مال تەرىسى مەن ءجۇنىنىڭ كول-كوسىر اقشا بولعان كۇندەرى دە ءوتىپ بارادى. باياعىدا تاتار كوپەستەرى قازاق دالاسىنا قانت, شاي, مايدا ۇساق-تۇيەكتەرىمەن كەلىپ, سويىلعان مال تەرىسى مەن قىرقىلعان ءجۇنىن جيناپ اكەتىپ, داۋلەتى شالقىعان باي بولعان ەكەن.
بۇگىندە بيازى قوي ءجۇنى بولماسا, باسقاسى كادەگە اسپايتىن بولىپ قالدى. ءبىر ساۋلىقتىڭ ءجۇنى قىرقىلعان قۇنىمەن تەڭ بولعان سوڭ نەسىن سۇرايسىڭ. قويشى اۋىلداردا قورا تۇبىندە تاۋ-تاۋ بولىپ ۇيىلگەن ءجۇندى كورگەندە وسىنىڭ قۇنى التىنمەن تەڭ بولعان كەز ەرىكسىز ەسكە تۇسەدى.
مال تەرىسى دە وسىنداي كەپتى كيدى. بۇل تۋرالى قىزىلورداداعى كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ اگروونەركاسىپتىك كەشەنىنىڭ ءبولىم باستىعى جاسۇلان سەرىكوۆ تە ايتتى.
وبلىس حالقىنىڭ 56 پايىزى اۋىلدى جەردە تۇرادى. كوپشىلىگى ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان جاندار. ياعني, مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىسادى. بىلاي ايتقاندا, مال باعىپ ايران, ءسۇتىن ءىشىپ وتىرعان اۋىل از دا بولسا قابىرعاسىن جاۋىپ وتىرعان ءبىر پايداسىنان قاعىلعان.
«وتكەن جىلدان بەرى پروبلەما بولىپ تۇرعان ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – مال تەرىسىن ساتىپ الۋ پۋنكتتەرىنىڭ جابىلۋى. وسى جىلدىڭ اقپان ايىنان باستاپ ءىرى قارا مالدىڭ وڭدەلمەگەن تەرىسىن 6 ايعا دەيىن شەتەلگە شىعارۋعا تىيىم سالىنعان. سول سەبەپتى مال تەرىسىنىڭ باعاسى 10-15 ەسەگە دەيىن ءتۇسىپ, كوپ اۋدانداردا مال تەرىسىن ساتۋ مۇلدە توقتاپ قالدى. وسىلايشا, مال شارۋاشىلىعى كاسىبىندەگى ازاماتتار قوسىمشا تابىستان ايىرىلىپ, ال اۋىل تۇرعىندارى تەرىنى قوقىسقا تاستاپ جاتىر. قوقىستاعى تەرىلەر ەلدى-مەكەننىڭ ەكولوگيالىق پروبلەماسىن تۋعىزۋ قاۋپى دە بار», دەيدى ج.سەرىكوۆ.
مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن ازاماتتارعا كەدەرگى كەلتىرىپ وتىرعان بۇل پروبلەما يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترىنىڭ 2019 جىلعى 19 اقپانداعى №89 بۇيرىعىمەن بەكىتىلگەن «قالپىنا كەلتiرiلەتiن قاعازدى, كارتوندى, ماكۋلاتۋرانى جانە قالدىقتاردى, ءىرى قارا مالدىڭ وڭدەلمەگەن تەرىسىن اكەتۋدى رەتتەۋدىڭ كەيبىر ماسەلەلەرى تۋرالى» قۇجاتىنان كەيىن تۋىنداعان.
اتالعان قۇجاتتا ء«ىرى قارا مالدىڭ وڭدەلمەگەن تەرىسىن اكەتۋگە التى اي مەرزىمگە تىيىم سالۋ ەنگىزىلسىن», دەپ كورسەتىلگەن.
قازىر وبلىستىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ورتالىق اپپاراتىنا جانە اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنە اتالعان ماسەلە جونىندە حات جولداپ, كاسىپكەرلەردىڭ پروبلەماسىن جەتكىزدى. بىراق يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگى وسى جىلدىڭ تامىز ايىندا بۇل شەكتەۋدى 5 جىلعا دەيىن سوزۋدى جوسپارلاپ وتىر ەكەن. ايماق كاسىپكەرلەرى بۇل جاڭالىققا الاڭداۋشىلىقتارىن ءبىلدىرىپ جاتىر. قىسقاسى, «قىرسىق ءبىر اينالدىرسا, شىر اينالدىرادى» دەگەن وسى.
قازاقتىڭ عانا قاجەتىن ايىرماي, باقالشى بولىپ كەلگەندەردى دە بايىتقان ءجۇن, تەرى پۇل بولۋدان قالىپ بارادى. ايتپاعىمىز, وڭدەلمەگەن تەرىنىڭ سىرتقا ساتىلماۋىنا قىنجىلىس تانىتۋ ەمەس, ءوزىمىزدىڭ تەرى وڭدەيتىن كاسىپورىندارىمىزدىڭ داعدارىس شەگىندە وتىرعاندىعى.
قىزىل يمپەريانىڭ قىلىشىنان قان تامعان ۋاقىتتا قازاقتىڭ باسىنا الاي-دۇلەي كۇن تۋعانى بەلگىلى. اعايىن قىتاي, يران, اۋعانستان استى. قىتايدا دۇربەلەڭ باستالعاندا ماڭگى سىرە مۇز گيمالايدان اسىپ, تۇركيا جەرىنە جەتتى. سول قازاقتاردىڭ بارلىعى تەرى وڭدەۋمەن اينالىسىپ, وتباسىن باقتى.
گەرمانياداعى قازاقتاردىڭ دا بەرتىنگە دەيىنگى كاسىبى وڭدەلگەن تەرىدەن بىلعارى كيىم تىگىپ, ساۋداعا شىعارۋ ەدى.
شەتەلگە ۇركىنشىلىكپەن كەتكەن قازاقتى ەل قاتارىنا جەتكىزگەن كاسىپتىڭ بۇگىندە باسىنان باعى تايىپتى. قىسقاسى, قىتايدىڭ ارزانقول برەزەنتتەردەن تىككەن توندارىنا توقمەيىلسىپ, التىندى كۇرەسىنگە لاقتىرىپ جاتىرمىز.
كەڭەس وكىمەتى كەزىندە قوي تەرىسىنەن تىگىلگەن تون بولار ەدى. جەپ-جەڭىل ءارى قولايلى. شوپاندار مەن مەحانيزاتورلارعا بەرىلەتىن. ارميان تەرى يلەۋشىلەرى يلەگەن سول تونداردى اۋىلدىقتار ءالى كۇنگە دەيىن ماقتايدى. بۇگىندە الار ەدى, ساتىلىمدا جوق.
ارقادا اقتۇتەك بوران اپتالاپ سوعادى. سارى اياز تۇكىرىگىڭدى جەرگە تيگىزبەيدى. سوندا جىلقى ەتىنە مەلدەكتەگەن مالشىلار قارا سانعا دەيىن جەتەتىن ساپتاما ەتىك ىشىنەن بايپاق كيىپ الىپ, قارا تونىنىڭ جوعارى ىلگەگىن اعىتىپ, تۇلكى تىماعىن الشايتا كيىپ ورىستە جۇرەر ەدى. بىلاي قاراساڭ, جانىن سۋىقتان اراشالاعان مال تەرىسى, ءتۇز اڭىنىڭ تەرىسى. وزىمىزدە جوق بولسا ءبىر ءسارى. ءبارى وزىمىزدە بار. مالشىلار كوبەيمەسە, ازايعان جوق.
بىراق تەرى يلەيتىن, ساپالى بىلعارى دايىندايتىن ءوندىرىس وشاقتارى ساناۋلى. اياق كيىم, تون تىگەتىن بىلعارىنى سىرتتان ساتىپ الىپ ءجۇرمىز.
اگرارلى ەلمىز. باسقا مەملەكەتتەردەن ايىرماشىلىعىمىز, ميلليونداپ مال وسىرسەك تە, جايىلىمىمىز تارلىق ەتپەيدى. دۇنيە جۇزىنە ءمارمار ەت ەكسپورتتاپ وتىرعان وڭتۇستىك كورەياداي سىرتتان جەمشوپ تاسىمايمىز. سويتە تۇرا, وسى سالانىڭ كوسەگەسىن كوگەرتۋدە «اتقا ءشوپتى كىم سالار, سەن سالار دا مەن سالار» بولىپ كەلەمىز.
وزبەكستان مال الۋعا جەڭىل نەسيە بەرگەندە سايىن دالامىز بوساپ قالا جازدادى. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى قولىن كەش سەرمەسە دە, ساتىلىمعا شەكتەۋ قويدى. تەرى مەن ءجۇن ماسەلەسى دە بۇگىن كوتەرىلگەن پروبلەما ەمەس. ەستىر قۇلاق بولسا, ايتۋداي-اق ايتىلدى, جازۋداي-اق جازىلدى.
ونى سىرتقا ساتۋعا شەكتەۋ قويۋ كۇرمەۋلى ماسەلەنى شەشپەيدى. وسى سالاداعى ءوندىرىس ورىندارى كوبەيمەي قازاق بايىمايدى دا. قوردالانعان ماسەلەنى شەشۋ ۇكىمەتتىڭ دە جۇمىسى.
قىزىلوردا وبلىسى