– پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇلىقتاۋ ءراسىمىندە «جەمقورلىق – مەملەكەتتىڭ دامۋىن تەجەيتىن كەسەل. بۇل قوعامداعى ءوزارا سەنىمگە, جالپى مەملەكەتىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىنە قاتەر ءتوندىرەتىن قۇبىلىس. سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءجۇيەلى جۇمىس جۇرگىزەمىز» دەپ وسى باعىتقا باسا ءمان بەرىپ وتىر. دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنە قادام باسقان مەملەكەتىمىزدە جەمقورلىققا قارسى جۇمىس قالاي ۇيىمداستىرىلۋ كەرەك دەپ ويلايسىز؟
– قازاقستاننىڭ قازىرگى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ساياساتى تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى 2015-2025 جىلدارعا ارنالعان ستراتەگياسىمەن جۇزەگە اسىرىلادى. بۇل ستراتەگيا قازاقستاننىڭ 2050 جىلعا دەيىنگى دامۋىنىڭ جاھاندىق ستراتەگياسىن ىسكە اسىرۋدىڭ ماقساتتارى مەن مىندەتتەرىنە جانە ەلباسى باستاماشى بولعان «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىنا سايكەس قابىلداندى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ستراتەگيانى ودان ءارى ينستيتۋتسيونالدىق نىعايتۋعا باسىمدىق بەرىپ وتىر. پرەزيدەنت ءبىرىنشى قىركۇيەككە دەيىن جەمقورلىقتىڭ دەڭگەيىن مەيلىنشە تومەندەتۋگە باعىتتالعان رەفورمالار توپتاماسى دايىندالاتىنىن ايتتى.
جەمقورلىقتىڭ ەلدىڭ ءىلگەرى دامۋىنا كەرى ىقپالىن تيگىزەتىنى – بۇرىننان بەلگىلى جايت. ءبىزدىڭ ەلدە قوعامنىڭ بۇل دەرتىمەن كۇرەسكە ايتارلىقتاي ءمان بەرىلىپ كەلەدى. بۇل باعىتتا جەمقورلىققا الىپ كەلەتىن سەبەپتەردى زەرتتەۋ ماڭىزدى. وسىدان شىققان قورىتىندى ارقىلى عانا الدىن الۋ ءىس-شارالارىن ازىرلەۋگە بولادى. جالپى جەمقورلىققا قارسى كۇرەس بارلىق سالادا ءجۇيەلى ءجۇرگىزىلۋى ءتيىس. مىسالى, شەنەۋنىكتىڭ ەڭبەكاقىسىن كوتەرۋ – ماسەلەنىڭ شەشىمى ەمەس. مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىن بارىنشا اشىق ەتىپ, قىزمەتكەرلەردىڭ تاڭداۋ بوستاندىعىن شەكتەۋ كەرەك. ەكىنشىدەن, قوعامدا جەمقورلىققا قارسى مادەنيەتتى قالىپتاستىرۋ – الدىن الۋ شارالارىنىڭ نەگىزگى بولىگى. ەگەر بىرەۋ زاڭسىز ۇسىنىس جاساسا, ول ادامدار پارا بەرۋدەن بۇرىن پوليتسياعا حابارلايدى دەپ قاۋىپتەنۋ قاجەت. بىزدە سىبايلاس جەمقورلىق جاپپاي قوعامدىق سانادا قالىپتى جاعداي دەپ سانالاتىندىقتان, بۇل پروبلەما ءالى دە وتكىر بولىپ تۇر. ۇشىنشىدەن, لاۋازىمىنا نەمەسە تاعى باسقا دارەجەلەرىنە قاراماستان, بارلىق ازاماتتارعا قاتىستى مۇلتىكسىز ساقتالاتىن قاتاڭ, سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءتيىمدى زاڭداردى كۇشەيتۋ كەرەك.
مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگى بۇدان بۇرىن ۇسىنىلعان باعالاۋى بويىنشا سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ سالدارىنان قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ جىل سايىنعى ىسىرابى شامامەن 3,8 ملرد دوللاردى قۇرادى. ال بۇل – ەلدىڭ جىلدىق بيۋدجەتىنىڭ شامامەن 10%-ى. اگەنتتىك كۆازيمەملەكەتتىك سەكتورداعى سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ جيىلەپ كەتكەن فاكتىلەرىن اتاپ ءوتتى. كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردا ءتىركەلگەن سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىستارىنىڭ 55%-ى ساتىپ الۋ شەڭبەرىندە جاسالادى.
– پرەزيدەنت ازاماتتىق قوعامدى دامىتۋ ءۇشىن بيلىكتىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ قاجەتتىگىن ايتىپ, مەملەكەتتى باسقارۋ جۇيەسىنە ەرەكشە ءمان بەردى. وسى سالادا جاسالاتىن رەفورمالار مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ پارادان بويىن اۋلاق ۇستاۋعا قانشالىقتى ىقپال ەتەدى؟
– سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەستى كۇشەيتۋ باعىتىنداعى العاشقى قادامداردىڭ ءبىرى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىن ەكى جەكە ۆەدومستۆوعا: مەملەكەتتىك قىزمەت ءىستەرى اگەنتتىگى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگى ەتىپ قايتا قۇرۋ تۋرالى شەشىمى بولدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تىكەلەي باقىلاۋىنداعى جانە ەسەپ بەرەتىن مەملەكەتتىك ورگان سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىن قۇرعانى حالىق الدىنداعى ۋادەسى – سايلاۋالدى باعدارلاماسىنىڭ بارلىق تارماقتارىن ورىنداۋعا كىرىسكەنىن بىلدىرەدى. سونىمەن قاتار سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىستارىن جاساعانى ءۇشىن مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ دەربەس جاۋاپكەرشىلىگىن زاڭنامالىق تۇرعىدان بەكىتۋ ماڭىزدى ءارى سالماقتى قادام بولماق. بۇل زاڭ سايلاۋالدى باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ ءجونىندەگى ءىس-قيمىل جوسپارىنا سايكەس وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن بەكىتىلۋى جانە قابىلدانۋى ءتيىس.
حالىقارالىق تاجىريبە مەملەكەتتىك قىزمەت ءجۇيەسىندەگى اشىقتىق پەن ءادىلدىك سىبايلاس جەمقورلىقتى شەكتەيتىن ءتيىمدى قۇرال بولۋى مۇمكىن ەكەنىن كورسەتەدى. مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر حالىقتىڭ الەۋەتىن كوتەرۋگە باعىتتالعان باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىرۋدا, الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق پروتسەستەردى شەشۋدە ماڭىزدى ءرول اتقارادى. مارتەبەسى بيىك, جوعارى مورالدىق-ەتيكالىق, تارتىپتىك نورمالارىنا بەرىك, باستىسى ۇلت مۇددەسىنە, ەلگە قىزمەت ەتەتىن ەرەكشە ەليتا قالىپتاستىرۋ قاجەت. مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردى الەۋمەتتىك قولداۋ ءجونىندەگى ءىس-شارالار كەشەنىن ءازىرلەۋ جوسپارلانىپ جاتىر. وسى باعىتتاعى جۇمىستىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى بيىلعى قىركۇيەك ايىندا اياقتالادى. بۇل – سىبايلاس جەمقورلىقسىز قوعام ورناتۋدىڭ تاعى ءبىر قادامى.
– اشىقتىقتى, ادىلدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ەلىمىزدە تسيفرلاندىرۋعا باسىمدىق بەرىلىپ وتىر. وسى رەتتە جەمقورلىققا قارسى كۇرەستى كۇشەيتۋ ءۇشىن بلوكچەين تەحنولوگياسىن ەنگىزۋدىڭ بولاشاعى قانداي دەپ ويلايسىز؟
– قازاقستان 2018 جىلى سىبايلاس جەمقورلىقتى قابىلداۋ يندەكسىندە 180 ەلدىڭ ىشىندە 124-ورىندا تۇر. 2017 جىلمەن سالىستىرعاندا ءوز ورنىن ءۇش ساتىعا جاقسارتتى. كەلتىرىلگەن دەرەكتەن كورىنىپ تۇرعانداي, باياۋ بولسا دا جاعداي ءبىرتىندەپ جاقسارىپ كەلەدى. وڭ وزگەرىستەردىڭ قارقىن الۋى ءۇشىن حالىق پەن مەملەكەتتىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلىنىڭ جاڭا فورماتتارىن ەنگىزۋدىڭ ماڭىزى ارتا تۇسەدى. سونداي باستامانىڭ ءبىرى رەتىندە ەلەكتروندى ۇكىمەت تۇجىرىمداماسىن ىسكە اسىرۋدى اتار ەدىم. بۇگىندە بارلىق رۇقسات بەرۋ قۇجاتتارى ەلەكتروندى ۇكىمەت پورتالى ارقىلى بەرىلەدى. بالالاردى بالاباقشالارعا, مەكتەپتەرگە ورنالاستىرۋ, جوعارى وقۋ ورىندارىنا قۇجات تاپسىرۋ, ەلەكتروندى كەزەك سياقتى ءبىرقاتار قىزمەت وسى جۇيە ارقىلى وڭتايلاندىرىلدى.
سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەستە قازىرگى زاماناۋي تەحنولوگيالاردى قولدانۋ – ماڭىزدى قۇرال. ءجۇيەدە اشىقتىق بولماعان كەزدە, ءارتۇرلى ءمالىمەتتەر بازاسىندا ايلا-شارعى جاساۋعا مۇمكىندىك تۋادى. بلوكچەين تەحنولوگياسىن جىمىسقى ارەكەتتەرگە جول بەرمەيتىن ايتارلىقتاي قورعانىس دەۋگە بولادى. ياعني, شەنەۋنىكتىڭ, مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ اقپاراتتى ءوزىنىڭ ىڭعايىنا قاراي بۇرمالاۋىنا, بازاداعى مالىمەتتەردى وزگەرتۋىنە بلوكچەين توسقاۋىل قويادى. مىسالى, قۇجاتتاردىڭ كۇنىن بۇرىنعى داتامەن بەلگىلەۋ كەلمەسكە كەتەدى. بۇل – ءبىر. ەكىنشىدەن, كەز كەلگەن ازامات ءۇشىن, مەيلى ول باقىلاۋشى ورگان بولسىن, مەيلى ول قاراپايىم حالىق بولسىن – ءبارىنە اقپاراتقا قولجەتىمدىلىك قامتاماسىز ەتىلەدى. سوندىقتان بلوكچەين – جەمقورلىقپەن كۇرەستىڭ ءتيىمدى تاسىلدەرىنىڭ ءبىرى.
– جان-جاقتى اقپارات بەرگەنىڭىزگە راقمەت.
اڭگىمەلەسكەن ورىنبەك وتەمۇرات,
«Egemen Qazaqstan»