ەم بارىسىندا وستەوحوندروز سالدارىنان بولعان جەلكەنىڭ تارتىلۋى, قولدىڭ ۇيىپ قالۋى, قان قىسىمىنىڭ كوتەرىلۋى, ميعا وتتەگى جەتىسپەۋى سىندى كەسەلدەردەن دە قۇلان-تازا ايىعۋ مۇمكىندىگى بار. سەبەبى ءار ناۋقاسقا جەكە ەمدەۋ باعدارلاماسى تۇزىلەدى. دارىگەرلەر ەمدەلۋشىنىڭ ومىرتقاداعى زاقىم ءتۇرى مەن اعزا ەرەكشەلىگىنە قاراي ەم تاعايىندايدى. ولار رەسەيدىڭ ەكاتەرينبۋرگ قالاسىندا اكادەميك يۋ.ن.بوگدانوۆتان ءدارىس العان. ال بوگدانوۆ – ەمدەۋ ءتاسىلىن الەم مويىنداعان عالىم. ول ومىرتقا اۋرۋلارىن ەمدەۋدىڭ وزىندىك ءتاسىلىن تەك قانا ۇدەسىنەن شىعا بىلەتىن, سەنىم ارتۋعا بولاتىن ماماندارعا عانا ءۇيرەتەتىن تالابى وتە مىقتى جان. مىنە, ورتالىقتاعى دارىگەرلەردىڭ ءبىرى سۇلتان ساتاەۆ وسىنداي عالىمنان ءدارىس العان مامان.
«ومىرتقادا 34 بولىك بولادى, دەيدى دارىگەر. – ونىڭ ارقايسىسى اعزانىڭ بەلگىلى ءبىر مۇشەسىنىڭ جۇمىسىنا اتسالىسادى. مىسالى, بەلدەگى وتىرىقشى تامىر قىسىلسا, ونىڭ زاردابى اياققا, سان بۇلشىق ەتتەرى, تىزە مەن تابان, بۇيرەككە بەرىلەدى. تىزەنىڭ قاقساۋى, تاباننىڭ باستىرماۋى, ەر ادامدارداعى اتالىق بەز جۇمىسىنىڭ بۇزىلۋى دا سونىڭ سالدارى. كەيدە قۇلاقتىڭ شۋىلداۋى, باستىڭ سەبەپسىز اينالۋى, كورۋدىڭ ناشارلاۋى, وتكە تاس جينالۋى, باس ساقيناسى دا ومىرتقادان باستاۋ الادى. سەبەبى ونداعى ديسكىلەر ءبىر-بىرىنە «وتىرادى» دا, سول اراداعى جۇيكە تالشىعىنا زاقىم كەلەدى. سوندىقتان ەمدەلسەڭىز دە ناتيجە بولماي جاتقان كەيبىر اۋرۋ تۇرلەرىنىڭ تۇپكى سەبەبىن ومىرتقادان ىزدەۋ كەرەك. ويتكەنى ومىرتقا – بۇكىل اعزا ۇستىنى.
بىزدە ەمنىڭ بىرنەشە ءتۇرى توپتاستىرىلعان. ەمدىك جانە مانۋالدى ماسساجدىڭ كوپتەگەن اۋرۋعا ەم ەكەنىن ءبارىڭىز بىلەسىزدەر. بۇل اسىرەسە اياق-قولى قاقسايتىن, بۋىن اۋرۋى مازالايتىن جاندارعا داۋا.
سامىرسىن اعاشىنان جاسالعان ەمدىك فيتوبوشكەنىڭ شيپاسى – ەمدىك شوپتەر سىعىندىسىنىڭ بۋى سۇيەككە وتكەن سۋىقتى دا قۋىپ, اعزانى شلاكتاردان تازارتادى. ال ەندى وعان ءجۇيكەنى تىنىشتاندىراتىن, تەرىنى جاسارتاتىن ەفير مايلارىن قوسادى.
«بىراق ءبىزدىڭ نەگىزگى ەم بۇل ەمەس. بۇل ەكەۋى اعزانى قىزدىرىپ, بۇلشىق ەتتەردى, تامىرلاردى, ءتىپتى ءسۇيەكتى دە الداعى ەمگە دايىنداۋ. ياعني ەمنىڭ ءبىرىنشى ساتىسى عانا. ومىرتقانى ەمدەۋ وسىدان كەيىن باستالادى. ورتالىقتا رەسەيدەن اكەلىنگەن ومىرتقا اۋرۋلارىن ەمدەيتىن اۆتوماتتاندىرىلعان ارنايى قۇرىلعى-كەرەۋەت بار. ونىڭ ءبىرى – «كينەزا», ول مويىننان باستاپ بەلگە دەيىنگى ومىرتقانىڭ ءار بولىگىن قوزعالىسقا كەلتىرىپ, ديسكىلەردىڭ قاجالۋىن, تامىردىڭ قىسىلۋىن قالپىنا كەلتىرەدى. «ورمەد-پروفەسسيونال» ومىرتقا مەن ونداعى بۇلشىق ەتتەرگە ۆيبراتسيالىق-روليكتى ماسساج جاساي وتىرىپ, ديسكىلەر اراسىن اشادى. مۇنىڭ ءبارى تىكەلەي باقىلاۋمەن جاسالادى. مانۋالدى تەراپيا, ەمدىك-نۇكتەلى ماسساج, ەمدىك شوپتەر بۇلاۋى – فيتوبوشكە, ارنايى جاتتىعۋ مەن كاسىبي ەمدىك كەشەننىڭ كومەگىمەن تاياققا سۇيەنىپ كەلىپ, ەركىن ءجۇرىپ كەتكەن, تولىق ساۋىعىپ كەتكەندەر بار. ومىرتقاسىندا بىرنەشە گرىجا بار ادامدار دا كەزدەسەدى. ال گرىجا ۇزاق ەمدەلەدى, دۇرىس ەم جاسالسا, تولىق جازىلۋعا مۇمكىندىك بار», دەيدى ول.
دارىگەر ءسوزىنىڭ دالەلى رەتىندە وسىندا ەمدەلىپ جاتقان جانداردىڭ ءبىرى – الماتى قالاسىنان كەلگەن ەرسايىن ادىلبەكوۆ باسىنان وتكەندى ايتىپ بەردى.
«مەندە ءتورت گرىجا بار ەدى. جۇمىسقا جاراماي قالدىم. دەنەم ءبىر جاعىنا قاراي قيسايىپ قالدى. تاياققا ءسۇيەنىپ ازەر جۇرەمىن. ماسساجدىڭ ءتۇر-ءتۇرى, ينە سالاتىن, تامىر ۇزەتىن ءدارىگەر-ەمشى دەگەننىڭ ءبارىن ارالادىم. شيپاسى بولمادى. گرىجانىڭ ءبىرى 6 ميلليمەترگە دەيىن ءوسىپ كەتتى. ءبىر دارىگەر وپەراتسيا جاساۋ كەرەك دەدى. ەندى ءبىرى مۇلدە جازىلمايسىڭ دەپ, مۇگەدەكتىككە شىعارماق بولدى. اياق-قولىم ءبۇتىن بولسا دا جۇرۋگە جاراماي, مۇگەدەك بولىپ قالۋ وڭاي ەمەس. سودان ىزدەنىپ كورسەم, الەمدە گرىجانى شىن مانىندە ەمدەيتىن ادام ساناۋلى عانا دەيدى. سول ساناۋلىنىڭ ماقتاۋلىسى اكاداميك بوگدانوۆ دەگەندى وقىدىم. رەسەيگە بارۋعا قول قىسقا, جول ۇزاق, قارجى قيىن. قايتسەم ەكەن دەپ وتىرعاندا سۇلتان تۋرالى ەستىدىم. ءدارىگەردىڭ ءبارى وسىنداي بولسا عوي. ۋكولسىز-ءدارىسىز ءتورت گرىجانىڭ ەكەۋىن جوق ەتتى. ەڭ ۇلكەنى – 6 ميلليمەتر بولعانى قازىر 2,5 ميلليمەترگە كىشىرەيدى. كەشە مرت-عا ءتۇسىپ كەلدىم. بۇل ءۇشىنشى كۋرس ەم الۋىم. دارىگەر ءتورت كۋرستىق ەمدە تولىق جازىلاسىز, بىراق اراعا جارتى جىل سالىپ پروفيلاكتيكا ءۇشىن تاعى ءبىر كەلۋىڭىز كەرەك», – دەدى ە.ادىلبەكوۆ.
جاراس قاسىمجانوۆ
شىمكەنت