ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, تۋريزم سەكتورى ءبىزدىڭ ەلدە اربانىڭ بەسىنشى دوڭعالاعى سياقتى ءارتۇرلى مينيسترلىكتەردىڭ سوڭىندا تىركەسىپ جۇرەدى ەكەن. تۋريزم يندۋسترياسىنا بولىنگەن قارجىنىڭ قانشالىقتى ءتيىمدى جۇمسالىپ جاتقانى بەيماعلۇم.
قازاقستانعا كەلەتىن تۋريستەر سانى ازەربايجان, گرۋزيا, ءوزبەكستانمەن سالىستىرعاندا الدەقايدا تومەن.
– سەبەبى كورسەتىلەتىن قىزمەت حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي ەمەس. ءتۋريزمدى دامىتۋعا قارجى جوق, اقشا بولىنبەيدى دەۋ قيسىنسىز. ەڭ باستىسى ىقىلاس جوق. قازىر ءتيىستى مەكەمەلەر تەك ەسەپ بەرۋمەن وتىر. ويتكەنى قىمبات مۇناي باعاسىنا يەك ارتۋدى بىلەتىن ۇكىمەت ءالى اشىققان جوق. تۋريزم مينيسترلىگىن اشپاي بولمايدى, – دەيدى ساراپشى ەۆگەني سميرنوۆ بىزگە بەرگەن سۇحباتىندا.
وزبەكستانداعى تۋريستىك قاۋىمداستىقتىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى گۇلچەحرا يسرايلوۆا وزبەكستان بيلىگى ءتۋريزمدى مەملەكەتتىڭ باسىم باعىتى ساناپ, 2016 جىلدىڭ اياعىندا ءتۋريزمنىڭ كۇرەتامىرىنا قان جۇگىرتەتىن تاريحي شەشىم قابىلداعانىن ايتادى. وندا ەكو-تۋريزم اۋىلدىڭ ينۆەستيتسيالىق جاعدايىن جاقسارتاتىن نەگىزگى فاكتور رەتىندە قاراستىرىلىپتى. بۇل جەكە تۇلعالاردىڭ بيزنەستى تۋريزممەن ۇشتاستىرۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى.
– تۋريزم سالاسىن دامىتۋعا اتسالىسقىسى كەلگەندەرگە جىلىنا 2 پايىزدىق ۇستەمەاقىمەن نەسيە بەرىلەدى. ولار 2022 جىلعا دەيىن سالىقتان بوساتىلادى, – دەيدى گۇلچەحرا يسرايلوۆا.
قىرعىز تۋريستىك قاۋىمداستىعىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى مىرزابەك وزۋبەكوۆ بىزبەن اڭگىمەسىندە ىستىقكولگە كەلگەن شەتەلدىك تۋريستەر الاتاۋدان اسىپ الماتىعا كەتەتىنىن, ودان كەيىنگى تىزگىن قازاقتارعا تيەتىنىن ايتادى. ونىڭ ايتۋىنشا, كۇش بىرىكتىرسەك, الاتاۋ قازاق پەن قىرعىزدى اش قالدىرمايدى.
– قۇداي ءبىر-بىرىمىزگە كورشى بولۋدى, الاتاۋدىڭ كۇنگەيى مەن تەرىسكەيىن تەل ەمۋدى, ءبىر تاريحي تاعدىردى جازدى. ءبىر-ءبىرىمىزدى قۇشاعىمىزعا تارتايىق, – دەدى م.وزۋبەكوۆ.
تۋريستەردى نە قىزىقتىرادى؟
...ولاردى ءبىرىنشى كەزەكتە قازاقتىڭ ەشكىمگە ۇقسامايتىن بولمىسى, تۇرمىس-تىرشىلىگى, سالت-ءداستۇرى قىزىقتىرادى. شەتتەن كەلگەندەر وزگە وركەنيەتتى كورگىلەرى كەلەدى. زاماناۋي استانا مەن الماتى ەمەس, كونە قالالار سارايشىق, اقىرتاس, وتىرار توبە مەن تۇركىستان تۋريستەرگە قىزىقتى ەكەن. ەۋروپا, ازيا ەلدەرىن ايتپاعاندا, ىرگەمىزدەگى وزبەكستان بۇل جاعىنان بىزدەن وق بويى وزىق تۇر. سانعاسىرلىق تاريحى, قايتالانباس شىعىستىق دارا ساۋلەتى بار بۇقارا, سامارقان, قوقان مەن حيۋا سەكىلدى كونە قالالارىن تۋريزم ورتالىعىنا اينالدىرا الدى.
جاقىندا الماتىدا وتكەن ءىV قوناقۇي فورۋمىنا قاتىسقان تۇركيالىق ساراپشى, «Kilit Hospitaly Group» توبىنىڭ جەتەكشىسى تولگا كيليت تۇركيا بيلىگى ەڭ الدىمەن حالىقتىڭ الەۋەتىنە يەك ارتقانىن تىلگە تيەك ەتتى. تۇركيادا شاماسى كەلەتىندەرگە تەڭىز جاعاسىنان جەر بەرىلىپ, قارجى بولىنەدى ەكەن. بيزنەسى نىعايعانشا سالىقتان دا بوساتىلادى. – تەڭىز جاعاسىنان دەمالىس ءۇيىن سالامىن دەگەندەرگە «ازىق-ت ۇلىكپەن ءوزىڭ قامتاماسىز ەت, باۋ-باقشا ءوسىر, ەگىن سال», دەپ قوسىمشا قارجى ءبولدى. سونىڭ ءناتيجەسىندە از عانا ۋاقىت ىشىندە ءىجو-ءنىڭ تەڭ جارتىسىن تۋريزم سالاسىنان ءتۇسىرىپ وتىرعان باي, قۋاتتى ەلگە اينالدىق. بۇرىن تەك جاعاجاي تۋريزمىمەن اتى شىققان تۇركيا قازىر تاريحي ءتۋريزمنىڭ ءمۇمكىندىگىن ىسكە قوستى. سۇلەيمەن سۇلتان تۋرالى 150 سەريالى كينوسىنان كەيىن تۋريستەر سانى 3-4 ەسە ءوستى. تاريحتان تىرەك ىزدەۋ الەمدىك ترەندكە اينالعان كەزدە ءتۇركيانىڭ اقپارات كوزدەرىندەگى «سۇلەيمەن سۇلتاننىڭ ۋازىرلەرىنىڭ زيراتى تابىلدى» دەگەن اقپاراتتىڭ ءوزى تۋريستەردىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرادى», دەيدى تولگا كيليت.
قازاقستاندىق تۋريستەر قاۋىمداستىعىنىڭ باسشىسى راشيدا شايكەنوۆانىڭ پايىمداۋىنشا, قازاقستانداعى تۋريزمنىڭ ينديكاتورى – الماتى مەن كوكشەتاۋ.
– بۋراباي مەن شىمبۇلاقتاعى بەس جۇلدىزدى قوناقۇيلەردىڭ باسىم كوپشىلىگى جاز مەزگىلىندە بوس تۇرادى. جىل بويى ادام اياعى ۇزىلمەسە, باعا دا تومەندەر ەدى. ول ءۇشىن ورتالىق, سولتۇستىك, وڭتۇستىك, شىعىس جانە باتىس باعىتىن قامتيتىن تۋريستىك جوبالاردى ۇيىمداستىرۋ كەرەك, – دەيدى ول.
ر.شايكەنوۆا ءبىزدىڭ ەل تۋريزم برەندىن قالىپتاستىرا الماي وتىر دەپ سانايدى. ونىڭ پايىمداۋىنشا, بۇل فاكتور ءتۋريزمدى دامىتۋ ءۇشىن ماڭىزدى. ۇكىمەتتىك مىنبەرلەردە ايتىلاتىن استانا فەنومەنى نەمەسە الماتى تەك ءوزىمىز ءۇشىن عانا ماڭىزدى. مىڭجىلدىقتار تاريحىن ساقتاپ قالعان بەيجىڭ نەمەسە ىستانبۇل, سامارقان مەن بۇقاراعا الماتى مەن استانا ىلەسە المايدى. سەبەبى تۋريستەردىڭ 50 پايىزى الىس ساياحاتقا تاريحپەن تىلدەسۋ ءۇشىن بارادى.
قوناقۇيلەر قاڭىراپ بوس تۇرماۋى كەرەك
الماتىداعى فورۋمدا «كazakh tourism» ۇلتتىق كومپانياسى باسقارما ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى تيمۋر ءدۇيسەنعاليەۆ قازاق ءتۋريزمى ءۇشىن جاڭا باعىتتار بايقالا باستاعانىن, قوناقۇي تۋريزمىنىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى جايلى باياندادى. ونىڭ پايىمداۋىنشا, ءبىز بيزنەستىڭ وسى ءتۇرىنىڭ ءمۇمكىندىگىن كەڭىنەن پايدالانا الماي وتىرمىز. مىسالى, قازاقستاننىڭ ءوزبەكستانمەن, قىرعىزستان نەمەسە رەسەيمەن شەكارالاس ايماقتارىندا قوناقۇي بيزنەسى ءوز الەۋەتىنە ساي دامىپ وتىر دەپ ايتا المايسىڭ.
ال وبلىس ورتالىعىندا حالىقارالىق تالاپتارعا جاۋاپ بەرەتىن قوناقۇيلەر وتە از.
– قازىر تۋريزم سالاسىنىڭ ءمۇمكىندىكتەرى ءارتاراپتاندىرىلدى. 2019 جىلدىڭ اياعىنا دەيىن استانادا «كوشپەندىلەر», شىعىس قازاقستان وبلىسىندا «التىن ادام» فەستيۆالىن وتكىزۋ جوسپاردا بار. استانانىڭ ءبىر مەزگىلدە بىرنەشە جۇزدەگەن مىڭ قوناق كۇتۋگە مۇمكىندىگى بار. سوندىقتان شىعىس وڭىردەگى قوناقۇي بيزنەسىنىڭ الەۋەتىن قايتا قاراپ, قوسىمشا قارجىلاندىرۋ تۋرالى ۇسىنىس ەنگىزدىك, – دەيدى ت.دۇيسەنعاليەۆ.
ول قازاقستاننىڭ ماۋسىمدىق ەرەكشەلىكتەرى ءتۋريزمنىڭ دامۋىنا كوپ كەدەرگى كەلتىرىپ وتىرعانىن ايتىپ ءوتتى. قازاقستانداعى قوناق ءۇي بيزنەسىندە ماۋسىمدىق وزگەرىستەرگە تاۋەلسىز الماتى مەن استانا عانا ەكەن. قازىر ولاردىڭ قاتارىنا تۇركىستان وبلىسى قوسىلىپتى.
ت.دۇيسەنعاليەۆ ورتالىق ازيا ەلدەرى ءتۋريزمىنىڭ مۇمكىندىگىن بىرلەسىپ پايدالانۋ تۋرالى كەلىسىمشارتتار جاسالىپ جاتقانىن جەتكىزدى. مىسالى, الماتىعا نەمەسە استاناعا كەلگەن ءتۋريستىڭ جول ساپارىن تەك قازاقستانمەن شەكتەپ قالعىسى كەلمەيتىنى تۇسىنىكتى. سول سەبەپتى ورتالىق ازياداعى تۋريستىك باعىتتار الداعى ۋاقىتتا قازاقستاننان باستالىپ, قىرعىزستاندى اينالىپ ءوتىپ, تاجىكستانعا بارىپ توقتاۋى دا ءابدەن مۇمكىن. ورتالىق ازيا ەلدەرى اراسىنداعى بۇل كەلىسىمگە تەك وزبەكستان عانا جىلى قاباق تانىتپاي كەلگەن. – وزبەكستان بيلىگىنىڭ تۋريستىك باعىتتاردى بىرلەسىپ پايدالانۋ تۋرالى كەلىسىمى وزگەردى. الداعى ۋاقىتتا ورتالىق ازياداعى 5 مەملەكەتتىڭ وكىلدەرى ناق وسى ماسەلە بويىنشا كەزدەسىپ قالۋى ابدەن مۇمكىن, – دەپ اتاپ ءوتتى ت.دۇيسەنعاليەۆ.
تۋريزم نەمەسە قوناقۇي بيزنەسىنىڭ دامۋى ءۇشىن ينفراقۇرىلىم نەمەسە مەنەدجمەنتتىڭ جاقسى بولۋى ازدىق ەتەدى. بۇل تۇركيالىق تولگا كيليتتىڭ پىكىرى. – ماعان الىس-جاقىن شەتەلدەردىڭ تۋريزم يندۋسترياسى جاقسى تانىس. باسىم كوپشىلىگىندە قوناقۇي سەرۆيسى دەپ سۇلگى نەمەسە حالاتتاردى الىستان اربالاپ الىپ كەلگەنگە باسىمدىق بەرەدى. بۇل قىزمەت كورسەتۋ باعاسىنا اسەر ەتەدى. ءتۋريستى ءبىرىنشى كەزەكتە بارعان ەلىنىڭ تابيعاتى نەمەسە ارحيتەكتۋراسى قىزىقتىرادى. قالعاندارى ەكىنشى كەزەكتە. ءبىز تۋريزممەن بىرگە جەڭىل ونەركاسىپتى دە, كادەسىي بيزنەسىن دە قاتار دامىتۋعا تىرىستىق. قازىر تۇركيادا جوعارى ساناتتاعى قوناقۇيلەرى بار كاسىپكەرلەردىڭ باسىم كوپشىلىگى جەڭىل ونەركاسىپ سياقتى بىرنەشە بيزنەس ءتۇرىن قاتار الىپ ءجۇر, – دەپ ءسوزىن ءبىر ءتۇيىپ ءوتتى تولگا كيليت.
سوڭعى ون شاقتى جىلدىڭ بەدەرىندە تۇركياعا, تۇرىك سۇلتاندارى تاريحىنا قىزىعۋشىلىق تانىتا باستاعانداردىڭ قاتارى ەسەلەپ كوبەيىپ كەتىپتى. – تۇركيا ءتۋريزمىنىڭ التىن عاسىرى ەندى تۋدى. تۇركيا مادەني جانە تاريحي ءتۋريزمنىڭ دامۋى ءۇشىن جىل سايىن 20 ملرد اقش دوللارىن بولۋگە شەشىم قابىلدادى, – دەپ ءسوزىن قورىتىندىلادى تولگا كيليت.
كۇنى بۇگىنگە دەيىن الماتىعا نەمەسە ىستانبۇلعا بارعىسى كەلەتىن تۋريستەر ورتاداعى دەلدال وپەراتورلاردىڭ كومەگىنە جۇگىنەدى ەكەن. ماسكەۋلىك ساراپشى الەكسەي جاركوۆتىڭ پايىمداۋىنشا, دەلدالدار قوناقۇي بيزنەسىنە تيەسىلى پايدانىڭ 40 پايىزىن ورتا جولدان قاعىپ الىپ كەتۋگە داعدىلانىپ العان. ونى ۇنەمدەۋ ءۇشىن تسيفرلى تەحنولوگيالاردى پايدالانۋعا كوشكەن ءجون. بۇل دەلدال وپەراتورلارعا ەمەس, تۋريستىك كومپانيالارعا تىكەلەي شىعۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ياعني, ساپالى قىزمەتتى تىكەلەي كومپانيادان العان كليەنت تە, تابىس تاپقان كومپانيا دا ريزا بولادى دەگەن ءسوز.
الماتى