بۇل اۋداندا قوسالقى شارۋاشىلىقتاردان نان, ماي زاۋىتتارى, اعاش دايىندايتىن, اعاش وندىرەتىن مەكەمەلەر, قۇرىلىس, بايلانىس, اۋىل شارۋاشىلىعىنا مامانداندىرىلعان مەحانيكالىق ۋچيليششە, ورمان شارۋاشىلىعى مارقاكول قورىعى, كوممۋنالدىق جانە ساۋدا مەكەمەلەرى, 8 بالا باقشا, 29 مەكتەپ, 33 كىتاپحانا, 37 كينوقوندىرعى, مادەنيەت ۇيلەرى, 5 اۋرۋحانا مەن ەمحانا, 26 فەلدشەرلىك- اكۋشەرلىك پۋنكت جۇمىس ىستەپ تۇردى. 4 ەلدى مەكەنمەن اۋە قاتىناسى, وبلىس, كورشى اۋداندارمەن تۇراقتى اۆتوبۋس قاتىناسى بار, ەلدىڭ شەتىندە, جەلدىڭ وتىندە ورنالاسقان, بۇگىنگى ەكى ءاپايتوس مەملەكەتپەن شەكارالاس ايبىندى اۋداننىڭ ءبىرى بولدى. اۋدانداعى 28 ەلدى مەكەندە 25 مىڭنان استام ادام تۇردى, سول كەزدەگى مارقاكولدىكتەر شات-شادىمان كۇي كەشكەن ەدى. بۇگىندە سول وڭىردە 7-اق مىڭ ادام قالدى. سوڭعى 20 جىلدا حالقى 3,5-4 ەسەگە ازايىپ كەتتى.
وسىدان ءبىراز جىل بۇرىن اكىمشىلىك-اۋماقتىق وزگەرىستەرگە بايلانىستى كورشىلەس جاتقان مارقاكول, كۇرشىم اۋداندارى بىرىكتىرىلگەن-ءدى. مىنە, وسى بىرىكتىرىلگەن اۋداندا قازىر بار بولعانى 25 مىڭعا جەتەر-جەتپەس حالىق تۇرىپ جاتىر.
بۇرىنعى كۇرشىم اۋدانىندا 60-جىلداردان كەيىن حالىق ەڭسەسى كوتەرىلدى. مىقتى 7 كەڭشار بولدى. 22 مىڭ گەكتار سۋارمالى جەرى, سولارعا سۋ اپاراتىن 36 شاقىرىمدىق سۋلاندىرۋ جۇيەسى سالىندى. سول 22 مىڭ گەكتار سۋارمالى جەردەن جىلىنا 150 مىڭ توننا استىق الىپ جۇردىك. قازىر ءبىر گەكتار دا سۋارمالى جەر قالمادى. سۋلاندىرۋ جۇيەسىنىڭ بۇكىل تەمىر-تەرسەگى قولدى بولىپ, قىتايعا وتكىزىلدى. اۋداندا ەكى ديىرمەن, ەكى ماي زاۋىتى بار ەدى, قازىر ولار دا جوق.
1970 جىلعا دەيىن وسى اۋدانداعى «قالعۇتى» كەڭشارىن ون جىل باسقاردىم. جەرى ۇلكەن, و شەتى مەن بۇ شەتىنە دەيىن 250 شاقىرىم. بەس بولىمشەنىڭ اراسىن كەڭسەدەگى جالعىز قارا تەلەفون جالعايتىن. ءسويتىپ ءجۇرىپ 4,5 مىڭ گەكتار جەرگە ەگىن ەكتىك, قوي باسىن 110 مىڭعا, ءىرى قارانى 1200 باسقا, جىلقىنى 1 مىڭعا جەتكىزدىك. ەكى قاباتتى مەكتەپ سالىپ, وندا 400-دەن استام بالا وقىدى. قازىر سول اۋىلدا 84-اق بالا قالىپتى. وسىنىڭ بارلىعىن ويلاعاندا, سالىم سۋعا كەتەدى. ءبىزدىڭ بۋىن جوقتان بار جاساپ ەدى. كەيىنگى بۋىن سول باردى ىسىراپ قىلىپ, تيىن-تەبەنگە ساتىپ جىبەردى.
مەن «قالعۇتى» كەڭشارىدا ديرەكتور بولىپ جۇرگەندە ءبىر كۇنى گەولوگتار كەلىپ بىزدەن ەت الدى. شاكىرمىستىڭ شىعىس جاعىندا كومىردىڭ ۇلكەن قورى بار دەدى. سول كەزدە ءالى پىسپەگەن قوڭىر كومىر ەكەن. ەندى ءبىر 50 جىلدا ابدەن ءپىسىپ-جەتىلەدى, دەدى. سول ۋاقىت, مىنە, ءوتتى عوي.
كۇرشىمنەن 45 شاقىرىم جەردەگى شىرىكاياق (چەردوياك) دەگەن اۋىلدىڭ اتى ءتىپتى دۇرىلدەپ تۇردى. التىن, ۆولفرام, تانتال ءوندىرىلدى. كەيىن دە دالادا قالماي, بۇل جەردە ۆىسوكوگور دەگەن كەڭشار بوي كوتەردى. 3,5 مىڭ گەكتارعا ەگىن ەكتى, 5 مىڭ باس سيىر, 2 مىڭ باس جىلقى ءوسىردى. ءتورت مىڭداي حالقى بولدى. ورتا مەكتەبىندە 400-دەن استام بالا وقىدى.
زايسان كولىنىڭ ماڭىنداعى اقسۋات, قىزىلوگىز, مونوكەي سياقتى اۋىلداردا وڭدەلەتىن بالىق ءونىمى ماسكەۋدىڭ كورمەلەرىنە شىعارىلاتىن. سول كىشكەنتاي اقسۋات اۋىلىنداعى مەكتەپتە دە 400 بالا وقىدى.
وسكەمەننەن 230 شاقىرىم جەردەگى كۇرشىمنىڭ دە, 400 شاقىرىم جەردەگى مارقاكولدىڭ دە حالقى بۇقتىرما ارقىلى وتەتىن پارومعا سۇيەنىپ وتىر. اۆتوبۋس شىعارايىق دەسە, پاروم اۆتوبۋس وتكىزگەنى ءۇشىن وتە قىمبات باعا سۇرايدى. حالىق تەك تاكسيمەن عانا قاتىناۋعا ءماجبۇر.
ءۇش اي قىستا پاروم توقتاپ, شالا قاتقان مۇزدىڭ ۇستىنەن ءجۇرۋ قاۋىپتى بولعاندىقتان, كۇرشىم مەن مارقاكولدىڭ حالقى جۇزدەگەن شاقىرىم اينالما جولمەن نە زىريان ارقىلى, نە زايسان ارقىلى قاتىنايدى. جول قاشىق بولعان سوڭ, مۇندا جەتكىزىلەتىن تاۋارلارعا قوسىلاتىن باعا دا قىمبات!
كوپىر سالۋ كەرەك دەسەڭ, ونىڭ قۇنى 30 ميلليارد تەڭگە ەكەندىگىن وسى جولى وبلىس اكىمى دانيال احمەتوۆ تاعى ايتتى. راس, ارزان ەمەس. بىراق ەگەر حالىق كوشپەي, اۋىل شارۋاشىلىعى مەن باسقا سالالاردى دامىتىپ, ەڭبەك قىزىپ جاتسا, بۇل اقشا اقتالار ەدى عوي.
1997-2011 جىلدار ارالىعىندا عانا شەكارالىق اۋدانداردا 20-دان استام مەكتەپ جۇمىسىن توقتاتقان. 45 ەلدى مەكەن ەلىمىزدىڭ كارتاسىنان جويىلعان. 2012 جىلعا دەيىنگى دەرەككە قاراعاندا, 15 جىلدىڭ ىشىندە شەكاراداعى زايسان, كاتونقاراعاي, كۇرشىم, ءۇرجار اۋداندارى اۋماعىنان 85 مىڭنان اسا ادام كوشىپ كەتىپتى.
ۇكىمەتتىڭ 2013 جىلعى 29 قاراشاداعى №1289 ءنومىرلى قاۋلىسى بار ەكەن. سوعان سايكەس شەكارا ماڭىنداعى اۋدانداردى دامىتۋ جونىندە 2014-2020 جىلدارعا ارنالعان شارالار كەشەنى قولعا الىنىپتى. سوعان وراي مەكتەپتەردى قولداۋ, ولاردىڭ جابىلۋىن توقتاتۋعا باعىتتالعان وزگەرىستەر ەنگىزۋ, ت.ب. شارالار قاجەت-اق.ءوڭىردىڭ بۇگىنگى حال-احۋالىن ەسكەرە وتىرىپ, جاڭادان سايلانعان پرەزيدەنتىمىز بەن ۇكىمەتىمىز كەلەشەك باعدارلامالاردىڭ ءبىرى رەتىندە سول شەكارالىق اۋدانداردى, ونىڭ ءىشىندە مارقاكول اۋدانىن قايتادان قالپىنا كەلتىرۋ ماسەلەسىن قولعا السا, شەكارامىزدىڭ بۇدان دا بەكەم بولىپ, رەسپۋبليكامىزدىڭ ودان ءارى دامۋىنا مارقاكول ءوڭىرى دە ءوز ۇلەسىن قوسار ەدى.
وسىنداي سەنىممەن قولىما قالام الدىم. وسى قالىپتا تاعى 10 جىل تۇرسا, شەكارادا حالىق قالمايدى. كوپىر سالىنسا, وسكەمەننىڭ زياندى قويۋ ءتۇتىنىن جۇتىپ جۇرگەن حالىقتىڭ باسىم كوپشىلىگى كەرى ورالار ەدى.
وسىمەن مارقاكول ءوڭىرى كەلمەسكە كەتتى دەۋدەن اۋلاقپىن. كەرىسىنشە, مارقاكولدىڭ بۇرىنعى قالپىنا كەلەتىن, ودان دا شارىقتاپ, وركەندەيتىن كۇنى ەندى تۋسا ەكەن.
احمەتكارىم احماديەۆ,
سوعىس جانە ەڭبەك ارداگەرى, كۇرشىم جانە بۇرىنعى سامار اۋداندارىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى
شىعىس قازاقستان وبلىسى