«وپەرا مەن بالەتكە سۇرانىس بولدى دەگەن ءسوز – كورەرمەن مادەنيەتى كوز ىلەسپەس جىلدامدىقپەن بىرنەشە ساتىعا ءبىر-اق سەكىردى دەگەن ءسوز ەمەس پە, ەندەشە, بۇل شىن قۋاناتىن جاعداي» دەپ تۇرمىز قيالمەن قۇراستىرىپ العان ءوز ەلەسىمىزگە ءوزىمىز ەلىتىپ.
اۋىپ تا, تايىپ تا قونا بەرەتىن اۋمالى-توكپەلى باق اسپاننان تۇسكەندەي قازاق وپەراسىنىڭ باسىنا اداسىپ بولسا دا قونۋى نەعايبىل دەپ ەدىك-اۋ. بىرىنشىدەن, بۇل فەستيۆال اياسىنداعى سپەكتاكل بولعاندىقتان, ەكىنشىدەن, الەم باس يگەن ايگىلى «اققۋ كولى» بولعاندىقتان عانا بيلەتتەر باس-اياعى ەكى-ءۇش كۇننىڭ اينالاسىندا ساتىلىپ كەتكەن. ال 85 جىلدىق مەرەيتويىن اتاپ ءوتىپ وتىرعان اباي اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ رەپەرتۋارىندا «اباي», «قىز جىبەك» جانە «ءبىرجان – سارا», بار-جوعى ءۇش سپەكتاكلدىڭ عانا تۇراقتى جۇرەتىنى وسى توڭىرەكتەگى بۇكىل سۇراققا جاۋاپ بولۋعا جاراعانداي. «ەر تارعىن» مەن «ەڭلىك-كەبەك», «ابىلاي حان» افيشادا تۇرعانى بولماسا, جالپى كورەرمەننىڭ كەلمەگەنىنە كوپ بولعان سپەكتاكلدەر. قازاق وپەراسى ءبۇتىن ءبىر مەملەكەتتىڭ عاسىرعا جۋىق تاريحى بار ىرگەتاسى مىعىم تەاترىنىڭ تۇتاس رەپەرتۋارىنداعى 30-عا جۋىق سپەكتاكلدىڭ بەستەن ءبىر بولىگىن ارەڭ قۇرايدى. «نەگە بۇلاي؟» دەسەك, مينيستر مەن تەاتر ديرەكتورىنان باستاپ, قاراپايىم انشىسىنە دەيىن تابان استىندا «تەگىن قويساڭ دا, قازاق وپەراسى كورەرمەن تارتپايدى» دەپ كەلتە جاۋابىن كولدەنەڭ تارتا قوياتىنىن بىلەمىز.
وپەرانىڭ 85 جىلدىق تاريحىندا قازاق كومپوزيتورلارى 60-تان استام وپەرا جازىپتى. تاۋەلسىزدىك العالى بەرى سوڭعى 27 جىلدا ەكى-ءۇش وپەرانىڭ عانا دۇنيەگە كەلگەنىن ولشەم ەتىپ الساق, سالىستىرمالى تۇردە, بۇل وراسان بايلىق. مىناۋ ءۇش وپەرا دەگەنىڭىز سول ۇشان-تەڭىز بايلىقتان سۇيەگىن سۇيرەتىپ ارەڭ جەتىپ, «جانىاشىماستار» مەن «باسىاۋىرماستاردىڭ» بىرەۋى ۇرتىنا جەل تولتىرىپ الىپ تاعى ءبىر رەت «ءۇففف» دەسە, ۇشتى-كۇيلى جوق بولۋعا شاق تۇرعان جۇرناقتارى عانا. س.مۇحامەدجانوۆ, م.تولەباەۆ, ا.جۇبانوۆ, ع.جۇبانوۆانىڭ ەڭبەكتەرى «كورەرمەن كەلمەيدى» دەگەن سەبەپپەن شەتىنەن سىرعىپ ءتۇسىپ قالىپ جاتىر. وسىدان وتىز-قىرىق جىل بۇرىن ورىسى كوپ, قازاعى از الماتىدا ۇلتتىق تاقىرىپتاعى الپىس وپەرانىڭ تىڭداۋشىسى تابىلعاندا, قالاعا اعىلعان بۇگىنگى قازاقتارعا كلاسسيكالىق تۋىندىلاردىڭ سونشالىق قىزىقسىز بولعانى قىنجىلتادى, ارينە. بىراق ۇلتتىق رەپەرتۋاردىڭ كەمشىن بولىپ, قاعاجۋ كورىپ كەلە جاتۋىنىڭ سەبەبىن تەك كورەرمەنگە اپارىپ تەلي بەرۋدىڭ دە قاجەتى جوق, ۇلكەن ءبىر سەبەبى, كلاسسيكالىق ونەردىڭ باسىندا وتىرعانداردىڭ جەكە كوزقاراسىندا جاتۋى دا ابدەن مۇمكىن.
بۇل وي قايدان تۋىپ وتىر؟ وسى فەستيۆالدىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا وراي تەاتر اكىمشىلىگى جۋرناليستەر ءۇشىن ۇلكەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزدى. ۇزىن ۇستەل باسىنداعى اڭگىمەگە تەاترداعى جەتەكشى ماماندارمەن بىرگە قازاق تەاترىنىڭ سپەكتاكلدەرىنە ديريجەرلىك جاساۋعا كەلگەن داڭقى زور ەكى امەريكالىق, ماسكەۋدەگى ۇلكەن تەاتردىڭ, بەلارۋستەگى ۇلكەن تەاتردىڭ ارتىستەرى دە قاتىسىپ وتىردى. ارالارىندا اجاردىڭ پارتياسىن ورىنداۋعا «استانا وپەرا» تەاترىنان ارنايى شاقىرىلعان نۇرجامال ۇسەنباەۆا دا بار. قويىلعان سۇراق تا, بەرىلگەن جاۋاپ تا تەك ورىس تىلىندە, تاپ سول مەزەت جالپى وپەرا تەاترىنا قازاق ءتىلىنىڭ قاتىسى جوق سياقتى كورىندى. قايراتكەر حانىمداردىڭ ءبارى دە قازاقشا بىلمەيتىنىن قالىپتى جاي ساناپ, سويلەۋگە ءتىپتى تالپىنبادى دا.
قازاقستان دەگەن ەلدىڭ اتىن جامىلىپ الىپ, بوگدە تىلدە سايراپ وتىرعان نامىسسىزدىقتىڭ كۋاسى بولىپ وتىرعان ەكى امەريكالىق «بۇلاردىڭ سوندا ءوز ءتىلى جوق پا؟» دەپ ويلاپ قالماسا ەكەن دەگەن نيەتپەن قالاي جاۋاپ بەرەتىنىن, نە دەيتىنىن الدىن الا ءبىلىپ تۇرساق تا, جاندارمەن نۇرجامالعا سۇراق قويدىق. «سىرتتان كەلگەندەر ەڭ بولماسا قازاق ءتىلىن ەستىسىنشى, نۇرجامالدىڭ سيقىرلى داۋىسى ارقىلى اۋەزىن, ىرعاعىن, ماقامىن سەزىنسىنشى, ءوز تىلىندە سويلەيتىندەردىڭ بار ەكەنىن كورسىنشى» دەگەن ويىمىزدىڭ توركىنىن ءتۇسىندى مە, جوق پا, بەلگىسىز, بىراق وپەرا ونەرىنىڭ وزەگىن دە, ءورىسىن دە ورىس ءتىلى ەتىپ العانداردىڭ وسى كوزقاراسى بۇكىل ۇلتتىق رەپەرتۋارعا قارىم-قاتىناسىن ءبىلدىرىپ, كولەڭكەسىن ءتۇسىرىپ تۇرعانداي بولعانى راس...