اڭىزعا سۇيەنسەك, اسانقايعى ەدىلدەن بەرى كوشكەندە بىرنەشە ءجۇز اداممەن بىرگە سول جەرگە ءۇي سالىپ, ون جىل وتىرعان. مۇرات موڭكە ۇلى ء«ۇش قيان» تولعاۋىندا:
اقتوبە مەن قورعانشا,اسانقايعى بابانىڭقىزىل تاستان ءۇي سالدىرىپ,ون جىل تۇتاس وتىرىپ, اڭگىمە قۇرىپ كەتكەن جەر, – دەپ جىرلايدى. مۇندا اسانقايعى بابامىز وتىرىپ كەتسە, وندا قالا XV عاسىردا سالىنعان بولادى. ال اقىن شىنياز شاناي ۇلى قورعانشانى سالدىرعان نۇرالى حان دەپ جىرعا قوسادى.حان بولعان ودان كەيىن نۇرالى ەدى,حان اۋىلىن سىرىم شاۋىپ توزدىرعاندا,اقىلدى الدار بيدەن سۇراپ ەدى.تۇرعىزىپ تايسويعاننان قورعانشانىون جىلداي مەكەن ەتكەن تۇراعى ەدى, – دەگەن. بۇل جىردى نەگىز قىپ الساق, قالا XVIII عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىنا تيەسىلى بولادى. اتىراۋ وبلىسى تاريحي مادەني مۇرانى قورعاۋ, قالپىنا كەلتىرۋ جانە پايدالانۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك ينسپەكتسيا باسشىسىنىڭ ورىنباسارى فارحاد بايداۋلەتوۆ: «قورعانشا قالاسىنا ارحەولوگ مارات قاسەنوۆ قازبا جۇمىستارىن جۇرگىزىپ, شاھاردىڭ XV-XVIII عاسىرلاردا سالىنعانىن انىقتادى», دەيدى.
تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, ارحەولوگ مارات قاسەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, قورعانشا تۋرالى جازبا دەرەكتەر ساقتالماعان. تەك ەل اۋزىنداعى جىر-داستاندار مەن اڭىزداردا عانا ەجەلگى شاھاردىڭ اتى اتالادى. قالادا قاراۋىل مۇناراسى بولعان دەگەن دە اڭىز بار. قالا قۇرىلىسى مەن قورعانى شيكى كىرپىشتەن قالانعان. كولەمى مەن قورعاننىڭ بيىكتىگىنە قاراپ, ونىڭ قورعانىس قىزمەتىن اتقارعانىن اڭعارۋعا بولادى. جاۋگەرشىلىك كەزىندە وسى جەرگە الىس-جاقىننان ادامدار كەلىپ تىعىلىپ, قامال ۇستىنە شىققان ساداقشىلار جاۋدى قامالعا جەتكىزبەي قىرىپ وتىرعان.
وبلىستىق تاريحي-مادەني مۇرانى قورعاۋ, قالپىنا كەلتىرۋ جانە پايدالانۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك ينسپەكتسيا باسشىسىنىڭ ورىنباسارى فارحاد بايداۋلەتوۆ: «قورعانشامەن قاتار ايتىلاتىن اقتوبە دەگەن دە قالا بار», دەيدى. ول قورعانشانىڭ سولتۇستىك شىعىسىندا 8 شاقىرىم قاشىقتىقتا ورنالاسقان. قۇم توبەلى بيىكتىك. بۇل توبەدەن قۇمىرا, شىنى سىنىقتارى, قۇلپىتاس تابىلدى. اقتوبە مەن قورعانشا قالاسىنىڭ ورنى انىقتالىپ, قازبا جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. اكادەميك الكەي مارعۇلان مۇنداي قالالاردى «جان قورعايتىن قامال» دەپ اتاعان ەكەن. تاريحشىلار كىشى ءجۇزدىڭ ابىلقايىر, نۇرالى سەكىلدى باسقا دا حاندارى مەن بيلەۋشىلەرىنىڭ قالا-مەكەندەرى بولعانىن, ولار وسى وردالاردا تۇرىپ, بيلىك جۇرگىزگەندەرىن ايتادى. تالاي تاريحتى توپىراق استىنا جاسىرعان قورعانشا قالاسى تۋرالى ازىرگە بەلگىلى تۇستار وسى.
اتىراۋ وڭىرىندەگى تاريحي مۇرالاردىڭ 4-ەۋى رەسپۋبليكالىق, 313-ءى جەرگىلىكتى قورعالۋ تىزىمىنە ەنگەن. ودان بولەك تاعى 775 نىسان الدىن الا ەسەپكە الۋ تىزىمىنە قوسىلدى. ءبىر اتاپ وتەرلىگى, سوڭعى بەس جىلدا جاڭادان 500-گە جۋىق ەسكەرتكىش تابىلدى. بۇل ولكە تاريحىن تانىپ-ءبىلۋ باعىتىندا جاسالىپ جاتقان جۇمىستاردىڭ ناتيجەلىلىگىن كورسەتەدى.
اتىراۋ