پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ بيىلعى “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى” اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا الداعى 10 جىلدىققا مەجەلەنگەن بيىكتەردى باعىندىرۋ ءۇشىن قوعامداعى بارلىق كۇشتەردىڭ بىرلەسە قيمىلداۋىنىڭ ماڭىزدىلىعىنا باسا ءمان بەردى. ول مەيلى ساياسي پارتيا بولسىن, ۇەۇ بولسىن, بيزنەس پەن مەملەكەتتىك ورگان بولسىن, ماقسات-مۇددە ءبىر ارناعا توعىسقاندا الار اسۋعا القىنباي جەتەتىندىگىمىز انىق.
الدىمدا قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ رەسپۋبليكا حالقىنا ارناعان ءداستۇرلى جولداۋى جاتىر. ءبىر جىل بۇرىن مەملەكەت باسشىسى جاۋاپتى ورىندارعا داعدارىستان شىعۋ تۋرالى مىندەت جۇكتەسە, بيىلعى جولداۋ تۇتاس ونجىلدىق دامۋعا ارنالدى. ونىڭ نەگىزى – ەلدىڭ ەكونوميكالىق ورلەۋى مەن قازاقستاننىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرىنىڭ تۋى. پرەزيدەنت ەلىمىزدىڭ داعدارىس دۇرمەگىندە جولىنان جاڭىلماعانىن ايتىپ, ەندى ستراتەگيالىق ماقساتتى كوزدەگەن 2020 جىلعا دەيىن اتقارىلاتىن ىستەردىڭ جوسپارىمەن تانىستىردى.
كۇن تارتىبىندە ماڭىزدى ءماسەلە – ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ مىندەتى تۇر. ال ول ءۇشىن ەڭبەك ءونىمدىلىگى ارتىپ, بارلىق سالاعا يننوۆاتسيا دەندەپ ەنۋى ءتيىس. سوندا عانا باسەكەگە قابىلەتتى 50 ەلدىڭ قاتارىنا ەنە الامىز. بۇل – ەلباسىنىڭ ءسوزى. مەنىڭ ۇعىمىمدا, پرەزيدەنت اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا وزگەلەردەي 10 جىل مەرزىم اتاماي, 4 جىل ارناعان. وسى ۋاقىت ارالىعىندا اگروونەركاسىپ كەشەنىندەگى ءونىم ءوندىرۋدى از دەگەندە ەكى ەسەگە دەيىن ءوسىرۋ مەن ەلدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن 80 پايىزعا دەيىن قامتاماسىز ەتۋ مىندەتى قويىلىپ وتىر. ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ بويىنشا 30 ملرد. دوللار شەتەل يۆەستيتسياسىن يگەرىپ, ۇكىمەتتىڭ بيزنەستى دامىتۋعا ارنالعان “جول كارتاسىن” جۇزەگە اسىرۋعا تاپسىرما بەرىلدى. وسىلايشا بيزنەستىڭ تىنىسىن اشىپ, ونجىلدىقتىڭ اياعىنا قاراي ءىجو-گە بيزنەس تۇسىرەتىن پايدا 40 پايىزدىڭ كولەمىندە بولعانى ءجون دەگەن تالاپ بار.
بيىلعى جولداۋدا بارشا قازاقستاندىقتار ءۇشىن ۇلتتىق يدەيا ايتىلدى. ول – 2020 جىلى قازاقستاننىڭ قۋاتتى ەلگە اينالۋى. قازىرگى كۇنى ەلىمىزدە قانشا جۇمىستار اتقارىلدى دەگەنىمىزبەن, ءبىز قاجەتتى تاۋارلاردىڭ بارلىعىن شەتتەن تاسۋدامىز. ەلدە سول ونىمدەردى دايارلايتىن شيكىزات جوق پا, الدە جۇمىس كۇشى جوق پا؟ بىزدە ءاربىر 26 ادامعا ءبىر باتەڭكە, 2,3 مەتر ماتا شىعارىلادى ەكەن. وكىنىشتى مە, وكىنىشتى. وزىمىزدە مۇنايدىڭ مول قورى بولا تۇرا, بەنزين, ديزەل وتىنى مەن مايدىڭ باعاسى الەمدىك دەڭگەيدە, ياعني ولاردى وزىمىزدە شىعارىپ وتىرساق تا ونىڭ باعاسىن بىزگە ترانسۇلتتىق كومپانيالار ايقىنداپ بەرىپ وتىر. ەلەكتر قۋاتىن تۇتىنۋ جايىنان دا وسىنداي كەلەڭسىزدىكتى كورەمىز.
ارينە, “ماسكەۋ ءبىر كۇندە سالىنعان جوق” دەمەكشى, مۇنىڭ بارلىعىنىڭ بىرنەشە جىلدىڭ جۇزىندە عانا اتقارىلا سالار وڭاي شارۋا ەمەستىگى تۇسىنىكتى, دەگەنمەن, العا بيىك ماقساتتار قويىپ وتىرعاندا حالىققا جولداۋدا ەل كۇتكەن مەجەدەن شىقپاي جاتقان سالالار مەن كاسىپورىندار اتىنا سىن ايتىلۋى قاجەت ەدى عوي دەپ تە ويلايمىن. ارينە, قول جەتكەن تابىستار مىندەتتى تۇردە ايتىلعانى ءجون, بىراق كەمشىلىكتەر قوسا ايتىلماسا, ولار قالاي جوندەلمەك؟ حالىقتا “قاتەلىك جىبەرگەن جامان, ال ول قاتەلىكتى جوندەۋگە ۇمتىلماۋ ودان دا جامان” دەگەن ءسوز بار.
جىل قورىتىندىسىنا بايلانىستى مينيسترلىكتەر مەن ۆەدومستۆولاردىڭ القا وتىرىستارىنداعى ەسەپتەردى قاراساق, ىلعي ءبىر جەتىستىكتەر ايتىلادى. ال سالانىڭ قالىپ جاتقان تۇستارى, ونىڭ ورىن الۋ سەبەپتەرى مەن ونى جويۋ نەمەسە تىنىسىن كەڭەيتىپ, دامۋعا جول اشۋ تۇسى ايتىلمايدى. مۇندايدى قازاق “جاۋىردى جابا توقۋ” دەيدى ەمەس پە.
ءبىز – الەمدىك قوعامداستىقپەن ينتەگراتسيالانۋعا ۇمتىلعان ەلمىز. ءسوز جوق, ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعالىق ەتۋىمىز قازاقستان يميدجىن كوتەرەتىنى دە ايقىن. الايدا, بىزدە قاراپايىم ادام ءۇشىن ءالى دە قولجەتىمدىلىگى از نارسەلەر كوپ. جولداۋدا وسى ماسەلەلەرگە قاتىستى جاقسى ويلار بار. مىسالى, 2020 جىلى قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىنىڭ ارتۋى, ساپالى مەديتسينالىق جاردەم مەن الەمدىك دەڭگەيدەگى ءبىلىم بەرۋ ءۇشىن عىلىم-ءبىلىم سالاسىن رەفورمالاۋ, بالاباقشادان ۋنيۆەرسيتەتكە دەيىنگى ارالىقتا وقۋ-تاربيە ءىسىن جاقسارتۋ باعدارلاماسى شىن مانىسىندە مەملەكەتتىك ءىس. تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق سالاسىنىڭ جۇمىسىن جاقسارتۋ, زەينەتكەرلەر مەن مۇگەدەكتەردى الەۋمەتتىك قورعاۋ سىندى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تولىپ جاتقان مىندەتتەردىڭ ويداعىداي ورىندالۋى حالىقتىڭ تۇرمىسىنا تىكەلەي وڭ اسەر ەتەتىنىنە داۋ جوق.
بىراق, ماسەلە سول جوسپارلانعان مىندەتتەردىڭ اتقارىلۋىندا جاتىر. ەگەر وسىعان دەيىن كوشەلەردە ورنالاسقان بيلبوردتاردا “قاراپايىم ادامعا قاراي قاراپايىم 10 قادام”, “30 كورپوراتيۆتىك كوشباسشى”, “100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا”, “سىبايلاستىققا قارسى مىقتى 10 سوققى” دەگەن ساندارعا كوزىمىز ءۇيرەنسە, ەندى مەملەكەت باسشىسىنىڭ الىسقا, الداعى 10 جىلدى بەتكە العان ستراتەگيالىق ۆلاديسلاۆ كوسارەۆ, قازاقستان كوممۋنيستىك حالىقتىق پارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ توراعاسى.
تۇرعىداعى “قازاقستان-2020” سانىنا قارايتىن بولدىق. ەندى تەك يگىلىككە باعىتتالعان وسى جوسپارلار قاعاز جۇزىندە قالىپ قويماي, ناقتى جۇزەگە اسسىن دەگەن تىلەك بار.
جولداۋدا بيىك ماقساتتارعا قول جەتكىزۋدە بارلىق پارتيالاردىڭ, ازاماتتىق قوعامنىڭ بىرىگۋى, “نۇر وتان” حالىقتىق-دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ بۇل ىستە توپتاستىرۋشى, كۇش بىرىكتىرۋشى رەتىندە جۇمىس جاساۋى كەرەكتىگى اتاپ كورسەتىلدى.
وتانىنىڭ كوركەيۋى, باسەكەگە قابىلەتتى, الدىڭعى قاتارداعى مەملەكەتتەرمەن تەرەزەسى تەڭ بولۋى, حالقىنىڭ تۇرمىس دەڭگەيىنىڭ جوعارىلاۋى, ەلدىڭ ينتەللەكتۋالدىق, زياتكەرلىك دەڭگەيىنىڭ ءوسۋى ءاربىر ازاماتتىڭ كوكەيىن تەسكەن ارماندى وي عوي. وسى ارمانعا جەتۋدە حالىقتىق كوممۋنيستەر وزدەرىنە قاتىستى ماسەلەدە ايانىپ قالمايتىنىنا سەنىمىم مول.