«داراق ءبىر جەردە ءوسىپ, كوگەرەدى» دەگەن, مەن وسى گازەتتە ءوسىپ, كوگەرگەن جاننىڭ ءبىرىمىن. شىعارماشىلىق ورتانىڭ باسقا ماماندىق يەلەرىنەن, ورتاسىنان ايرىقشا ەرەكشەلىگى – مۇنداي ۇجىمدا كوبىنەسە كيەلى ءسوز بەن ورامدى وي سالتانات قۇرادى ەمەس پە؟ رەداكتسيادا ارتىق-اۋىز پەندەشىلىك اڭگىمەدەن گورى, اتاقتى قالامگەرلەردىڭ تاۋىپ ايتقان سوزدەرى, اسىرەسە «ءسوزدىڭ اسىلى – قالجىڭ» دەگەن, كوڭىلگە تيمەيتىن ءازىل-قالجىڭداردى ايتساڭشى. جازعاندارى ءوز الدىنا, اڭگىمەنىڭ مايىن تامىزىپ, قالجىڭنىڭ ءتۇبىن تۇسىرەتىن مارقۇم اعالارىمىز – اقسەلەۋ سەيدىمبەكوۆ, سوۆەت شيمانباي, ءدارىباي ءاليسۇلتانوۆ, ءتاجىباي بيتاەۆ, مىڭباي ىلەس, كەڭشىلىك مىرزابەكوۆ, عالىم تىنىباەۆ, بولات شۋباەۆ, بەكبولات ادەتوۆ, ءازيز الدابەرگەن, ەراعاڭ – ەرجۇمان سمايىل, ال بۇگىندە ارامىزدا جۇرگەن سارباس, ماماديار, ءادىل, قويشىعارا, جانات, باقتيار اعالار, ءبىر اتار قالجىڭىن تاستاپ قوياتىن ساۋكەڭ – ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ, ودان كەيىنگى بۋىن الما مۇحامەدجان, تالعات ءسۇيىنباي, مەيرامبەك تولەپبەرگەن, عابيت مۇسىرەپ, سەرىكقالي مۇقاش, ت.ب. ورنى ءبىر توبە ەدى.
ەسىمدە, قاشاندا اقسەلەۋ اعانىڭ بولمەسىندە دومبىراسى تۇراتىن. ادەبيەت پەن ونەر ءبولىمىنە ونەر يەلەرىنىڭ وزدەرىن شاقىرتىپ الىپ, رەداكتسيادا سۇحبات الىپ, ارتىنان اۋەلەتىپ ءان سالدىرىپ, كۇمبىرلەتىپ كۇي تارتقىزىپ, رەداكتسيا ءىشىن سيقىرلى اۋەزگە بولەيتىن. اسىرەسە اقاڭنىڭ دوسى جانىبەك كارمەنوۆ ءجيى كەلەتىن. ايتقان اڭگىمەسىن, سالعان ءانىن اۋزىمىزدى اشىپ تىڭدايتىن ەدىك. سوندا دەيمىن-اۋ, پارتيالىق گازەت بولا تۇرا, كوڭىلدى وتىرىستار, باسقوسۋلار ءجيى ءوتىپ تۇراتىن.
100 جىل... ءجۇز جىلدا گازەت بەتىندە قانشا ماقالا جاريالانىپ, قانشاما ادام وسى گازەتتىڭ شىعۋىنا ۇلەس قوستى دەسەڭىزشى. قانشاما ادەبي, تەحنيكالىق قىزمەتكەرلەر كۇندىز-ءتۇنى تىنباي ەڭبەك ەتتى. ەڭ باستىسى, ول كەزدەگى گازەتتىڭ پارمەنى, ونداعى جاريالانعان پروبلەمالىق, سىن ماقالالاردىڭ قوعامدىق پىكىر تۋعىزىپ, بيلىكتىڭ, مەكەمە باسشىلارىنىڭ گازەتپەن ساناساتىندىعى – باسىلىمنىڭ بەدەلىن ارتتىرىپ, ابىرويىنا ابىروي قوساتىن. بۇگىنگى ەستەلىگىمدە «ەگەمەن قازاقستاندا» جاريالانىپ, ۇلتتىق, حالىقتىق ماسەلەلەردى كوتەرۋگە ۇيىتقى بولعان ەكى ماقالاعا توقتالعىم كەلەدى.
قازاقتىڭ شەراعاسى – شەرحان مۇرتازا 1989 جىلى «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتىنە باس رەداكتور بولىپ كەلدى. ول تۇستا گازەتتىڭ اتى دا, اي اتتارى دا, تەگىمىز دە بۇرىنعىشا «وۆ», «ەۆ» دەپ اتالاتىن. رەداكتورلاردىڭ رەداكتورى اتانعان شەراعامىز قىزمەتكەرلەرىن تىڭ تاقىرىپتار, كۇيىپ تۇرعان پروبلەمالاردى جازۋعا تارتىپ, «ءتىرى دۇنيەلەر اكەلىڭدەر» دەپ وتىراتىن ەدى. ول كىسىنىڭ رەداكتورلىق جۇمىس ىستەۋ ءستيلى دە وزگەشە-ءتىن. كىمنىڭ قانداي ماقالا جازۋعا شاماسى بارىن بىلەدى دە, شاقىرىپ الىپ كوتەرەتىن پروبلەمانى, تاقىرىپتى, يدەيانى ءوزى الدىمەن ايتىپ, باعىت-باعدار بەرەدى. بولماسا جينالىس ۇستىندە: «وسىنداي ماسەلەلەر بار, قانە, وسى تاقىرىپتى كىم الادى؟» دەپ, جازاتىن ادامدى ايقىنداپ الادى دا, «ال ەندى وسىنى جازۋعا سىزگە قانشا ۋاقىت كەرەك» دەپ, مەرزىمىن بەلگىلەپ, بلوكنوتىنا ءتۇرتىپ قوياتىن. ياكي, «قانە, كىمدە قانداي ۇسىنىس بار. قاي تاقىرىپ قامتىلماي جاتىر» دەپ, ءوزىمىزدى ويلانتۋعا شاقىراتىن. مىنە, شەراعاڭنىڭ وسى تالابىن اركىم ورىنداۋعا تىرىساتىن.
شەراعاڭ قىزمەتكە كەلگەندە ستەنوگرافيستكامىن. ءوز گازەتىمىزگە دە, باسقا باسىلىمدارعا دا جازىپ تۇرامىن. بىردە شەراعاڭ قولدى-اياققا تۇرعىزباي جۇمسايتىن, ءوزى سىيلاپ, پىكىرىمەن ساناساتىن قاينار ولجايعا: «وسىندا ىستەيتىن گۇلزەينەپتىڭ «قازاق ادەبيەتىندە» جۇرگەن كەزىمدە ايەل-انا جايىندا جاقسى ءبىر اڭگىمەسى شىققان ەدى. سول بالاعا ايەل تاقىرىبىنا قاتىستى تاپسىرما بەرىپ كورشى» دەپتى. ءوزىم ءۇشىنشى پەرزەنتىمدى اۋىر بوسانىپ, پەرزەنتحاناداعى سوراقى جاعدايدى باسىمنان وتكىزىپ, جۇمىسقا جاڭا عانا شىققان كەزىم. ءسويتىپ «پەرزەنتحانا پەردەسى... تالاي سىردى بۇركەپ تۇر...» دەگەن گازەتتىڭ ءۇش نومىرىنە سەريالى ماقالام باسىلدى. شەراعاڭ سوسىن قاينارعا: «ەندى شوپان ايەلىنىڭ پروبلەماسىن كوتەرىپ كورسىنشى» دەپ سالەم ايتىپتى. اۋىلدا وسكەن ءارى قويشىنىڭ كەلىنى بولعاندىقتان, شوپان ايەلىنىڭ بەينەتىن جاقسى بىلەمىن, «ايدالادا اق وتاۋ...», سوسىن كوپ بالالى انالار تۋرالى «اتى عانا ارداقتى ما؟» دەگەن كولەمدى پروبلەمالىق ماقالالارىم جارىق كوردى. ەندى تاعى ءبىر تاپسىرما بەرگىسى كەلىپ شاقىرعاندا قاينار: «شەراعا, ول كىسى تەحنيكالىق قىزمەتكەر, تاپسىرما بەرۋگە حاقىمىز جوق, ودان دا حات بولىمىنە ءتىلشى ەتىپ الىپ, جۇمساي بەرەيىك تە» دەپتى. «ە, مۇنىڭ ءجون ەكەن» دەپ, شەراعاڭ ابدەن سىناپ, ءوز ەلەگىنەن وتكىزىپ, جاراۋ اتتاي دايىنداپ بارىپ, ادەبي قىزمەتكەر ەتىپ الدى. بۇگىندە ءوزىمنىڭ شەراعاڭنىڭ شەكپەنىنەن شىققاندار قاتارىنان بولعانىمدى ماقتان تۇتامىن.
وسىلايشا شەراعاڭ گازەتتى باسقارعان جىلدارى گازەت باسقا رەڭك الا باستادى. «سق-نىڭ» سىرەسكەن سەڭى بۇزىلدى. «سەندەر جازۋىن جازىپ, ايتۋىن ايتساڭدار, باسپاسام ماعان سىن, ماعان سەرت» دەپ, جوعارى جاققا جالتاقتاماي, ولارمەن اقىلداسپاي-اق نەبىر وتكىر پروبلەمالىق ماقالالار, فەلەتونداردى قورىقپاي باسىپ, تسك-عا شاقىرسا ءوزى بارىپ, ماقالانى دا, اۆتوردى قورعاپ شىعاتىن. سول كەزدەرى ابزال ازامات, مارقۇم سابىرجان شۇكىردىڭ اتاقتى «كىشى وكتيابرىن», ايان نىسانالين, قاينار ولجاي, نۇري مۋفتاح, قالي سارسەنباي, قاراشاش توقسانبايدىڭ, ت.ب. ماقالالارىن اتاۋعا بولادى.
...بىردە قازاق راديوسىنان لەنينگرادتاعى قازاق مادەني قوعامى پرەزيدەنتىنىڭ ورىنباسارى, عالىم, ۇلتجاندى ازامات, بۇگىندە قازاقستان پرەزيدەنتى جانىنداعى ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيانىڭ حاتشىسى تاستەمىر ابىشەۆ: «لەنينگرادتاعى باتىر قىزىمىز ءاليا مولداعۇلوۆانىڭ مەكتەپتەگى مۇراجايىن جاۋىپ تاستادى, جامبىل اتىنداعى كوشەنىڭ اتىن وزگەرتۋگە كۇش سالىپ جاتىر. ۋا, اعايىن, وسىلاي قاراپ وتىرامىز با؟» دەگەن سۇحباتىن تىڭداپ قالدىم. جۇمىسقا كەلە سالا وسى جاعدايدى قاينار ولجايعا ايتىپ ەدىم, ناعىز اق مىلتىق, نامىستى جۋرناليست قاينارىمىز شەراعاڭا بارىپ ايتقان ەكەن: «دەرەۋ ۇشسىن» دەپ ىسساپارعا بۇيرىق بەرەدى.
الگى اڭگىمەنىڭ انىق-قانىعىنا جەتۋ ءۇشىن جولعا شىقپاس بۇرىن «قانداي-قانداي زامان بولادى, جامان ايتپاي جاقسى جوق, جانىمىزدى دا, قولىمىزداعى بارىمىزدى دا اياماعان, ءبىز ءۇشىن قاسيەتتى قالادا قازاق حالقىنىڭ ۇلى مەن قىزىنىڭ اتى قالماسا دا, جەرىنەن ءبىر ۋىس توپىراق جاتسىن» دەگەن نيەتپەن, جامبىل اتامىزدىڭ باسىنا تاعزىم ەتە بارىپ, ءبىر ۋىس توپىراعىن ءتۇيىپ, الا كەتتىم.
سودان لەنينگراد قالالىق اتقارۋ كوميتەتى جانىنداعى كوشەلەر اتاۋى جونىندەگى كوميسسياعا كەلدىم. ولار كوميسسيا مۇشەسى, لەنينگراد مەملەكەتتىك قالا تاريحى مۋزەيىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى گ.نيكيتەنكو دەگەنگە جىبەردى. ول پاقىرىڭ: «ەگەر لەنينگراد قالاسىنىڭ اتى وزگەرىپ جاتسا, جامبىل كوشەسىنىڭ اتى ءوز-وزىنەن الىنىپ قالادى. سەبەبى ول كوشەنىڭ بۇرىنعى اتى رومانوۆتار اۋلەتىنىڭ وتە سىيلى ءارى ءبىلىمدى وتباسىلىق دارىگەرى لەشتۋكتىڭ ەسىمىمەن اتالعان. ال 1978 جىلدان بەرىلگەن ءا.مولداعۇلوۆا اتىنداعى كوشەنى مىندەتتى تۇردە وزگەرتەمىز. سەبەبى بىزدەر وسى ەسىمدى ايتقاندا دا, جازعاندا دا قاتتى قينالامىز. ول قىزعا ىلىنگەن تاقتا دا جەتكىلىكتى. جالپى, جامبىل كوشەسىنىڭ الىنۋ-الىنباۋى تۋرالى بۇرىنىراقتا ءسوز بولعان. ءبىزدىڭ ادەبيەتشىلەر «ولەڭ – اۋدارما, ونى كىمنىڭ جازعانى بەلگىسىز» دەگەندى ايتۋدا, – دەپ سايراپ تۇر.
مەن بولسام جامبىل بابامىزدىڭ «لەنينگرادتىق ورەنىم» سول كەزدە الماتىدا جۇرگەن ورىس اقىنى م.تارلوۆسكيدىڭ اۋدارعانىن, ول ورتالىق كوميتەتتىڭ بيۋروسىندا بەكىتىلىپ, باسىلىمداردا تاسس حابارلارى ارقىلى تاراعانىن, بۇلاي ايتۋعا دا, جاساۋعا دا بولمايتىن, ودان ءارى شاعىمداناتىنىمدى جەتكىزدىم. سودان مىنا جازعاننىڭ اۋزى جامان ەكەن دەپ, ءوزىم الىپ شىققان ءبىر ۋىس توپىراقتى الىپ, جامبىل كوشەسىنە باردىم. كوشە دەپ جۇرگەنىمىز باس-اياعى 500 مەتردەي پەرەۋلوك بولعانمەن, شاعىن دۇكەننىڭ جانىندا ورىندىقتار قويىلعان گۇلزار بار ەكەن. ونداعى دەمالۋشىلاردىڭ ءبىرى سوعىس ارداگەرى, ءبىرى بلوكادانى باسىنان وتكىزگەن, ەندى ءبىرى اتا-اناسى بلوكادا قۇرباندارى بولعان جاندار ەكەن. جامبىل بابامىزدىڭ ولەڭدەرىن جاتقا ايتىپ تۇر. قۇرمەتتەرى ەرەكشە. ولار تەك كوشەنىڭ ەمەس, قالانىڭ اتىنىڭ وزگەرۋىنە قارسى. سولارعا قولىمداعى ءبىر ۋىس توپىراقتى كورسەتىپ, گۇلزاردا ءوسىپ تۇرعان جاس تالدىڭ تۇبىنە سالدىم.
سودان ءاليا وقىعان №140 ورتا مەكتەپكە تاستەمىر مىرزانى ەرتە باردىم. بارساق, شىنىندا دا مۋزەي جابىلعان. تەك مۋزەيدىڭ العاش ۇيىمداستىرۋشىسى بولعان اعىلشىن ءتىلىنىڭ مۇعالىمى گ.بوندارەنكو جانى اشىپ, قۇجاتتاردى ۇيىنە, مەكتەپتەگى كابينەتىنە, قالعانىن راديورۋبكاعا قويىپ, ساقتاپ وتىر ەكەن. ال ءاليانىڭ مۇراجايى بولعان سىنىپقا بارعانىمىزدا ىعى-جىعى قويىلعان پارتالاردىڭ ارتىندا جەرگە قويىلعان ءاليا اپامىزدىڭ بەتى ايقىش-ۇيقىش سىزىلعان, شۇقي بەرگەننەن پيلوتكاسى ۇڭىرەيىپ تەسىلگەن ءبيۋستىن كوردىك. ۇزىلىستە وقۋشىلار ات قىپ ءمىنىپ وينايتىن كورىنەدى. ۇنجىرعامىز ءتۇسىپ مەكتەپ ديرەكتورىنىڭ كابينەتىنە كىرسەك, كرەسلونىڭ ۇستىندە جىلتىراپ سەمىرىپ العان قانشىق يت جاتىر. مەكتەپ باسشىسى مۋزەيدىڭ جابىلۋىن كلاسس بولمەلەرىنىڭ جەتىسپەۋىنەن, لەنسوۆەتتىڭ مەكتەپتەردى ساياساتسىزداندىرۋ كەرەك دەگەن ارنايى قاۋلىسى شىعىپ, ەشقانداي قوعامدىق ۇيىمدار جۇمىس ىستەمەيتىن بولسىن دەگەندى, ەڭ باستىسى «ءاليا وقىعان مەكتەپ بۇزىلعان. ءبىزدىڭ مەكتەپ ورنىنا سالىنعان» دەپ توقەتەرىن ايتىپ تۇر.
سودان مەكتەپ باسشىسىنا: «سىزدەردە يت ەكەش يتكە جاسالىپ وتىرعان قوشەمەتتى كوردىك. وتان ءۇشىن, وسى تىنىشتىق ءومىر ءۇشىن قىرشىن جانىن قيعان باتىر قىزىمىز سول يت قۇرلى بولماعانى ما؟ ەڭ بولماسا, ءاليانىڭ ارۋاعىن قورلاماي, ءمۇسىنىنىڭ بەتىن جاۋىپ قويمادىڭىزدار ما؟» دەدىم زىلمەن. ول بولسا: «ول جاعدايدى ءبىلمەيدى ەكەنمىن. مىنە, سىزدەر ايتتىڭىزدار, ەرتەڭ ورىنباسارىما ايتىپ ءبيۋستىڭ بەتىن جاپتىرامىن», دەدى اقتالعانداي.
سودان لەنينگراد قالالىق اتقارۋ كوميتەتى جانىنداعى مۋزەي مەن كوركەمسۋرەت ونەرى باسقارماسى باستىعىندا, مەكتەپ ورنالاسقان كراسنوگۆاردەيسك اۋداندىق مادەنيەت كوميتەتىنىڭ ءتورايىمى س.ۆولچەكتە بولىپ, بار جاعدايدى باياندادىق. ولار مۇنداي جاعدايدان حابارسىز ەكەنىن, ەكى تاراپتىڭ دا ويلانباي جاساعان ىستەرىنە جاۋاپ بەرەتىنىن ايتىپ, بىزدەن كەشىرىم سۇراپ شىعارىپ سالدى. كوپ ۇزاماي قۇرامىندا كراسنوگۆاردەيسك اۋداندىق مادەنيەت كوميتەتىنىڭ ءتورايىمى, سول اۋداننىڭ حالىققا ءبىلىم بەرۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى بار دەلەگاتسيا الماتىعا اقىلداسۋعا كەلىپ, وسى ماسەلەنى شەشەدى. مىنە, وسى ءىسساپاردان «تۋ ەتۋ مەن تۇل ەتۋ» (30, 31 تامىز 1991 ج.) اتتى ماقالا گازەتتىڭ ەكى سانىندا جاريالانىپ, ۇلكەن قوعامدىق پىكىر تۋعىزدى. وسى ماقالادا لەنينگرادتا جاعداي وسىلاي بولسا, شىعىستىڭ ماڭدايىنا بىتكەن قوس باتىرى مانشۇك پەن ءاليانى ءوزىمىز ارداقتاي الىپ وتىرمىز با؟ سوعىستىڭ بىتكەنىنە ەلۋ جىل وتسە دە استانامىز الماتىدا انالاردىڭ ەرلىگىنە تاعزىم ەتەتىن ءبىر ەسكەرتكىش – قاشالعان قارا تاس قويا الماعانىمىز كىمگە – سىن, كىمگە – ءمىن؟ ولارعا ەسكەرتكىش ورناتۋعا ارنالعان قاۋلىنىڭ ءالى كۇنگە ورىندالماي وتىرعانىنا كىم جاۋاپتى» دەگەن ماسەلەنى دە قوزعاي كەتكەن ەدىك.
مىنە, گازەت كوتەرگەن ماسەلەدەن كەيىن سانك-پەتەربورداعى ءاليا وقىعان مەكتەپتە مۋزەي اشىلىپ, كۇنى بۇگىنگە دەيىن جۇمىس ىستەپ تۇرسا, ءشۇكىر جامبىل كوشەسىندە «بۇل پەرەۋلوك ۇلى وتان سوعىسى جىلدارىندا لەنينگرادتىقتاردىڭ ەرلىگىن جىرلاعان قازاقتىڭ ۇلى اقىنى جامبىل جاباەۆتىڭ قۇرمەتىنە اتالعان» دەگەن تاقتا ءىلىنىپ, ۇكىمەتىمىزدىڭ ارالاسۋىمەن ءوزىمىز كورگەن گۇلزاردا جامبىل بابامىزدىڭ دومبىرا ۇستاعان ەڭسەلى ەسكەرتكىشى تۇر.
تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى, سول ءىسساپاردا لەنينگرادتاعى كيروۆ اتىنداعى وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ ءبيشىسى, رسفسر-ءدىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى, 1984 جىلى بالەت ارتىستەرىنىڭ پاريجدە وتكەن بايقاۋىنىڭ گران-پري جۇلدەگەرى, ايگىلى فرانتسۋز بالەتمەيستەرى موريس بەجار ارناپ سپەكتاكل قويعان قازاقتىڭ اياۋلى قىزى التىناي اسىلمۇراتوۆانىڭ گاسترولدىك ساپارلارىندا الماتىنىڭ جوقتىعى, ءوزىنىڭ باۋىر ەتىنەن جارالعان قارشاداي قىزىن وسى كۇنگە دەيىن ءتوركىندەتۋگە جاراماعانىمىزدى ايتىپ, «بي پاديشاسى» دەگەن ماقالا دا جازىلدى. ال 26 جىلدان كەيىن التىناي قىزىمىز «استانا وپەرا» تەاترى بالەت ترۋپپاسىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى, قازاق ۇلتتىق حورەوگرافيا اكادەمياسىنا رەكتورلىق قىزمەتىنە كەلىپ, ءوزى جيناعان كاسىبي تاجىريبە, ءبىلىم بىلىگىن تۋعان حالقىنىڭ قاجەتىنە جاراتۋعا كىرىسكەنى قانداي عانيبەت!
ىرگەتاسىن قازاق ادەبيەتىنىڭ الىپتار توبى قالاعان ەلىمىزدىڭ باس گازەتى – اسىرەسە, تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا وزىنە جاڭا ءمىندەتتەر الىپ, cونى سەرپىنمەن ىسكە كىرىستى. قوعامنىڭ ايناسىنا اينالدى. ەلباسىنىڭ سىندارلى دا, سارابدال ساياساتىن جۇرگىزۋدە سەنىمدى تىرەگى بولا ءبىلدى. ۇلتتىق, مەملەكەتتىك ءمۇددەلەردى ۇلىقتاۋدا, اسىرەسە حالقىمىزدىڭ جاسامپازدىق جارقىن بەتتەرىن كورسەتۋدە دە, سول جولداعى ەكونوميكالىق قيىندىقتاردان الىپ شىققان ەسەلى ەڭبەكتەرىن پاش ەتۋدە ايانباي قىزمەت ەتتى.
1997 جىلى ۇكىمەتتە قانداس باۋىرلارىمىزدىڭ ءوز وتانىنا ورالۋىن تەجەيتىن ارەكەتتەر جاسالىپ جاتقانى جايىندا اششى شىندىقتىڭ بەتىن اشقان «كوش كەرۋەن كەرى بۇرىلىپ كەتپەسە ەكەن...» (17.01.1997 جىل) اتتى ماقالانىڭ «ەگەمەندە» جاريالانىپ, ۇلكەن قوعامدىق پىكىر تۋعىزۋى, ونىڭ ۇلتتىق سيپات الۋى گازەت تاريحىندا ويىپ ورىن الارى حاق.
اتالمىش ماقالاعا مۇرىندىق بولعان سول كەزدەگى اقپارات ءمينيسترى, ۇلتجاندى ازامات, مارقۇم التىنبەك ءسارسەنباەۆ ەدى. مينيستر مىرزا كوشى-قون ماسەلەسىندە ورەسكەل ولقىلىقتار, زاڭسىزدىقتار ورىن الىپ جاتقانىن گازەت بەتىندە كوتەرۋدى تاپسىرادى. جانە دە ول ماقالا گازەتكە جاريالانباي تۇرىپ, ءوزى مىندەتتى تۇردە وقيتىنىن ەسكەرتەدى. وسىلايشا بۇل تاقىرىپتى زەرتتەپ, زەردەلەپ كوتەرۋ ماعان تاپسىرىلدى. ماقالا تەز ارادا جازىلىپ, مينيستر مىرزانىڭ ءوزى وقىپ, جوعارى باعاسىن بەردى.
ماقالا ەرتەڭىنە گازەتتە جاريالاندى. 1992 جىلى ەڭبەك مينيسترلىگى جانىنان قۇرىلعان حالىقتىڭ كوشى-قون دەپارتامەنتى 16 ادامعا قىسقارىپ, باسقارما دەڭگەيىنە ءتۇسىپ, دەربەستىگى جويىلىپ, باسقارما باسشىلىعىنا الىستان كەلگەن اعايىندارمەن ءتىلماش ارقىلى سويلەسەتىن ءورىستىلدى ادام تاعايىندالادى. بۇل كەزدە ەلىم, جۇرتىم دەپ كەلگەن اعايىنداردىڭ ۇكىمەتتەن كوڭىلى قالىپ, كەرى قايتۋ بەلەڭ الا باستايدى. ماسەلەن, 1994 جىلى موڭعوليادان كەلگەن 71, تۇركيادان كەلگەن 3 وتباسى كەرى ورالعان. 1995 جىلى كەرى قايتۋ جونىندە 68 ادام ءوتىنىش بىلدىرەدى. مۇنداي كەلەڭسىزدىككە شىداماعان ۇلتجاندى ازاماتتار پرەزيدەنتكە حات جازىپ, ۇسىنىستارىن جەتكىزەدى. مەملەكەت باسشىسى دەرەۋ سول كەزدەگى ۇكىمەت باسشىسى ءا.قاجىگەلدينگە ميگراتسيالىق ۇدەرىستەردى رەتتەۋ جونىندە ناقتى شارالار بەلگىلەۋ جونىندە نۇسقاۋ (14.12. 1994 ج., № 1301) بەرەدى. التى اي بويى بۇل ماسەلەگە ەشكىم كوڭىل اۋدارمايدى. 1994 جىلعى كوشى-قونعا بيۋدجەتتەن بولىنگەن 95 ملن تەڭگەنىڭ 16,5 ملن تەڭگەسى عانا جۇمسالادى. 1996 جىلى ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ باسشىلىعىنا كەلگەن ن.كورجوۆا زاڭ جوباسىندا «كوشى-قون قورىن قۇرۋ تۋرالى» باپتى الىپ تاستاپ, «رەپاتريانتتارعا جاردەم كورسەتۋ مەن قولداۋعا بايلانىستى شارالاردى قارجىلىق قامتاماسىز ەتۋ جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەر ەسەبىنەن جۇزەگە اسىرىلادى» دەگەن باپ ەنگىزەدى. ۇكىمەت جوبانى بەكىتىپ, پارلامەنت ماجىلىسىنە تاپسىرادى.
«ەگەمەندە» ماقالا جارىق كورگەندە ەلگە كەلگەن باۋىرلارىمىز الاقايلاپ, «ءبىزدى دە قورعايتىن, قولدايتىندار بار ەكەن عوي» دەپ, قۋانىپ جاتتى. كەلەسى كۇنى-اق شەتەلدەن كەلگەن قازاقتاردىڭ اراسىنداعى زيالىلارى جينالىپ, ماقالا نەگىزىندە دۇنيەجۇزى قازاقتارى قاۋىمداستىعى جانىنان كوشى-قون ورتالىعىن (توراعاسى بەلگىلى اقىن الماس احمەتبەك ۇلى) قۇرىپ, «شەتەلدەگى قازاقتاردىڭ وتانىنا ورالۋى ۇلتتىق ماسەلە. نەگە ءبىزدىڭ تاعدىرىمىزدى كورجوۆا حانىم شەشۋى كەرەك؟» دەگەن ماسەلەنى كوتەرىپ, تۇبەگەيلى اينالىسادى. ءسويتىپ ولار پارلامەنت ءماجىلىسى الەۋمەتتىك دامۋ كوميتەتىنىڭ مۇشەسى, دەپۋتات اكىم ىسقاقتىڭ قابىلداۋىندا بولادى. بالاما زاڭ جوباسىن ۇسىنۋعا قاۋىمداستىقتىڭ قۇقى بولماعاندىقتان بۇل شارۋانى دەپۋتات ءا.ىسقاق مىرزا موينىنا الادى. جوبا اۆتورى مەن ورتالىق مۇشەلەرى از ۋاقىتتا بەلسەندى جۇمىس ىستەيدى. ءسويتىپ العاش شاقىرىلعان قوس پالاتالى پارلامەنتتىڭ ۇكىمەت دايىنداعان «كوشى-قون تۋرالى» زاڭعا قازاق تىلىندە بالاما زاڭ دايىنداۋى ۇلكەن قوزعالىسقا اينالىپ, سونىڭ نەگىزىندە قازاقستاندا تۇڭعىش رەت قازاقشا اتالمىش زاڭ قابىلدانادى. مىنە, بۇل «ەگەمەندە» جاريالانعان ءبىر عانا ماقالانىڭ پارمەنى ەدى. ال مۇنداي ماقالالاردىڭ ءجۇز جىلدا قانشاسى جاريالاندى دەرسىز!
قازىر زامان باسقا, ۋاقىت وزگەردى. سوعان ساي «ەگەمەن» دە وزگەردى. ەگەر بۇرىن قورعاسىنمەن جۇمىس ىستەپ, تەمىر توقپاقتاپ ماشينكا باسساق, قازىر ينتەرنەتتىڭ مۇمكىندىگى وراسان. گازەتتىڭ كولەمى دە ەۋروپالىق ستاندارتقا ساي وزگەرىپ, وقۋعا ىڭعايلى فورماتقا كوشتى. قازىر تىلشىلەرگە تالاپ جوعارى. ولار گازەتكە دە, سايتقا دا قاتار قالام سىلتەيدى. ۋاقىتپەن بىرگە جاڭا تولقىن, بۋىن الماستى. بۇگىندە دارحان قىدىرالى باسقارعان ۇجىم ۋاقىت تالابىنا ساي ەڭبەك ەتۋدە. باسىلىم كۇن ساناپ قارقىنداپ دامىپ كەلە جاتقان ەلىمىزدىڭ تىنىس-تىرشىلىگىن, جۇرگىزىپ وتىرعان ساياساتىن, ەكونوميكاسىن, عىلىمى مەن ءبىلىمىن, ەلدىكتىڭ ءسوزىن ايتاتىن بيىك مىنبەرگە اينالىپ وتىر. لايىم, سولاي بولا بەرگەي...
گۇلزەينەپ سادىرقىزى,
«Egemen Qazaqstan»
گازەتىنىڭ ارداگەرى, اقپارات سالاسىنىڭ ۇزدىگى, جامبىل اتىنداعى حالىقارالىق سىيلىقتىڭ يەگەرى