پرەمەر-مينيستر اسقار ءماميننىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ, «نۇرلى جەر» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ بارىسى, نۇر-سۇلتان قالاسىندا جەڭىل رەلستى ترانسپورت جوباسىنىڭ قۇرىلىسىن جالعاستىرۋ ماسەلەلەرى قارالدى.
ونىمدەردى وڭدەۋگە ينۆەستيتسيا كەرەك
2019 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىنىڭ ناتيجەسى بويىنشا مال شارۋاشىلىعىندا جالپى ءونىمنىڭ كورسەتكىشتەرى 2018 جىلدىڭ وسىنداي كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 10,5%-عا ءوستى, مال ازىعى داقىلدارىنىڭ ەگىس الاڭى 19%-عا ۇلعايدى.
«قازىر جالپى قۇنى 200 ملن دوللاردان استام 7 ينۆەستيتسيالىق جوبا بار. ولار بويىنشا مال شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وڭدەۋگە ينۆەستيتسيا سالۋعا دايىن ستراتەگيالىق ينۆەستورلاردىڭ جۇمىسى پىسىقتالىپ جاتىر. ءبىزدىڭ ورتاق مىندەتىمىز – سالاعا كەلەتىن ينۆەستيتسيالاردى جىل سايىن كەمىندە 30%-عا ارتتىرۋ. ينۆەستيتسيا كولەمىن 2020 جىلعا قاراي 211 ملرد تەڭگەگە دەيىن, 2021 جىلعا قاراي 274 ملرد تەڭگەگە دەيىن ۇلعايتۋ قاجەت», دەدى پرەمەر-مينيستر.
ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى تاڭدا مال شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وڭدەۋ كولەمى تومەن دەڭگەيدە قالىپ وتىر, بۇل كورسەتكىش 35 پايىزدان اسپايدى. ال رەسەيدە – 40 پايىز, بەلارۋستە – 50 پايىز, دامىعان ەۋروپالىق وداق ەلدەرىندە 80 پايىزدان اسادى. «وتاندىق وڭدەۋشى كاسىپورىنداردىڭ تولىق جۇمىس قۋاتىنا شىقپاۋىنا, جابدىقتاردىڭ توزۋىنا, شيكىزاتتىڭ جەتىسپەۋىنە بايلانىستى بۇل كاسىپورىندار قوسىمشا ءوسىمدى قامتاماسىز ەتە الماي وتىر», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.
اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ساپارحان وماروۆتىڭ ايتۋىنشا, سوڭعى جىلدارى ونىمدەردى وڭدەۋ قارقىن الىپ كەلەدى. «سوڭعى جىلدارى مال شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وندىرۋدە وڭ ءوسىم بايقالادى. سيىر ەتى 477 مىڭ توننانى قۇرادى, بۇل ىشكى تۇتىنۋدىڭ 98%-ىن قامتيدى. قوي ەتى 150 مىڭ تونناعا, شوشقا ەتى 86 مىڭ تونناعا جەتتى. 2018 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا سيىر ەتىنىڭ ەكسپورت كولەمى 19,9 مىڭ توننانى, قوي ەتى 3 مىڭ توننانى, شوشقا ەتى 400 توننانى قۇرادى. 5 جىل ىشىندە تۇراقتى تۇتىنۋ ءوسىمى كەزىندە قۇس ەتىن ءوندىرۋ كولەمى 40%-عا ارتىپ, 192 مىڭ توننا بولدى. جۇمىرتقا ەكسپورتىنىڭ قارقىنى ارتىپ كەلەدى, وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 680 ملن دانا جۇمىرتقا ەكسپورتتالدى. ءسۇت ءوندىرۋ كولەمى 5,7 ملن توننانى قۇرادى», دەدى مينيستر.
2019 جىلى 683 وتباسىلىق فەرما 66,7 مىڭ مال باسىنا نەسيە الىپ, شەتەلدەن 42 مىڭ باس انالىق ءىرى قارا مال اكەلىپتى. «سونىمەن قاتار 536 فەرمەرلىك شارۋاشىلىق 210 مىڭ انالىق قوي ساتىپ الۋعا قارجىلاندىرىلدى. ءسۇتتى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ باعدارلاماسى شەڭبەرىندە ونەركاسىپتىك جانە وتباسىلىق ۇلگىدەگى فەرمالار سالۋدى قارجىلاندىرۋ جۇزەگە اسىرىلادى. 2018 جىلى 7 ونەركاسىپتىك كەشەن مەن 22 وتباسىلىق فەرما جاڭعىرتىلىپ, ىسكە قوسىلدى», دەدى اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى.
سونىمەن قاتار ۇكىمەت باسشىسى يسلام ەلدەرىنە ازىق-ت ۇلىك ەكسپورتىن ارتتىرۋ ءۇشىن ەلدە حالال ءوندىرىستى دامىتۋ كەرەكتىگىن ايتتى. «الەمدىك ۇردىستەردى ەسكەرە وتىرىپ, حالال ونىمدەر ەكسپورتىن دامىتۋ قاجەت. وتاندىق حالال ونىمدەردىڭ يسلام ەلدەرى نارىعىندا جوعارى باسەكەگە قابىلەتتىلىگى وسى ونىمدەردىڭ حالىقارالىق تالاپتارعا سايكەستىگىن باقىلاۋ جۇيەسىن دامىتۋدى قاجەت ەتەدى. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنە مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ, بيىلعى 15 تامىزعا دەيىن حالال ونىمدەردى دامىتۋ جونىندەگى جول كارتاسىن ۇكىمەتكە ەنگىزۋدى قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىرامىن», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.
مال باسى ءوسىپ كەلەدى
اگروقۇرىلىمدارداعى مال مەن قۇس سانىنىڭ ءوسۋىنىڭ وڭ ديناميكاسى ساقتالۋدا. ءىرى قارا مالدىڭ سانى 7,2 ملن, قوي 18,7 ملن, جىلقى 2,6 ملن, قۇس 44,3 ملن باسقا جەتتى.
اوك-ءتى دامىتۋدىڭ 2017-2021 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسى شەڭبەرىندە مينيسترلىك مال شارۋاشىلىعى سالالارىن دامىتۋدىڭ ۇزاق مەرزىمدى سالالىق باعدارلامالارىن ىسكە اسىرۋدا.
ەتتى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋدىڭ ۇزاق مەرزىمدى باعدارلاماسىندا 10 جىل ىشىندە بورداقىلاۋ الاڭدارىمەن جانە ەت كومبيناتتارىمەن كووپەراتسيالانىپ جۇمىس ىستەيتىن ەتتى مال شارۋاشىلىعى مەن قوي شارۋاشىلىعىندا 80 مىڭ وتباسىلىق فەرمەرلىك شارۋاشىلىق قۇرۋ قاراستىرىلعان. باعدارلاما سيىر ەتى مەن قوي ەتىنىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان.
ءسۇتتى مال شارۋاشىلىعىنىڭ ۇزاق مەرزىمدى باعدارلاماسى ءسۇت ونىمدەرىنىڭ يمپورتىن الماستىرۋعا باعىتتالعان. جالپى العاندا, ونەركاسىپتىك جانە وتباسىلىق ۇلگىدەگى تاۋارلى ءسۇت فەرمالارىن كوبەيتۋ ەسەبىنەن قايتا وڭدەۋ قۋاتىن ارتتىرۋ ءۇشىن ءسۇت ءوندىرۋ كولەمىن 1 ملن تونناعا ۇلعايتۋ جوسپارلانۋدا. جىلدام ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن ونەركاسىپتىك تاۋارلى ءسۇت فەرمالارىن سالۋ قارقىنىن ارتتىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ قاجەت.
قۇس شارۋاشىلىعىن دامىتۋ باعدارلاماسىندا قۇس ەتىنىڭ يمپورتىن الماستىرۋ ءۇشىن جاڭا وندىرىستىك قۋات قۇرۋ كوزدەلگەن. قۇس ەتىن ءوندىرۋ كولەمىن 3 ەسەدەن ارتىق ۇلعايتۋ جوسپارلانۋدا.
شوشقا شارۋاشىلىعىن دامىتۋ باعدارلاماسى قىتاي نارىعىنا شوشقا ەتىن ەكسپورتتاۋدى دامىتۋعا باعىتتالعان. سول ءۇشىن شوشقا ەتىن ءوندىرۋ كولەمىن 2 ەسەگە ۇلعايتۋ جوسپارلانۋدا.
ۇكىمەت باسشىسى وسى ورايدا اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنە «قازاگرو» حولدينگىمەن جانە وبلىستاردىڭ اكىمدىكتەرىمەن بىرلەسىپ, تاۋارلى-ءسۇت شارۋاشىلىعىنىڭ كولەمىن ارتتىرۋ, وتاندىق قۇس شارۋاشىلىعىن دامىتۋ شارالارىن قابىلداۋدى تاپسىردى.
تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا ينۆەستيتسيا كوبەيدى
ۇكىمەت وتىرىسىندا بايانداما جاساعان يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى رومان سكلياردىڭ ايتۋىنشا, بيىلعى جارتىجىلدىقتا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا تارتىلعان ينۆەستيتسيا بىلتىرعى التى ايداعىدان 15%-عا وسكەن.
«وسى جىلى 6 اي ىشىندە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا 605,7 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلدى. بۇل 2018 جىلعى دەڭگەيدەن 15,5%-عا جوعارى. 1 تەڭگە مەملەكەتتىك قاراجاتقا شاققاندا 7,4 تەڭگە جەكە ينۆەستيتسيا تارتىلدى. جىل سوڭىنا دەيىن 118 مىڭ باسپانا سالۋدى جوسپارلادىق. جارتىجىلدىق قورىتىندى بويىنشا 48 925 باسپانا, ياعني 5,7 ملن شارشى مەتر ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى», دەدى ر.سكليار.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, 2018 جىلمەن سالىستىرعاندا تۇرعىن ءۇيدى پايدالانۋعا بەرۋ قارقىنى بويىنشا تۇركىستان (147,4%), قىزىلوردا (122,4%), الماتى (115,6%) جانە قوستاناي (115,2%) وبلىستارى كوش باستاپ تۇر. ال نۇر-سۇلتان قالاسىندا جانە ماڭعىستاۋ وبلىسىندا قۇرىلىس قارقىنى سايكەسىنشە 32,8% جانە 10,3% تومەندەگەن. بۇل جالپى رەسپۋبليكالىق كورسەتكىشكە تەرىس اسەر ەتتى, ياعني تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى 1,9% تومەندەدى. «سوندىقتان بۇل وڭىرلەر جەكە قۇرىلىس سالۋشىلار ارقىلى جۇمىستى جانداندىرۋى كەرەك. تۇتاس العاندا باسقا وڭىرلەردەگى قۇرىلىس قارقىنىن ارتتىرۋ ارقىلى جىلدىق جوسپارعا قول جەتكىزەتىن بولامىز», دەدى ر.سكليار.
ونىڭ ايتۋىنشا, كوپ بالالى وتباسىلار ءۇشىن جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇي سالۋعا جانە ساتىپ الۋعا 50 ملرد تەڭگە قاراستىرىلدى. «قارجىلاندىرۋ جوسپارى بويىنشا وڭىرلەرگە 9,7 ملرد تەڭگە اۋدارىلىپ, ونىڭ 9,6 ملرد تەڭگەسى يگەرىلدى. بارلىعى 7482 پاتەر بەرۋ جوسپارلانۋدا. مامىر ايىنان باستاپ 1619 كوپ بالالى وتباسىنا تۇرعىن ءۇي بەرىلدى», دەدى ر.سكليار.
«مەملەكەت باسشىسى بارلىق تۇرعىن ءۇي باعدارلامالارىن ءبىرتۇتاس تۇرعىن ءۇي ساياساتىنا بىرىكتىرۋدى تاپسىردى. سوندىقتان بيىل 2025 جىلعا دەيىنگى جاڭا «نۇرلى جەر» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى قابىلدانادى, ونىڭ اياسىندا 650 مىڭعا جۋىق وتباسى نەمەسە 2 ملن-نان استام ادام جاڭا تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتىلەدى», دەدى ا.مامين.
اكىمدىك LRT شىعىندارىن ۇنەمدەۋ جولىن تاپتى
سونىمەن قاتار نۇر-سۇلتان قالاسىندا جەڭىل رەلستى ترانسپورت جوباسىنىڭ قۇرىلىسىن جالعاستىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا اكىم التاي كولگىنوۆ بايانداما جاسادى. «ەلوردانىڭ بالاما كولىك تۇرلەرىن سالۋ حالىقارالىق مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋ, سونداي-اق قۇرىلىس ينفراقۇرىلىمىن دايىنداۋ بويىنشا اتقارىلعان جۇمىستىڭ كولەمىن ەسكەرە وتىرىپ, LRT جوباسى اياسىندا كەلەسى جۇمىستار اتقارىلدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, جوبانى وڭتايلاندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. ۇكىمەت تاراپىنان قىتاي دامۋ بانكىنىڭ قارىزىنان باس تارتۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. بۇل 800 ملن اقش دوللارىن نەمەسە 300 ملرد تەڭگەدەن استام سومادا قارىزعا كەتەتىن شىعىستار بولىگىندە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە تۇسەتىن قارجىلىق سالماقتى ازايتۋعا مۇمكىندىك بەردى», دەدى ەلوردا اكىمى.
ا.كولگىنوۆتىڭ ايتۋىنشا, ينۆەستورلارمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلىپ, قازاقستاننىڭ ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرىمەن, قارجى ينستيتۋتتارىمەن وبليگاتسيالاردى ورنالاستىرۋ شارتى قاراستىرىلدى. بۇدان بولەك, قىتاي تاراپىنان كەلىسىمشارت قۇنىنا سالىقتى قوسۋ تۋرالى كەلىسسوزدەر باستالعان, بۇل شارا جوبا بويىنشا شىعىنداردى 200 ملن دوللارعا ازايتۋعا جول اشادى.
«جولاۋشىلاردىڭ قازىرگى سانىن ەسكەرە وتىرا, جوبا اياسىندا جىلجىمالى قۇرامدى نەمەسە پويىزدى 19-دان 12 بىرلىككە دەيىن قىسقارتۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلدى. بۇل 40 ملن اقش دوللارىن ۇنەمدەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. پويىزداردىڭ ءجۇرۋ ينتەرۆالى 3 مينۋتتان 10 مينۋتقا دەيىن وزگەرتىلدى. ەگەر الداعى ۋاقىتتا حالىقتىڭ سانى ارتسا, ونى قايتادان قالپىنا كەلتىرۋگە بولادى. سونىمەن قاتار قازىرگى تاڭدا 7 ايالداما ستانساسىن قىسقارتۋ قاراستىرىلىپ وتىر. ءسويتىپ 18 ستانسانى 11-گە دەيىن قىسقارتۋ كوزدەلدى. جەراستى جاياۋ جۇرگىنشىلەر جولى دا ازايىپ, بۇل 110 ملن دوللار قارجىنى ۇنەمدەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. اتالعان شارالار جوبانىڭ شىعىندارىن 350 ملن دوللارعا نەمەسە 135 ملرد تەڭگەگە دەيىن وڭتايلاندىرۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى», دەدى اكىم.
ۇكىمەت وتىرىسىندا پرەمەر-مينيستر ايتقانداي, «استانا» بانكىنە اۋدارىلعان 258 ملن دوللار كولەمىندەگى قاراجات نۇر-سۇلتان اكىمدىگىنە جوبانى ودان ءارى جۇزەگە اسىرۋعا قايتارىلادى. بۇل ەلوردانىڭ قوعامدىق كولىگىن دامىتۋعا ۇلەس قوسۋى ءتيىس.