسىپ كورمەپتى. جاڭا جەرگە تابانى تيگەن سوڭ وڭىردەگى تۇگىن تارتسا مايى شىعاتىن جاسىل جون, جايقالعان القاپتى كورىپ, ناعىز مىڭعىرتىپ مال باعاتىن-اق جەر ەكەن دەپ كوڭىلىنە ءبىر ءتۇيىپ قويعان. الدىمەن ستەپنياك قالاسىنان ءوز قاراجاتىنا, ەكى ميلليون تەڭگەگە ءۇي ساتىپ العان. ورتالىقتاعى قورا-قوپسىلى, ەڭسەلى ءۇي ەكەن. وسى ءۇيدى كەپىلدىككە قويىپ, «دامۋ» كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ قورى ارقىلى بەس جىلعا 5 ميلليون تەڭگە نەسيە العان.
– قور ماماندارى مالدىڭ قانداي باعىتتا ەكەنىن دە ەسەپتەيدى. ماسەلەن, مەنىڭ ەتتى تۇقىمعا اڭسارىم اۋىپ وتىر, – دەيدى ول. – بىراق ءبارىن بىردەن اسىل تۇقىمدى قىلۋ قيىن شارۋا. اسىل تۇقىمدى مالدىڭ ءار باسى قىمبات قوي. مەن ءوز ءتولى ەسەبىنەن مال باسىن كوبەيتسەم دەيمىن. وسى ويمەن جەرگىلىكتى تۇقىمنان 19 سيىر ساتىپ الدىم. اسىل تۇقىمدى اقباس بۇقام بار. قازاقتىڭ اقباس سيىرى باعا جەتپەيتىن ت ۇلىك قوي. عالىمداردىڭ ەسەپتەۋىنە قاراعاندا, سىڭىرە بۋدانداستىرۋ ارقىلى ءتول تۇقىمىن جاقسارتقاندا ءتورتىنشى اينالىمدا تازا اسىل تۇقىمدى بولىپ شىعادى ەكەن. ءساتىن سالسا وعان دا جەتەرمىز.
جۇمىس دەگەندە جانىپ تۇرعان جاس جىگىتتىڭ قولىنا قۋات بەرسىن. الداعى ۋاقىتتا جالعىز مال شارۋاشىلىعى عانا ەمەس, جىلىجاي سالىپ, باۋ-باقشامەن اينالىسسام دەگەن دە نيەتىن ايتتى. نەسيەگە العان 20 باس قارا مالدى ءبىر قىستاتىپ شىعارعان ەكەن. تەك جەم-ءشوپ جاعى قىمباتتاۋ. ونىڭ ۇستىنە شابىندىق, جايىلىمدىق جەرى جوق.
– بۇل ماسەلەنى ءبىز وتە جاقسى بىلەمىز, – دەيدى اۋدان اكىمى ەرمەك نۇعىمانوۆ. – جالعىز تاستامبەكوۆتەر عانا ەمەس, اۋدانداعى بىرقاتار ۇساق شارۋا قوجالىقتارىنىڭ باسىندا بار جايت. قازىر اۋدانداعى بوس جانە پايدالانىلماي جاتقان جەر كولەمىن انىقتاپ جاتىرمىز. شارۋا قوجالىقتارىنىڭ باسشىلارىن جيناپ كەڭەس وتكىزدىك. شىنىن ايتقاندا, جەر جەتەدى. بۇرىن اتا-بابامىزدىڭ جايلاۋى بولعان كوكسەڭگىردىڭ كەڭ كوسىلگەن دالاسى بار. بۇل الداعى ۋاقىتتا شەشىلەتىن ماسەلە.
ءۇش ۇل, ءبىر قىز تاربيەلەپ وتىرعان وتاناسى لاۋرا وماروۆا ون ساۋساعىنان ونەر تامعان تىگىنشى ەكەن. ءوزىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, تەرەزەنىڭ پەردەسىنەن باستاپ, قالىڭدىقتىڭ كويلەگىنە دەيىن تىگەدى. كوشىپ كەلگەن سوڭ شاعىنداۋ عيماراتتى جالعا العان. مۇنداي شەبەر قاسقالداقتىڭ قانىنداي قات وڭىردە جاقسى اتى بىردەن شىقسا كەرەك.
– قازىر جۇمىس ۋاقىتىن بىلاي قويعاندا, سەنبى-جەكسەنبى كەلەتىن كليەنتتەرىم بار, – دەيدى تىگىنشى. – اسىرەسە مەكتەپ ءبىتىرۋشى جاستار كوپ. ولاردىڭ تالعامى دا جوعارى. كيىمدەرى ءبىر-بىرىنە ۇقساماۋى كەرەك. ماتالارى دا ارقيلى بولۋى شارت. سوندىقتان شىعارماشىلىقپەن جۇمىس ىستەۋگە تۋرا كەلەدى. كوپتىڭ كوڭىلىنەن شىعۋ وڭاي ەمەس قوي.
العاش كەزىككەندە كوپتەن بەرى كوزتانىس ادامداي اقتارىلا سويلەگەن ءابدىراحىم جاڭا جەردى جاتىرقاماعانىن جەتكىزدى. كورشى-قولاڭمەن اياق-تاباعى ارالاسىپ كەتكەن. ولار دا شارۋانىڭ ىڭعايىنا وراي اقىل-كەڭەستەرىن ايتىپ, دەمەپ قويادى ەكەن. سالت-داستۇردەگى ساباقتاستىقتىڭ تىگىسىن جاتقىزىپ, رۋحاني كوكجيەكتى كەڭەيتە تۇسۋگە سەپتىگىن تيگىزۋدە. قانشا دەگەنمەن, قازاقىلىعى مول وڭتۇستىكتەن ەسكەن جىلى لەپتىڭ شوكىمدەي ءبىر شۋاعى ەمەس پە؟..
اقمولا وبلىسى,
ءبىرجان سال اۋدانى