زامان جىلجىپ, ۋاقىت سىرعىعان سايىن ادامزات بالاسىنىڭ اقىل ويىنىڭ جەمىسىنەن تۋعان ءتۇرلى تەحنولوگيالار ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن بارىنشا جاقسارتىپ, تالاي شارۋانى جەڭىلدەتىپ وتىر. بۇگىندە بارلىق سالاعا دەندەپ ەنگەن ساندىق تاسىلدەر ەل ەكونوميكاسىنىڭ كۇرەتامىرى سانالاتىن كەدەن سالاسىنا دا سونى سەرپىن اكەلدى.
مەملەكەتتىڭ تىكەلەي قولداۋىمەن جۇزەگە اسقان قازاقستان – قىتاي شەكاراسىنداعى «نۇر جولى» اۆتوكولىك وتكىزۋ پۋنكتى سوڭعى جىلدارى ورتالىق ازيادا ىسكە اسىرىلعان اسا اۋقىمدى جوبالاردىڭ ءبىرى. اشىلعانىنا نەبارى ءبىر جىلعا جۋىقتاعان ايتۋلى نىسان قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى ساۋدا ەكونوميكالىق بايلانىستاردىڭ كەڭ ءورىس الۋىنا, كاسىپكەرلەردىڭ جۇمىسىن جەڭىلدەتىپ, جۇرتشىلىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا ايتارلىقتاي ۇلەس قوسىپ كەلەدى. اۆتوكولىك اعىنى سەگىز جولاق بويىنشا جىلجىپ وتىراتىن الىپ بەكەت كۇنىنە قوس تاراپتى قوسا ەسەپتەگەندە 2,5 مىڭ كولىك وتكىزۋگە قاۋقارلى. تسيفرلاندىرىلعان تەحنولوگيالاردىڭ ارقاسىندا جۇك تاسىمالداۋشى اۆتوكولىك جۇرگىزۋشىلەرى باقىلاۋ بەكەتىنەن ءوتۋ ءۇشىن 35-40 مينۋتتاي عانا ۋاقىت جۇمسايدى. بۇل جاڭا ۋاقىت تالابىنا جاۋاپ بەرەتىن اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەنىڭ ارتىقشىلىعىن كورسەتسە كەرەك.
بۇل تۇرعىدا مەملەكەتتىك كىرىستەر ورگاندارىنىڭ سالىق جانە كەدەن ساياساتىن وڭتايلاندىرۋ, ەكسپورت جانە يمپورت ءۇشىن قۇجاتتار نىسانىن قىسقارتۋ, ءبىر تەرەزە قاعيداتىن ەنگىزۋ, كەدەندىك راسىمدەۋ ۋاقىتىن ۇنەمدەۋ ماقساتىندا ىسكە قوسىلعان «استانا-1» ەلەكتروندى جۇيەسىن ايرىقشا اتاي كەتكەن ءجون. جاڭاشىل جۇيە از ۋاقىت ىشىندە ءوز تيىمدىلىگىن كورسەتىپ وتىر. اتالمىش اۆتوماتتاندىرىلعان جوبا قازىرگى تاڭدا ءبىزدىڭ ەلىمىزدەن بولەك الەمنىڭ 95 مەملەكەتىندە ىسكە قوسىلعان.
جوبانىڭ باستى ارتىقشىلىعى سول – سىرتقى ساۋدا اينالىمىنا قاتىسۋشىلار بۇرىنعىداي قۇجاتتارىن اكەلىپ قاعاز جۇزىندە راسىمدەۋ جاسامايدى. ياعني, ينتەرنەت تورابى بار كەز-كەلگەن جەردە وتىرىپ قاشىقتىقتان-اق كەدەندىك راسىمدەۋ جاساپ, ءوز جۇگىن اۆتوماتتى تۇردە كەدەندىك تازارتۋدان وتكىزە الادى. كەدەندىك باج سالىعى سياقتى باسقا دا مىندەتتى تولەمدەردىڭ ەلەكتروندى تۇردە تولەنۋى جۇيەنىڭ بارىنشا اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋدە. وڭتايلاندىرىلعان باعدارلاما جۇك الۋشى مەن كەدەن قىزمەتىندەگى لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ اراسىنداعى بايلانىستى ءۇزۋ ارقىلى جەمقورلىق سەبەپتەرىن دە تومەندەتكەن. وسى جۇيەنىڭ كومەگىمەن اقپاراتتى بەرگەن ساتتەن باستاپ, تاۋارلاردى راسىمدەپ بىتكەنگە دەيىنگى بارلىق پروتسەسستەرگە اۆتوماتتاندىرىلعان باقىلاۋ ورناتىلعان. بۇل ءوز كەزەگىندە وتاندىق كاسىپكەرلەر مەن سىرتقى ەكونوميكالىق ارىپتەستەر ءۇشىن قولايلى جاعداي تۋدىرىپ وتىر. «استانا-1» جۇيەسى ىسكە قوسىلعانعا دەيىن راسىمدەۋ جۇمىستارىنا بىرنەشە ساعاتتار جۇمسالسا, قازىر قۇجاتتار مەن تاۋارلار بارلىق تالاپتارعا ساي بولسا از عانا مينۋتتار ىشىندە شارۋا شەشىلەدى. دەگەنمەن بارلىق جەتىستىكتەر ۋاقىت پەن تاجىريبە ارقىلى كەلەتىنىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. جاقىن وڭىرلەردەگى ەلدەرمەن سالىستىرساق قازاقستاننىڭ بۇل باعىتتاعى باستامالارى ناتيجەلى دەپ انىق ايتا الامىز.
كەدەندىك باقىلاۋ جاۋاپكەرشىلىگى مەن قيىندىعى مول جۇمىس. قازاقستاننىڭ كەدەن سالاسى تامىرىن تەرەڭگە جايعان ىرگەلى سالا. ەلمەن ەلدى بايلانىستىراتىن شەكارا شەبىندە سان الۋان ادامداردى كەزدەستىرەسىز. ادامدار اعىنى ءبىر ساتكە دە تولاستامايتىن اۋماقتا ءتۇرلى تۇيتكىلدى ماسەلەلەردىڭ ورىن الماي تۇرۋى دا مۇمكىن ەمەس. ولاردىڭ بارلىعىن جۇيەلى جولعا قويىپ وتىرۋ ءۇشىن كەدەنشىلەردىڭ ءبىلىم-بىلىگىنىڭ ءباسى جوعارى, تاجىريبەسى وزىق بولۋى شارت. «نۇر جولى» وتكىزۋ بەكەتى سالىقتىق تۇسىمدەر كولەمىن ارتتىرىپ, ەل ەكونوميكاسىنا ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ كەلە جاتقان ىرگەلى نىسان. وسى ۋاقىت ارالىعىندا «نۇر جولى» ارقىلى يمپورتتالعان تاۋارلارعا سالىنعان باج سالىعى ەسەبىنەن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە قوماقتى قاراجات ءتۇستى. ۋلترازاماناۋي كولىك-لوگيستيكا ورتالىعىنىڭ كولەمى 25 گەكتار اۋماقتى الىپ جاتىر. وندا كەدەندىك راسىمدەۋ ورتالىعى مەن 200 جۇك كولىگىنە ارنالعان اۆتوتۇراق جانە بىرنەشە جۇك ساقتاۋ قويماسى ورنالاسقان. نىسان تەحنيكالىق جاعىنان سوڭعى ۇلگىگە ساي جاراقتاندىرىلعان. كولىك وتكىزۋ جىلدامدىعى دا زامان تالابىنا ساي ءموبيلدى. سوندىقتان جاڭا زاماناۋي كولىك-لوگيستيكا ورتالىعىنىڭ بولاشاعى وتە زور. بىرىڭعاي بىلىكتى ماماندار جۇمىس اتقاراتىن ۇركەردەي ۇجىم نىساننىڭ جۇمىسىن جانداندىرىپ, الەۋەتىن ارتتىرۋعا بارىنشا كۇش سالىپ كەلەدى.
قازاقستان الەمدەگى العاشقى 20 ەلدىڭ قاتارىندا ءوزىنىڭ تسيفرلاندىرۋ باعدارلاماسىن قابىلداعان مەملەكەتتەردىڭ ءبىرى. جوسپارلانعان باعدارلاماداعى شارالاردى جۇزەگە اسىرۋ ناتيجەسىندە 2021 جىلى ەلىمىزدىڭ ساۋدا نارىعىنداعى ەلەكتروندى ساۋدا ۇلەسى قازىرگى 0,8 پايىزدان 2,3 پايىزعا, حالىقتىڭ مەملەكەتتىك قىزمەت تۇرلەرىن پايدالانۋدا e-gov ارقىلى العان قىزمەت كورسەتكىشى قازىرگى 35 پايىزدان 80 پايىزعا ارتادى دەپ كۇتىلۋدە. حالىقتىڭ ساندىق ساۋاتتىلىق دەڭگەيى 75,5 پايىزدان 81,5 پايىزعا كوتەرىلىپ, ينتەرنەت پايدالانۋشىلاردىڭ ۇلەسى 77 پايىزدان 81 پايىزعا وسەدى دەگەن بولجام بار. ءبىر كەزدەرى ءبىز ءۇشىن سيقىرلى الەمدەي بولىپ كورىنگەن تسيفرلاندىرۋ ىسىندەگى وتاندىق كەدەن سالاسىنىڭ قازىرگى ىنتا-جىگەرى جانە ۇمتىلىسى كوپتەگەن باعالاۋلار بويىنشا بيىك ناتيجەگە قول جەتكىزىپ وتىر.
ء الىم جۋسانباي,
«نۇر جولى» كەدەندىك وتكىزۋ بەكەتى باستىعىنىڭ ورىنباسارى