دەنساۋلىق جانە ءبىلىم سالاسىنداعى تىڭ وزگەرىستەر

مەديتسينالىق كومەك قولجەتىمدى بولماق

ۇكىمەت مۇشەلەرى كۇن ءتار­تىبىن­دەگى ماسەلەلەرگە كىرىسپەس بۇ­رىن قىزمەتىنە جاڭادان كىرىسكەن مينيسترلەردىڭ انت بەرۋ ءراسىمى ءوتتى. اتاپ ايتقاندا, ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسحات ايما­عام­­­بەتوۆ, ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تا­بيعي رەسۋرستار ءمينيسترى ماع­زۇم مىر­­زاعاليەۆ, سونداي-اق ءما­دە­نيەت جانە سپورت ءمينيسترى اق­توتى رايىمقۇلوۆا قازاق­ستان زاڭ­­دارىن قاتاڭ ۇستانىپ, ەل يگى­لى­گىنە قىزمەت ەتۋگە  انت بەردى.

جيىندا العاشقى قارالعان ماسەلە – مىندەتتى الەۋمەتتىك مە­دي­­تسينالىق ساقتاندىرۋدى ەن­­گى­زۋگە بايلانىستى مەديتسي­نا­­لىق كومەك كورسەتۋ بويىنشا جاڭا تاسىلدەردى ىسكە قوسۋ. كە­لەر جىلدان باستاپ جۇزەگە اسا­تىن مىندەتتى الەۋمەتتىك مەدي­تسي­نالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسى مەن كە­پىل­دەندىرىلگەن تەگىن مەدي­تسي­نا­لىق كومەك شەڭبەرىندە كور­سەتىلەتىن قىزمەتتەر ءتىزىمى بە­كى­تىل­دى. دەنساۋلىق ساقتاۋ مي­نيسترى ەلجان ءبىرتانوۆ تۇر­عىن­­داردى مەديتسينالىق قام­تاما­سىز ەتۋدىڭ ازىرلەنگەن ءۇش دەڭ­گەيلى جۇيەسى تۋرالى باياندادى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل ءجۇ­يە­نىڭ ءبىرىنشى دەڭگەيى بارلىق ازا­مات­تارعا, ورالماندار مەن تۇ­راق­تى تۇراتىن شەتەلدىكتەرگە مەم­لە­كەتتىك بيۋدجەتتىڭ ەسەبى­نەن كەپىلدەندىرىلگەن تەگىن مەدي­تسي­نالىق كومەك شەڭبەرىندە كور­سەتى­­لەتىن قىزمەتتەر ۇسىنۋدى قام­­تا­ماسىز ەتەدى. بۇل پاكەت تەگىن مە­­دي­تسينالىق كومەكتىڭ ءتىر­كەلگەن جەرى بويىنشا مە­دي­تسينالىق-سانيتارلىق العاش­قى كومەكتىڭ جەدەل كومەك, ساني­تا­رلىق اۆيا­تسيا جانە شۇعىل ست­اتسيو­نار­لىق كومەك, ءدارى-ءدار­مەكپەن قام­تا­ماسىز ەتۋدى قوسا العاندا, الەۋ­­مەتتىك ءمانى بار اۋرۋلار مەن نەگىزگى سوزىلمالى اۋرۋلار كەزىن­دە مەديتسينالىق كومەكتىڭ تولىق سپەكترى ءتارىزدى تۇرلەرىن قامتيدى.

− ەكىنشى دەڭگەيى – ساقتاندى­رىل­عان حالىق ءۇشىن مىندەتتى الەۋ­مەتتىك مەديتسينالىق ساق­تان­دىرۋ پاكەتى, ول تەگىن مەدي­تسي­­نالىق كومەكپەن قوسا, اۋرۋ­لاردىڭ كەڭ سپەكترى بويىنشا كونسۋلتاتسيالىق, دياگنوستي­كا­لىق, جو­س­پارلى ستاتسيونارلىق كومەك جانە تەگىن ءدارى-دارمەكپەن قام­تاماسىز ەتۋدى, ستاتسيوناردى الماستىراتىن كومەكتى, وڭال­تۋ جانە قالپىنا كەلتىرۋ ەمىن قامتيتىن بولادى. ءۇشىنشى دەڭگەيى – بۇل تمككك جانە ءمامس جۇيەسىنىڭ پاكەتتەرىنە كىر­مەيتىن مەديتسينالىق قىزمەت­تەر. ولار اقىلى نەمەسە ەرىكتى مەدي­تسينالىق ساقتاندىرۋ ەسەبىنەن ۇسىنىلادى, – دەدى مينيستر. ونىڭ ايتۋىنشا, مەديتسينالىق كومەك پاكەتتەرىنىڭ جوبالارىن ساراپشىلار ەگجەي-تەگجەيلى پىسىقتاپ, وڭىرلەردىڭ دەنساۋلىق ساق­تاۋ باسقارمالارىمەن, ءمۇد­دەلى مەملە­كەت­تىك ورگاندار­مەن, «اتامەكەن» ۇلت­تىق كاسىپكەرلەر پالا­تا­سىمەن بىرلەسىپ  تالقى­لانىپ, دەنساۋلىق ساقتاۋ مي­نيستر­لىگىنىڭ قوعامدىق كەڭەسىندە قارا­لىپ, ماقۇلدانعان. بەلگىلى بولعان­داي, قازىر مەديتسينالىق-سانيتارلىق ال­عاشقى كومەك ۇيىمدارىنا بەكىتىلگەن حالىق­تىڭ سانى 18,7 ملن ادامدى قۇ­راي­دى. دەگەنمەن, اقپاراتتىق ءجۇ­يەلەردە بەكىتىلمەگەن 785 مىڭ ادام انىقتالدى, بۇل حالىقتىڭ 4%-ىن قۇرايدى. جالپى 2020 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ ءمىن­دەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىمەن قامتۋ حالىقتىڭ 94,5% دەڭگەيىندە بولجانىپ وتىر.

«ءبىزدىڭ بولجام بويىنشا دەربەس تولەۋشىلەردىڭ سانى شامامەن 1 ملن ادامدى قۇرايدى, ونىڭ ىشىندە 770 مىڭ ادام ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان ازا­ماتتار, – دەدى ە.ءبىرتانوۆ. بايان­داما­دا ايتىلعانداي, زاڭ­ناما بويىنشا جەكە­لەگەن مەدي­تسينالىق قىزمەتتەردى الۋ ءۇشىن ازاماتتاردىڭ الەۋمەتتىك تۇرعى­دا ءالسىز 8 ساناتى انىقتالدى. سونىڭ ىشىندە بالالار, جۇكتى ايەلدەر, كوپ بالالى انالار, زەينەتكەرلەر جانە باسقا­لارى بار. 2020 جىلدان باستاپ ءمامس ەنگىزۋ كەزىندە الەۋمەتتىك جاعىنان وسال حالىقتىڭ 15 ساناتى زاڭ­مەن انىقتالعان. بۇل ادامدار (ولاردىڭ سانى شامامەن 10,9 ملن ادامدى قۇرايدى) مەملەكەت تاراپىنان ساقتاندىرىلادى.

− مەديتسينالىق ساقتان­دىرۋ ءجۇ­يەسىن ەنگىزۋ شەڭ­بەرىن­دە بىرقاتار قىز­مەت­­تەر­­دىڭ قول­جەتىمدىلىگى كەڭەيەدى: قىم­­بات تۇراتىن دياگنوستيكا­لىق قىز­مەتتەر بويىنشا قارجى­لاندىرۋ 3 ەسە وسەدى, ستو­ماتولوگيالىق قىزمەتتەردى قار­جى­لاندىرۋ 2,3 ەسە ۇلعايادى. 2020 جىلدان باستاپ ءمامس جۇيەسىن ۋاقتىلى ەنگىزۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن 1 قىر­كۇيەك­كە دەيىن بارلىق قاجەتتى نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەر قابىلداناتىن بولادى, دەدى ە.ءبىرتانوۆ. سونىمەن قاتار مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىن تولىققاندى ەنگىزۋگە دايىنداۋ ءۇشىن 2019 جىلعى 1 قىركۇيەكتەن باستاپ قارا­عاندى وبلىسىنىڭ اكىمدىگىمەن ءبىر­لەسىپ مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ ءجۇ­يەسى­نىڭ قاناتقاقتى باستاماسىن ەنگىزۋ كوز­دەلۋدە. سونىڭ اياسىندا مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ پا­ك­ەتىنەن كەيبىر قىزمەتتەردى ۇسى­نۋ, ساقتاندىرىلعان ادامدار­دىڭ مارتەبەسىن سايكەستەندىرۋ, قاراجاتىن بولەك ەسەپكە الۋ تەستىدەن وتەتىن بولادى.

– جالپى العاندا, جەرگىلىكتى اتقارۋ­شى ورگاندارمەن بىرلەسىپ مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىن ەنگىزۋگە ۇلكەن دايىندىق جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر: نورماتيۆتىك بازا قالىپتاستى, اۋقىمدى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى ءجۇر­گىزىلۋدە, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن اۆتو­ما­تتاندىرۋ, جا­راق­تاندىرۋ جانە تسيفر­لان­دىرۋ ماسەلەلەرى شەشىلۋدە. ەكى پاكەتتىڭ قارجىلىق قامتاماسىز ەتى­لۋىن قوسا العاندا, حالىققا مە­دي­تسي­نالىق كومەكتىڭ قولجە­تىم­دىلىگى مەن ساپاسىن ارتتىرۋدىڭ ءتيىمدى اسەرى كۇتى­لۋدە. جالپى, مەديتسينالىق ساقتان­دى­رۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ­گە دايىندىق دەڭ­گەيى جو­عا­رى, مەديتسي­نا­لىق كومەك كور­سەتۋ­دىڭ جاڭا تاسىلدەرى بار دەۋگە بولا­دى, – دەدى ە.ءبىر­تانوۆ. مىندەت­تى الەۋ­مە­تتىك مەدي­تسي­نا­لىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىن­دە مەدي­تسي­­نا­لىق كومەك كور­سەتۋگە دايىن­دىق ءما­سەلەلەرى جونىندە قارا­عاندى وبلى­سى­نىڭ اكىمى ە.قوشانوۆ, الماتى وبلىسى­نىڭ اكىمى ا.باتالوۆ, سولتۇستىك قازاق­ستان وب­لى­سىنىڭ اكىمى ق.اقساقالوۆ ءسوز سويلەدى. 

پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى گۇلشارا ابدىقالىقوۆا ءوز كەزەگىندە مىندەتتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىنىڭ ۇزدىكسىز جۇمىسى ءۇشىن جىل سوڭىنا دەيىن بىرقاتار ءىس-شارا وتكىزۋ كەرەك ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, بيىلعى 1 قىركۇيەككە دەيىن بارلىق قاجەتتى نورماتيۆتىك اكتىلەر كەپىلدىك بەرىلگەن تەگىن مەديتسينالىق كومەك پەن مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ ء(مامس) جۇيەسىندەگى مەدي­تسي­نالىق كومەك پاكەتىنىڭ جاڭا ءتاسىل­دەرىنە سايكەستەندىرىلەدى. بۇدان وزگە, بيىلعى 1 قازانعا دەيىن مەملەكەتتىك ورگان­داردىڭ بارلىق اقپاراتتىق جۇيە­لەرىن الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتان­دىرۋ قورىمەن ينتەگراتسيالاۋ جۇمىس­تارى اياقتالادى. ەكىنشى جارتىجىل­دىقتا مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساق­تاندىرۋ اياسىندا اقپاراتتىق-ءتۇسىن­دىرۋ جۇمىسى جالعاسادى.

باياندامالار تىڭدالعاننان كەيىن تاقىرىپتى قورىتىندىلاعان اسقار مامين ۇكىمەت مەديتسينالىق قىزمەت­تەر­دىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن ساپاسىن ارتتىرۋ بويىنشا ورتاق مىندەت قويعانىن ايتتى. پرەمەر-مينيستر وڭىرلەردىڭ اكىمدەرىنە مەديتسينالىق ۇيىمداردى كومپيۋتەرمەن, ۇزدىكسىز ينتەرنەتپەن جانە اقپاراتتىق جۇيەلەرمەن جاراقتان­دىرۋ بويىنشا ماسەلەلەردى شەشۋدى تاپسىردى. ازاماتتاردى مەديتسينالىق ساق­تاندىرۋ جۇيەسىمەن قامتۋدى ارت­تىرۋعا كوڭىل ءبولۋ تاپسىرىلدى. «ءاربىر ازامات مەملەكەت تاراپىنان كەپىلدىك رەتىندە قانداي مەديتسينالىق كومەكتىڭ تەگىن كورسەتىلەتىنىن ناقتى ءبىلۋى ءتيىس», – دەدى ا.مامين.

بيىلعى ۇبت-عا 117 مىڭنان استام تۇلەك قاتىسادى

ۇكىمەت ۇيىندە تالقىلانعان ەكىنشى ماسەلە – ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋدى وتكىزۋگە دايىندىق بارىسى. ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسحات ايماعامبەتوۆ بۇل باعىتتا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىس­تار­مەن تانىستىردى. ءمينيستردىڭ ءمالى­مەتى بويىنشا, 2019 جىلى ۇبت 16-شى رەت وتكىزىلمەك. 2004 جىلدان بەرى تەستى­لەۋگە 1 ملن 775 مىڭ ادام قاتىس­قان. ءبى­لىم جانە عىلىم ءمينيسترى حابارل­اعان­داي, بيىل دا ۇبت فورماتى وزگەرگەن جوق.

− بيىلعى 20-30 ماۋسىم ارالىعىندا ۇبت 169 پۋنكتتە وتەدى. ۇبت-عا جالپى سانى 117 242 ادام قاتىسادى, ونىڭ ىشىندە بيىلعى مەكتەپ بىتىرۋشىلەر 96 380 نەمەسە تۇلەكتەردىڭ جالپى سانىنان 71,6%-ى, 20 862-ءسى – وتكەن جىلدارداعى مەكتەپتەر مەن كوللەدجدەردىڭ تۇلەكتەرى, – دەدى ا.ايماعامبەتوۆ. مينيستر ۇبت وتكىزۋ تەحنولوگياسىنىڭ ساقتالۋىن قاداعالاۋ ءۇشىن وڭىرلەرگە اتالعان مينيسترلىك وكىلدەرى جىبەرىلگەنىن حابارلادى. تەستىلەۋ ماتەريالدارى وڭىرلەرگە قۇپيا­لىلىعىن ساقتالىپ جەتكىزىلدى. رەس­پۋبليكالىق اپەللياتسيالىق كوميس­سيا, وعان قوسا ۇبت وتكىزىلەتىن ءاربىر پۋنكت­تە اپەللياتسيالىق كوميسسيا قۇرىلدى.

− بارلىق اۋديتوريالار ۇيالى بايلانىستى باسەڭدەتەتىن قۇرىلعىلار­مەن جانە بەينەكامەرالارمەن 100% قامتاماسىز ەتىلدى. ۇبت وتكىزىلەتىن پۋنكتتەردە بەينەترانسلياتسيا جاسايتىن مونيتورلار ورناتىلدى. جىلدام اقپارات الماسۋ ءۇشىن ءبىلىم مينيستر­لىگى مەن ۇلتتىق تەستىلەۋ ورتالىعىنىڭ call-ورتالىقتارى جۇمىس ىستەيدى, – دەدى ا.ايماعامبەتوۆ. سونىمەن قاتار ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى بيىل ۇبت-نى جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان بىرقاتار شارالار قابىلدانعانىن ايتتى. بىرىنشىدەن, بيىلدان باستاپ ۇبت اقىلى نەگىزدە وقۋعا تۇسكىسى كەلەتىندەر ءۇشىن جىلىنا 4 رەت وتكىزىلەدى. بۇل مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ پسيحولوگيالىق قىسىمىن تومەندەتىپ, ماۋسىمدا وتەتىن ۇبت-عا ازىرلەنۋگە مۇمكىندىك بەرمەك. ەكىنشىدەن, اقىلى وقۋعا تۇسەتىن كوللەدج تۇلەكتەرى ۇبت تاپ­سىرۋدان بوساتىلادى. ۇشىنشىدەن, حالىق­ارالىق سەرتيفيكاتتارى بار جانە شەت ءتىلىن بىلەتىنى راستالعان تۇلعا­لار «شەت ءتىلى» ءپانى بويىنشا تەستىلەۋدەن بوسا­تى­لادى. ولارعا اۆتوماتتى تۇردە ەڭ جوعارعى بالل – 40 بالل بەرىلەدى. بيىل مۇنداي سەرتيفيكاتى بار تۇلەكتەر سانى 708-گە جەتكەن. تورتىنشىدەن, ءاربىر تۇلەككە ۇبت سەرتيفيكاتىمەن قاتار, اقپاراتتىق پاراق بەرىلەدى. وندا ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى توبىنىڭ ءتىزىمى, بيىل بولىنگەن گرانتتار سانى, وتكەن جىلعى كونكۋرس ناتيجەلەرى كورسەتىلەدى. بۇل تۇلەككە ءوزىنىڭ بولاشاق ماماندىعىن سانالى تۇردە تاڭداۋىنا مۇمكىندىك بەرمەك. بەسىنشىدەن, بيىل ءبىلىم بەرۋ گرانتتارى ءبىلىم بەرۋ باع­دار­­لامالارىنىڭ توپتارى بويىنشا بەرى­­لەدى. جوو-عا الىنعان كەزدە وقۋعا ءتۇسۋ­­شى ودان ءارى وقۋى ءۇشىن ناقتى ءبىلىم بەرۋ باع­­دار­لا­ما­سىن تاڭدايدى. جالپى, ا.اي­­ما­عام­بەتوۆ­تىڭ ايتۋىنشا, ۇبت وتكىزۋگە بار­­لىق دايىندىق جۇمىستارى اياقتالعان.

تاقىرىپتى قورىتىندىلاۋ بارىسىندا ۇكىمەت باسشىسى ا.مامين ءوڭىر اكىمدەرىنە وقۋشىلاردىڭ ۇبت-عا قاتىسۋىن ۇيىمداستىرۋ ماسەلەسىن باقىلاۋعا الۋدى تاپسىردى.

− ۇبت وتكىزۋگە دايىندىق 100% قام­­­تا­­ما­سىز ەتىلۋى ءتيىس. ءبىلىم جانە عى­لىم مي­­نيسترلىگىنىڭ مىندەتى – تەست ءوت­كىزۋ پۋنك­تتەرىنىڭ بارلىعىنىڭ جۇمى­سىن ناق­تى ۇيلەستىرۋ, – دەدى ا.ما­مين. پرەمەر-مينيستر تاراپى­نان مەم­لە­­كەت­­تىك ورگاندارعا ۇبت-عا قاتىسۋ­شىلار­دىڭ قاۋىپ­سىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن بار­لىق قاجەتتى شارالاردى قابىلداۋ تاپسىرىلدى.