سولاردىڭ اراسىنان جەكە وزىمە بيۋدجەتتىك قاراجاتتى ءتيىمدى جۇمساۋ بويىنشا بەرگەن نۇسقاۋلار ۇنادى. ءيا, قازاقستاندا قاراجات بار. ءارتۇرلى جوبالارعا ميللياردتاعان اقشا جۇمسالۋدا. قاراجاتتى جۇمساۋداعى نەگىزگى ولشەم ادام بولۋى كەرەك. مەملەكەت باسشىسى وسىنى تالاپ ەتىپ وتىر. ماسەلەن, جولدى جول ءۇشىن نەمەسە قاراجاتتى يگەرۋ ءۇشىن ەمەس, ادامدار ءجۇرۋ ءۇشىن سالادى. جۇمىسقا, قاراجات يگەرۋگە دەگەن قاتىناس وسى تۇرعىدا ءوزگەرۋى كەرەك. پرەزيدەنت ءوز سوزىندە ميللياردتاعان قارجى جۇمساپ جاتقان وڭىرلەردى مىسالعا الدى. سول جوبالاردى باستاماس بۇرىن حالىقپەن كەڭەسۋ قاجەت.
بۇگىنگى ەڭ وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى – اۋىلداردىڭ قاڭىراپ بوس قالۋى. سۋى جوق اۋىلدار بار. اۋىلداردان حالىقتىڭ كەتۋى – ۇلكەن پروبلەما. نەگىزگى سەبەپ جۇمىسسىزدىق دەسەك, وندا زەينەتكەرلەر نەگە ۇدەرە كوشىپ جاتىر؟ سەبەبى قالاداعىداي جايلى تۇرمىس جوق. قازىر ونداي جاعدايدى شاعىن قازاندىقتار ارقىلى اۋىلدا دا جاساۋعا بولادى. وعان تەحنولوگيا مۇمكىندىك بەرەدى. اقساقالى كوشكەن سوڭ اۋىل دا ۇزاققا بارماي قۇريدى. بيۋدجەت ۇنەمدەۋ ءۇشىن 2-3 اۋىلدى ءبىر اۋىلعا كوشىرە سالۋ كەرەك دەيتىندەر بار. وسىنىڭ سالدارىنان جەرىمىز بوس, يەسىز قالۋى مۇمكىن. مەملەكەت باسشىسى سونى توقتاتۋ ءۇشىن وڭىرلەردى دامىتۋدىڭ جاڭا باعدارلاماسىن قولعا الۋدى تاپسىردى. ادام مۇددەسىن ءبىرىنشى ورىنعا قويۋ وسى جەردە دە الدىمىزدان شىعادى. قارجىنى ۇنەمدەۋدى ەمەس, ادام يگىلىگىنە ءتيىمدى جۇمساۋدى ويلاۋ قاجەت.
ۇكىمەت ماجىلىسىندە بيۋدجەتتىڭ ءبىر بولىگىن حالىقتىڭ قاتىسۋى ارقىلى يگەرۋ جايىندا دا ايتىلدى. بۇل الەمدە بار تاجىريبە. بيۋدجەتتىڭ بەلگىلى ءبىر بولىگىن قايدا جۇمساۋ كەرەكتىگىن تۇرعىندار وزدەرى اقىلداسىپ شەشەدى. ءبىر جاعىنان سونىڭ ارقاسىندا حالىق تا بيۋدجەتتىڭ نە ەكەنىن كوزىمەن كورىپ, تۇسىنەدى. اكىمنىڭ نەگىزگى جۇمىسى – كاسىپكەرگە قولداۋ كورسەتۋ. بۇرىن شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرىنە قولداۋ كورسەتۋ تۇرعىسىندا, جوسپارلى تۇردە ءجۇردى. بىلاي قاراساڭ, اكىمگە ول تەك ەسەپ بەرۋ ءۇشىن عانا كەرەك ەدى. ال بۇل جولى كاسىپكەردەن تۇسكەن سالىق جەرگىلىكتى اكىمدىك بيۋدجەتىنە قالادى دەپ وتىر. كاسىپكەردىڭ بيزنەسى دامىعان سايىن ونىڭ سالىعى ارتادى. سالىق ارتقان سايىن ءوڭىردىڭ بيۋدجەتى كوبەيەدى. ياعني اكىمدى بۇل ىستە ىنتالاندىراتىن فاكتور پايدا بولماق.
ءار وڭىرگە قاراجات ءارتۇرلى بولىنەدى. بۇل جەردە اكىمنىڭ ىقپالدىلىعى, بىلىكتىلىگى, قۇجاتقا تياناقتىلىعى سەكىلدى دۇنيەلەر كوپ ماسەلەنى شەشىپ ءجۇر. مەملەكەت وسىنىڭ ءبارىن حالىقتىڭ سانى مەن تابيعي ەرەكشەلىگىنە, ەكونوميكاسىنىڭ تابىسىنا ساي رەتتەپ وتىرۋ قاجەت. ۇكىمەت مۇشەلەرى وڭىرلەردە ءجيى ءجۇرۋى كەرەك. كوپتەگەن مينيسترلەر اۋىل تۇگىل, اۋداندارعا اياق باسپايدى. ەشقاشان وڭىرلەردە جۇمىس ىستەپ كورمەگەن. ال اكىمدەر بۇگىندە وبلىس ورتالىقتارىن اسەمدەپ, ودان قالسا اۋدان ورتالىقتارىن جىلتىراتۋعا قۇمار. شالعاي اۋىلدارعا اياق باسپايتىن وبلىس اكىمدەرى دە بار. اۋىلعا بارسا دا تىكۇشاقپەن كەلىپ, تىكۇشاقپەن كەتەتىندەردى كورىپ ءجۇرمىز. سول اكىم سول جولمەن ءجۇرىپ كورسە عوي دەگەن قىجىل بار ەل ىشىندە. راسىمەن دە, 5-6 ساعات ەل قۇساپ جول ازابىن كورسە, ءبىرىنشى كەزەكتە توزىعى جەتكەن جولداردى ءجوندەتكىزەر ەدى. اكىمدەرگە «حالىققا جاقىن بولىڭدار» دەگەندە وسىنى مەڭزەدى دەپ ويلايمىن.
وسى وتىرىستا پرەزيدەنت ەل ۇنىنە قۇلاق تۇرە بىلەتىن مەملەكەت قالىپتاستىرۋ تۋرالى ايتتى. جەر-جەردەگى اكىمدەر – مەملەكەتتىڭ وكىلى. سولار ءار ازاماتتىڭ كوكەيىندە جۇرگەن ماسەلەنى ءبىلۋى كەرەك. ول ءۇشىن الەۋمەتتىك جەلىدە بەلسەندى جۇمىس جاساپ, ءاربىر اكىمدىك جانىندا ارنايى كەڭەستەر ناقتى ىسپەن اينالىسۋى كەرەك. بۇعان دەيىن حالىق باسشىعا باعىنادى دەگەن تۇسىنىك بولسا, پرەزيدەنت ماسەلەنى باسقاشا قويىپ جاتىر. اكىمدەرگە باعانى حالىق بەرۋى كەرەك. ەندىگىدە حالىقتان وڭ باعا الماعان اكىمنىڭ ءماسەلەسى قارالاتىنى دا ايتىلدى.
بەرىك ابدىعالي ۇلى,
«كيەلى قازاقستان» عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ باسشىسى, ساياسي عىلىمدار كانديداتى