تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز «وتانىمىزدىڭ باس گازەتى» دەپ باعا بەرگەن «ەگەمەن قازاقستان» باسىلىمىنىڭ بايىرعى وقىرماندارىنىڭ ءبىرىمىن. ءار سانىن اسىعا كۇتىپ وتىرامىن. رەتى كەلگەندە, كوتەرىلگەن تاقىرىپتارعا, ماسەلەلەرگە وراي پىكىر ءبىلدىرىپ وتىراتىن ادەتىم بار. بۇل جولى قولىما قالام الۋىما پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى كارىباي مۇسىرماننىڭ «جۇمابەك تاشەنوۆكە ەسكەرتكىش ورناتىلادى» اتتى ماقالاسى تۇرتكى بولدى (25 ماۋسىم). اۆتوردىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا قىزىلجار قالاسىنىڭ كەلبەتى اجارلانا ءتۇستى دەگەن ويىنا مەن دە قوسىلامىن. قالامىزدا جاڭا شاعىن اۋداندار بوي كوتەرىپ, ەلىمىزدىڭ ازاتتىعى جولىندا باسىن بايگەگە تىككەن ۇلت تۇلعالارى ۇلىقتالىپ, ەسكەرتكىشتەر ورناتىلدى. قازاقستاننىڭ بەس بىردەي وبلىسىن رەسەي جەرىنە ءوتىپ كەتۋدەن ساقتاپ قالعان كورنەكتى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى جۇمابەك تاشەنەۆتىڭ ەسكەرتكىشى وبلىس ورتالىعىنداعى №20 مەكتەپتىڭ الاڭىنا قويىلدى. ەلىن, جەرىن شەكسىز سۇيگەن, سول ءۇشىن باسىن قاتەرگە تىككەن كۇرەسكەر قايراتكەردىڭ اسقاق تۇلعاسى بۇگىندە جاستار ءتاۋ ەتەتىن ورىنعا اينالعان. تاريحي تۇلعالارعا دەگەن ۇلكەن قۇرمەتتىڭ ءبىرى رەتىندە وبلىس ورتالىعىنان نۇر-سۇلتان قالاسىنا قاراي شىعاتىن جولايىرىقتا اتاقتى قولباسشى, باتىر, «ەلىم-اي» داستانىنىڭ اۆتورى قوجابەرگەن جىراۋ تولىباي ۇلىنىڭ ەڭسەلى ەسكەرتكىشىنىڭ ورىن الۋىن اتار ەدىم.
قاسيەتتى قىزىلجار وڭىرىندە ەسكەرتكىشتەر از ەمەس. بۇل, بىرىنشىدەن, قالامىزدىڭ تاريحىنىڭ تەرەڭدە جاتقانىن اڭعارتسا, ەكىنشىدەن, ەلدىڭ اماندىعى, جۇرتتىڭ تىنىشتىعى ءۇشىن كۇرەسكەن قايراتكەرلەردەن كەندە ەمەس ەكەنىن ايعاقتاسا كەرەك. سول سياقتى بار عۇمىرىن حالقىنىڭ ازاتتىعى جولىندا سارپ ەتكەن الاشتىڭ اقيىق اقىنى ماعجان جۇماباەۆتىڭ, ن.پوگودين اتىنداعى وبلىستىق ورىس دراما تەاترىنىڭ الدىندا ورىن تەپكەن قوس باتىر – قاراساي مەن اعىنتاي بابالارىمىزدىڭ, اسا تاياعىمەن ءجون ءسىلتەپ, جورىققا اتتانىپ بارا جاتقان ابىلاي حاننىڭ ءور تۇلعالارى جاس بۋىن بويىنا ەرلىك, ورلىك رۋح بەرىپ, وتاندى, ەلدى, جەردى سۇيۋگە ۇمتىلدىرارى ءسوزسىز. اباي مەن پۋشكيننىڭ, ءانشى-كومپوزيتور, اقىن ۇكىلى ىبىرايدىڭ, سۇلۋ ءسوزدىڭ زەرگەرلەرى ءسابيت مۇقانوۆ پەن عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ تاس ءمۇسىندەرى دە وڭىرىمىزدەن شىققان تالانتتى تۇلعالارعا دەگەن رياسىز سۇيىسپەنشىلىكتى تانىتادى. ءبىز ماقتانىشپەن ايتىپ وتىرعان بۇل ەسكەرتكىشتەر تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا بوي كوتەردى. كوزدەرى تىرىسىندە ەسەلى ەڭبەكتەرىمەن, ەرلىك ىستەرىمەن, وتكىر مىنەزدەرىمەن ەلگە قىزمەت ەتكەن ولاردىڭ تاۋ تۇلعالارى حالىقتىڭ جادىندا ساقتالارى حاق.
كارىباي يمانجان ۇلى پەتروپاۆلداعى ەسكەرتكىشتەردىڭ تاريحىن ەگجەي-تەگجەيلى باياندايتىن تاعى ءبىر ماقالاسىندا «ماعان سۇيىكتى قالام – پەتروپاۆلعا تاعى ءبىر ەسكەرتكىش جەتپەي تۇرعانداي كورىنەدى. ومبى قالاسى جاققا شىعاتىن جول بويىنداعى اسكەري ينستيتۋت ماڭىنا ۇلى ماعجان تۇتاس ءبىر پوەماسىن ارناعان قاھارمان بايان باتىرعا لايىقتى ەسكەرتكىش ورناتۋ قاجەت سياقتى. ول ەلدىڭ شەتىندە, جەلدىڭ وتىندە ورنالاسقان وڭىردە بۇگىنگى جانە بولاشاق ساردارلار مەن ساربازدارعا ايرىقشا رۋح بەرىپ, اسقاقتاپ تۇرسا, نۇر ۇستىنە نۇر ەمەس پە؟!» دەپ ورىندى ماسەلە كوتەرۋى ءبىز سياقتى اعا بۋىننىڭ جانىن جادىراتادى. قىزىلجارلىقتار بايان قاسابولات ۇلىنىڭ ەرەن ەرلىكتەرىمەن جاقسى تانىس. باتىردىڭ ءور تۇلعاسى ماعجان جۇماباەۆتىڭ «باتىر بايان» پوەماسىندا, جىراۋلاردىڭ شىعارمالارىندا, شوقان ءۋاليحانوۆتىڭ ەڭبەكتەرىندە ەرەكشە اسپەتتەلەدى. جوڭعار شاپقىنشىلىعىنا قارسى كۇرەستە ەرەن ەرلىكتىڭ ۇلگىسىن كورسەتكەن قازاق باتىرلارىنىڭ ىشىندەگى شوقتىعى بيىگى بايان بولعانى ايداي انىق اقيقات. بۇل جايىندا جىراۋلار تولعاۋلارىندا جاقسى باياندالادى.
«سارى, بايان مەن ساعىنباي,
قىرماپ پا ەدى جاۋىڭدى,
قۋانتپاپ پا ەدى قاۋىمدى!», دەيدى ءۇمبەتەي جىراۋ.
ماعجاننىڭ شىعارمالارى وقىلۋعا تىيىم سالىنعان كەزدىڭ وزىندە قازاقتىڭ كوپ زيالىلارى «باتىر باياندى» تىعىلىپ وقىعانىن جاقسى بىلەمىز. پوەماداعى تۇتاس باتىر وبرازى وتانشىلدىقتىڭ ۇلگىسى رەتىندە ارداقتالادى.
بىلتىر ماعجان جۇماباەۆ اۋدانىنىڭ ورتالىعى – بۋلاەۆ قالاسىن بايان باتىردىڭ ەسىمىمەن اتاۋ تۋرالى ماسەلە كوتەرىپ, ماقالامىز «ەگەمەندە» جارىق كورگەن بولاتىن. الايدا, بۇل ءوتىنىشىمىز ورىندالماي قالدى. ونىڭ سەبەبىن بيلىكتە وتىرعاندار كەي تۇرعىنداردىڭ قارسىلىعىمەن ءتۇسىندىردى. مەنىڭ ويىمشا, بۇل جاي سىلتاۋ عانا. اتى دا, زاتى دا تۇسىنىكسىز بۋلاەۆ قالاسىنىڭ اتاۋىن بايان باتىر دەپ وزگەرتسەك ەشكىم تونىمىزدى شەشىپ الىپ قالمايدى. كەرىسىنشە, مۇنداي اۋقىمدى شارالار كەلەشەك ۇرپاق الدىندا ءجۇزىمىزدى جارقىن ەتپەي مە؟ قازاقتىڭ رۋحىن وياتقان بايان بابامىزدىڭ ەسىمى بولاشاقتا ءبىر ەلدى مەكەنگە بەرىلەتىنىنە ءشۇباسىز سەنەيىك. قىزىلجاردىڭ باتىسى مەن شىعىسىندا, وڭتۇستىگى مەن سولتۇستىگىندە داڭقتى تۇلعالاردىڭ ەڭسەلى ەسكەرتكىشتەرى ورىن تەپسە, عانيبەت ەمەس پە؟
تاريحي تۇلعالاردى دارىپتەۋ, ولاردىڭ حالىق, ۇلت ءۇشىن سىڭىرگەن ەرەن ەڭبەكتەرىن جاستار اراسىندا ناسيحاتتاۋ جۇرەگى قازاق دەپ سوققان, ەلىنىڭ بولاشاعىنا بەيجاي قارامايتىن ءاربىر ادامنىڭ ابىرويلى مىندەتى بولۋى كەرەك. بۇل جايىندا «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ», « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» ماقالالارىندا تەرەڭ قامتىلعان. ەلدىڭ كەلەشەگىنە باعىتتالعان باعدارلامالار تاپسىرمالارىنىڭ ءجىتى ورىندالۋىنا ءبارىمىز جاۋاپتى بولۋىمىز كەرەك. بويىمىزدا قۋات بار كەزدە سوزىمىزبەن, ىسىمىزبەن ەلگە پايدامىزدى تيگىزگىمىز كەلەدى. كەڭەس وداعىنىڭ ورىنسىز قاناۋىن, سولاقاي ساياساتىن كوپ كوردىك. حالقىمىزدىڭ اردا ۇلدارىنىڭ ەسىمدەرىن ايتا المايتىن شاقتى دا باستان وتكەردىك. تاۋەلسىزدىكتىڭ تالبەسىگىندە تەربەلىپ ءوسىپ كەلە جاتقان ۇرپاق بۇگىنگىدەي جايماشۋاق ءومىردىڭ ماعىناسىن تۇسىنسە, يگىلىكتەردىڭ قادىرىنە جەتسە دەيسىڭ. بۇل ورايدا قازاققا قىزمەت ەتكەن تۇلعالاردى دارىپتەۋدىڭ ماڭىزى زور.
زەينوللا ولجاباەۆ,
ەڭبەك ارداگەرى, ماعجان جۇماباەۆ
اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى