احمەت – ىڭكار

احمەت – ىڭكار

(داستاننان ءۇزىندى)

سەرىك  تۇرعىنبەك ۇلى.

_____________________

– «اققۇمنىڭ ءبىر قىزى بار ىڭكار اتتى

 

(داستاننان ءۇزىندى)

سەرىك  تۇرعىنبەك ۇلى.

_____________________

– «اققۇمنىڭ ءبىر قىزى بار ىڭكار اتتى

اقىلى كوركىنە ساي – يناباتتى»…

دەگەندى ەستىگەن سوڭ بالا احمەت,

ءارتۇرلى ويعا ءتۇسىپ,

مۇڭعا باتتى.

 

سۇلۋدى ەستىگەننەن كورگەن جاقسى,

گۇلدەرىن قىردىڭ قىزىل تەرگەن جاقسى.

وزىنشە وتاۋعا يە بولماسا دا,

ون ۇشكە احمەتتىڭ كەلگەن جاسى.

 

اسەرشىل كەلەدى عوي بالا دەگەن,

قارايلاپ اينالاعا الاڭ-ەلەڭ.

ىڭكاردىڭ اۋىلىنا,

اققۇم جاققا,

كوشكەندە جىلقى ايداسا الامەنەن.

 

وسىنداي ويعا ءتۇسىپ بالا عاشىق,

كەتەدى اق ساعىممەن ارالاسىپ.

ىڭكاردىڭ اۋىلىنا الىپ بارسا,

استىندا الا تايى الا قاشىپ.

 

…قارا كۇز.

قاراشانىڭ باسى بولار.

قات-قابات,

قاربالاس شاق – وسى بولار.

تورعايدىڭ

«جىڭعىلدى وتكەل» جاعاسىندا,

جاتاتىن تىگىپ الىپ قوسىن ولار.

 

وزەننىڭ ۇرىمتال تۇس –

وزەگىنە,

وتكەلدىڭ تۇرىپ الىپ كەزەگىنە.

ورالدى اۋلەتىمەن

بايتۇرسىندار

جالعاعان

سىر مەن قىردى ءوز ەلىنە.

 

قاشاننان سىردى قىستاپ,

قىردى جايلاپ.

جيىلىپ وسى اراعا اۋىل ايماق.

اسىقپاي ىرگەدەگى

اقكولىنە,

وتىرعان –

ق ۇلىن ۇستاپ, بيە بايلاپ.

 

بايتۇرسىن –

اۋلەتىمەن ءبىر ەل ەدى.

قونىستاپ

قىر مەن سىردى جۇرەر ەدى.

باستالعان باتىس جاقتان

سارى توسىننىڭ

تۇمسىعى وسى اراعا تىرەلەدى.

 

بولمايدى «جىڭعىلدىدان» وتكەن وڭاي,

جاعاسى – قالىڭ جىنىس, تال-قاراعاي,

قار تۇسپەي ارعى بەتكە ءوتۋ ءۇشىن,

كوشپەلى ەل مال ايدايتىن سولاي قاراي.

 

مال باعۋ –

قازاق ءۇشىن ماقتان كاسىپ,

داۋرىعىپ ايعايلاسىپ, اتتانداسىپ,

ءبىر جاقتان ارعىن-قىپشاق باسىن قوسسا,

سىر جاقتان جاپپاستار دا قاپتالداسىپ.

 

جاتاتىن ازعانا كۇن مال جايلاسىپ,

ءدام تاتۋ داستارقاننان بولعان ءناسىپ.

جوعالعان مالىن ىزدەپ, شاشاۋ شىققان,

ارعى بەت, بەرگى بەتكە ايقايلاسىپ.

 

كورىسىپ, قالىڭ قاۋىم قاۋقىلداسىپ,

ك ۇلىسىپ, قۇراق ۇشىپ, قارقىلداسىپ.

التى اي جاز ءبىرىن-ءبىرى كورمەگەن جۇرت,

الاتىن وسى ارادا ماۋقىن باسىپ.

 

مارقايىپ,

قايران توسىن ءتوسىن كەرىپ,

بازارى بايتاق ەلدىڭ سەكىلدەنىپ.

وتكەلدەن وسى بۇگىن ءوتۋ ءۇشىن,

تاقاعان بايتۇرسىننىڭ كوشى كەلىپ.

 

ماڭىراپ,

قوي-ەشكىسى ىعى-جىعى,

ەرەكشە ەستىلگەندەي بۇگىن ءۇنى…

و, عاجاپ!

وسى ارادا كىم ويلاعان

تاعدىردىڭ تاپ بولار دەپ تىعىرىعى.

 

«كارى وياز» –

ياكوۆلەۆ تورعايداعى,

ۇيىندە وتىرىستىڭ بولماي ءمانى.

نە بولعان جىڭعىلدىدا ىعى-جىعى,

قاپتاعان قالىڭ جاتاق

قاي-قايداعى.

 

بولعان سوڭ بوساتپايتىن جۇرت ەسىگىن,

كارى وياز ويلاپ تاۋىپ ءبىر ءتاسىلىن.

باسىنىپ قارا توبىر كەتپەسىن دەپ,

ادەيى شىعارعاندى بۇل شەشىمىن.

 

وسى جاي قايداعى ءبىر شابارماننان,

ويازعا كەشە كەشتە حابارلانعان.

قالاعا قالىڭ ەلدى جاقىنداتپاۋ,

شەشىمىن ءتۇيىن بولدى تابا الماعان.

 

سوڭعى كەز «كارى ويازدان» بەدەل كەتىپ,

تاستادى ابىرويىن تومەندەتىپ,

حالىقتى قورقىتپاق بوپ قارۋىمەن,

جەتكەنى –

جىڭعىلدىعا جەدەلدەتىپ.

 

دەگبىرى قالىڭ ەلدىڭ قالماي تاعى,

تۋدى دەپ تاۋقىمەتتىڭ قانداي شاعى.

قاسىندا قارۋى بار ەكى-ءۇش سولدات,

سوڭىنان ەرتىپ جۇرگەن جاندايشابى.

 

قىلتيىپ يىعىندا مىلتىقتارى,

كەتەردەي تۇگەل جايپاپ قۇرتىپ ءبارى.

قالىڭ ەل مۇنى كورىپ,

قاپالاندى,

–توتەننەن تاپ بولدى, – دەپ قىرسىق تاعى.

 

«كارى وياز» قارلىعىڭقى ءبىر داۋىسپەن,

بۇيرىعىن وقىپ بەردى تۇرعان ۇستەم:

–جەرىنە مەملەكەتتىڭ مال تاپتاتىپ,

باستىڭدار اياعىڭدى بىلعانىشپەن.

 

«قالاعا 30 شاقىرىم جاقىنداماۋ»…

بۇيرىقتى ماسقارا عوي ماقۇلداماۋ.

سەندەردىڭ,

شوشاقوۆتار قايدا بولسىن

داۋلارىڭ داۋىل بولىپ باسىلمادى-اۋ!

 

دەگەندە اعاسى اقتاس:

– توقتا, تاقسىر!

ءبىز – قويمىز,

ال, سەن بولساڭ ءبورى-قاسقىر.

باعزىدان اتامەكەن تۋعان جەردى

باس سالىپ مەنىكى دەۋ, قانداي ءداستۇر؟!

 

سالاسىڭ ەلگە سالىق, كوپكە مىندەت,

بىلەمىن, ءبىزدىڭ ەلدەن كەتپەگىڭ جوق.

اكەڭنەن قالعان جەردەي رەسەيدەن,

ارقالاپ الىپ كەلگەن وتكەلىڭ جوق!

 

كارى وياز:

– «زامولچي!» دەپ ايقايلادى,

ءبىر سولدات قارۋ ۇستاپ وڭتايلاندى.

تەبىنىپ استىنداعى اتىمەنەن

كيمەلەپ ەكىنشىسى قايتا اينالدى.

 

وسى ءسات بايتۇرسىندى اشۋ كەرنەپ,

قامشىسىن قالعان ەدى قاتتى سەرمەپ.

سول كەزدە «كارى وياز» اتتان اۋىپ,

قۇلادى قارا جەرگە ءبىر تىزەرلەپ.

 

بايتۇرسىن باسقان كەزدە قاتتى اشۋعا,

تۇرماپتى بوسقا قاراپ اقتاسىڭ دا.

اقتاستىڭ قولىنداعى قايىڭ شوقپار,

ءتيىپتى «كارى ويازدىڭ» قاق باسىنا.

 

«كارى وياز» سول ارادا سالىپ ويباي,

قايتالاپ دەي بەرىپتى: –

تورعاي, تورعاي!

اۋلەتى شوشاقوۆتار تۇگەلىمەن

تۇرمەگە توعىتىلسىن ءبىرى قالماي…

 

«كارى وياز» بولماس ءسىرا, مۇنداي كەكتى,

اقىرى, دەگەنىنە تىنباي جەتتى.

اۋىلىن بايتۇرسىننىڭ تۇگەل تىعىپ,

تورعايدىڭ تۇرمەسىنە سىيماي كەتتى.

 

تابىلىپ,

تاقاسقانى, كەرىسكەنى,

تابىلىپ

توبەلەسىپ-پەرىسكەنى.

سولاردىڭ اراسىندا كىنالى بوپ,

ءتۇسىپتى احمەت تە ون ۇشتەگى.

 

– «كارى وياز», قاتتى كەتتى اسا ءتىپتى,

دەسىپ جۇرت قايتا شەشىم جاساتىپتى.

«مەكتەپتە جاقسى وقيدى» دەلىنگەن سوڭ,

ارتىنان احمەتتى بوساتىپتى.

 

بولعان سوڭ اۋلەتىمەن باسى داۋلى,

احمەت مەكتەبىندە باقىلاۋلى.

«وق ءتيىپ ون ءۇش جاستا جۇرەگىنە»

اۋىرىپ ءبىراز ۋاقىت جاتىپ الدى.

 

سوندا دا قالعان ەمەس ساباعىنان,

مۇڭ كەتپەي جۇرسە-داعى قاباعىنان.

ىڭكارعا دەگەن ىستىق ماحابباتى,

ۇزىلگەن قىزىل گۇلدەي ساعاعىنان.

 

ءومىردىڭ سەزگەننەن سوڭ زور ۇشقىنىن,

وقىدى كۇنى-ءتۇنى ورىس ءتىلىن.

ونىسى اكەسىنە «ادۆوكات» بوپ,

دالەلدەۋ بولعان ءىستىڭ دۇرىستىعىن.

 

كوڭىلىن جاس جىگىتتىڭ توناپ قايعى,

قارا بۇلت كەۋدەسىنە قوناقتايدى.

اكەسى, شەشەسى دە تاس تۇرمەدە,

بىراق تا, ەسىگىنەن قاراتپايدى.

 

تاس تۇرمە.

قارت تورعايدىڭ قالاسىندا.

بايتۇرسىن اۋلەتىنىڭ ءبارى وسىندا,

جالعىز-اق سىرتتا جۇرگەن

احمەت بار,

ۇقساعان بالاپانداي شاراسىزعا.

 

بولمايدى

بارىپ استە, جولىعۋعا,

جىگىتتىڭ جاس جۇرەگى تورىعۋدا.

كۇنى-ءتۇن تاس تۇرمەنىڭ توڭىرەگى,

بەينە ءبىر جۇرگەندەي-اق تورۋىلدا.

 

بىلمەيدى ءىستىڭ ءمانىن,

جوسىعىن دا,

باتپانداپ قايعى جۇگى قوسىلۋدا.

«قازاننان كوشپەلى سوت كەلەدى», – دەپ,

ارادا التى اي كۇتىپ, توسىلۋدا…

 

قىس ءوتىپ,

ەندى مىنە, كوكتەم كەلدى,

كىم ايار تۇرمەدە ازاپ شەككەندەردى.

اعايىن ءبارى سىرتتاپ سالا بەرگەن,

مۇندايدا كىمگە ايتاسىڭ وكپەڭدى ەندى.

 

* * *

تورعايدىڭ قارا قوڭىر ءبىر كەشىندە,

تۇر ەدى تاس تۇرمەنىڭ ىرگەسىندە.

باسىندا ورامالى ءبىر قىز كەلدى,

– ءجۇر – دەۋگە شاما بەرمەي, – بۇل نەسىنە؟!

 

– احمەت! – دەدى الگى قىز,

– مەن ىڭكارمىن,

بۇل جەردە ءوزىڭ سىندى مەن دە زارمىن.

ەستيمىن ءان ايتىپسىڭ ماعان ارناپ,

كورۋگە مەن دە سەنى ىنتىزارمىن.

 

اۋلەتسىڭ, بىلەم ءبارىن, اسىل تەكتى,

سەزەمىن باسقا تۇسكەن قاسىرەتتى.

قامىقپا, بۇدان بىلاي مەن بارمىن! – دەپ,

ىڭكار قىز كىرپىگىنەن جاسىن توكتى.

 

جانارىن احمەت تە جاسپەن شىلاپ,

نە دەرىن بىلمەي قالىپ تۇر ابدىراپ.

ايتسە دە, بويىن تىكتەپ, بوجىراماي,

ىڭكاردىڭ اماندىعىن جاتىر سۇراپ.

 

وسى ءبىر وقيعاعا ءوڭ مەن تۇستەي,

احمەت تۇردى ءبىراز تولقىپ ىشتەي.

ىڭكار قىز دەدى تاعى:

– اققۇم دەگەن,

ءانىڭىز ەل اۋزىنان ءجۇر عوي تۇسپەي…

 

سالعانداي وسى ارادا سوزگە سالماق,

ارۋ قىز احمەتتى تۇردى بارلاپ.

– اققۇمدا

ءبىر اققۋ قىز بار دەگەن سوڭ,

شىنىمەن ايتىپ ەدىم ساعان ارناپ.

 

ارۋ قىز قۇرمەت ەتتى

باسىن ءيىپ,

قۇشاقتاپ احمەتتىڭ بەتىن ءسۇيىپ.

تاعى دا دەدى ىڭكار:

– قيىن كەزدە,

شالماسىن جۇرەگىڭدى قايعى-كۇيىك.

 

ەكەۋى باياعىدان تانىس جانداي,

راحات جان سىرىنا قانىققانداي.

قوشتاستى ەكى عارىپ قيماستىقپەن,

الدەكىم تۇرعان كەزدە تانىپ قالماي.

 

* * *

 

كىم تاڭداپ الار دەيسىڭ قىرىن جولدى,

بۇل ءوزى ايتا جۇرەر ىرىم بولدى.

الاپات ۇلان-اسىر سوت باستالدى,

بولماعان بۇل تورعايدا بۇرىن-سوڭدى.

 

سوزىلدى سوتتىڭ ءىسى سەگىز كۇنگە,

تىڭداماي ءۋاجىڭدى, لەبىزىڭدى دە.

ءبارىن دە «يتجەككەنگە» ايداتپاقشى,

زاڭىنا بولماسا دا نەگىز مۇلدە.

 

حالىقتىڭ قۇلاق تۇرسەك كۇبىرىنە,

قاتتى ايتپاي سىبىرلايدى ءبىر-بىرىنە.

بارىنە 15 جىلدان قاعاز-حاتتاپ,

اكەتپەك جەدەلدەتىپ سىبىرىنە.

 

وسىلاي تىڭداي قالساڭ ەلدىڭ ءسوزىن,

قالدىرىپ احمەتتىڭ جالعىز ءوزىن.

ايەلى, بالاسىمەن-شاعاسىمەن,

اۋلەتىن بايتۇرسىننىڭ قۇرتپاق كوزىن.

 

احمەت سوتتا وتىردى باستان-اياق,

اق ءجۇزىن اعىل-تەگىل جاسقا بوياپ.

جىبەردى تىلدەي قاعاز توراعاعا,

– مەنى دە اكەتىڭدەر تاستاماي-اق!

 

توراعا ءبىر جالت ەتىپ جالاق ەرنى,

– «بۇل كىم؟» دەپ كوپشىلىككە قاراپ ەدى.

– مەن! – دەدى جاس احمەت تۋرا قاراپ,

زال ءىشى ءبىر دۇرلىگىپ قالا بەردى.

 

توراعا ءسال تاڭىرقاپ:

– مىناۋى نە…

شىنىندا اكەسىندەي كىنالى مە؟

دەگەندە, وياز تۇرىپ ورىنىنان:

– سوزبايىق مۇنىڭ ءسوزىن تىم ارىگە,

 

بۇل بالا جاس تا بولسا وقىمىستى,

كوزىنىڭ قاراساڭشى, وتى كۇشتى.

وقۋدى, جاعدايىنا قاراماستان,

بەستىكپەن اياقتادى وسى قىستى.

 

مەڭگەرىپ وسى باستان ورىسشا ۇقسا,

جازالاۋ ءجون-جوسىقسىز – تەرىس جۇرتقا.

قازىر دە ءتىلماشىڭا جاراپ-اق تۇر,

تۇبىندە دايىن بالا – بولىستىققا.

 

دەگەندە, ءسال ويلانىپ توراعا دا,

– جارايدى قالا بەرسىن, ءجون-اق وندا.

ايتسە دە, باقىلاۋدان بوساتپاڭدار,

نە زامان بولاشاقتا بولار الدا؟!

 

* * *

ۋىتى –

ۋاقىتتىڭ – وت كەشۋى,

اقىرى شىعىپ تىندى سوت شەشىمى.

حالىقتىڭ قولداۋىنان,

قورعاۋىنان

ويازدىڭ باسىم ءتۇستى كەكتەسۋى.

 

كارى وياز جىنىن شاشقان بەينە بۋرا,

كوكتەمدە قۇتىرىنىپ شىققان تۋرا.

«ءبىرىن دە بوساتپايمىن!» – دەگەن كەزدە,

زال ءىشى تولىپ كەتتى ايقاي-شۋعا.

 

توراعا قالامسابىن تىقىلداتىپ,

ستولدى ءسوز سويلەدى نۇقىپ جاتىپ.

– ويازدىڭ باسىن جارعان بۇل بۇزىقتار,

قايتادى «يتجەككەننىڭ» ءدامىن تاتىپ!

 

دۋىلداپ ءبىراز ۋاقىت بارىپ-بارىپ,

داۋىلداي ساپ باسىلعان تىندى حالىق.

ەل-جۇرتتى ىعىر قىلعان سوت شەشىمىن,

تىڭدادى تاعات تاپپاي, قۇلاق سالىپ.

 

حالىقتىڭ ەستىگەنى دۇرىس شىقتى,

ءبارى دە ون بەس جىلدان ءىلىپ شىقتى.

– «بۇلارىڭ بارىپ تۇرعان قاتىگەزدىك!» –

دەپ بىرەۋ بۇزدى زالدان تىنىشتىقتى.

 

قالىڭ ەل شىعا كەلدى تاعى شۋلاپ,

تولقىنداي داۋىل سوققان قايتا تۋلاپ.

كەيبىرى قازاقشالاپ سىلتەپ جاتىر,

ويازدىڭ اكەسىنىڭ اۋزىن «سۋلاپ».

 

ايەلى, بالاسىمەن اعاسى اقتاس,

تاعى دا تالايلارى بولعان جاقتاس.

اۋلەتىن بايتۇرسىننىڭ تۇگەل ءتىزىپ,

ايداتپاق «يتجەككەنگە» كارى قاقپاس.

 

قاليى,

بايتۇرسىنى,

سابالاعى,

ولاردىڭ ىنىلەرى,

اعالارى…

اكەتپەك ءسىبىر جاققا قويداي ءتىزىپ,

بار بولسا جول جۇرۋگە جاراعانى.

 

سونىمەن,

سوت شەشىمى شىقتى شىنداپ,

تۇبىندە نە تىندىرار ايقاي قۇرعاق.

سوڭعى ءسوز بايتۇرسىنعا بەرىلگەندە,

قالىڭ ەل تىنا قالدى ۇيىپ تىڭداپ.

 

بايتۇرسىن تۇرا المادى تومەنشىكتەپ,

قارادى توراعاعا كوزىن تىكتەپ:

– ايتارىم,

ايىبىمدى مويىندامان,

جازاڭدى ارتساڭداعى قانشا جۇكتەپ.

 

بىلگەنمىن,

تىرەلەرىن وسى جايعا,

اسىردىڭ قۋلىعىڭدى قوسىپ ايلا.

بۋراداي قۇتىرىنعان تۇر عوي, مىنە,

جارىلعان ويازىڭنىڭ باسى قايدا؟!

 

وزىمە ۇناماي تۇر مىنا قىلىق,

بوسادا قويعاننان سوڭ كىنالى عىپ.

باسىنا قامشى ءتيدى دەگىزگەنشە,

شوقپارمەن قۇلاتپادىم ءبىر-اق ۇرىپ!

 

ەشكىمگە ارتقان جوقپىن يەگىمدى,

بىلمەيمىن سۇيكەنۋدى, سۇيەنۋدى.

باسارمىن تۋعان تورعاي توپىراعىن,

سىبىردەن سۇيرەپ كەلىپ سۇيەگىمدى.

 

تاعدىردىڭ كۇتىپ تۇرعان سىناعى الدان,

قورىقپايمىن, بۇگىن كەلسىن, سۇم اجالدان.

جان بالام!

ءبىلىم الىپ, ورىسشا وقىپ,

كەگىمدى قايتارىپ بەر مىنالاردان!

 

سوت ءبىتتى.

ەل دۇرلىگىپ ايعاي-شۋدان.

كورىسكەن كەمپىر-شالدار شالىپ قۇربان.

اۋلەتىن بايتۇرسىننىڭ ايداپ كەتتى,

ارباعا وتىرعىزىپ دايىن تۇرعان.

 

تەربەتىپ ءبىر زارلى اۋەن قىرات-قىردى,

شىڭعىرىپ بالا جىلاپ – قۇلاق تۇندى…

ىڭكار دە احمەتتىڭ قۇشاعىندا,

ەڭىرەپ

ەلمەن بىرگە جىلاپ تۇردى.

 

* * *

بولسا دا قاي زاماندا,

قاي عاسىردا,

توي دەگەن تولى بولار ايعاي-شۋعا.

ىشىندە قالىڭ ەلمەن قاراتالاس,

ىڭكار قىز اكەسىمەن توي باسىندا.

 

ونشاما ىستىق ەمەس, كۇن دە جەلكەم,

تىگىلگەن كيىز ۇيلەر قاتار-كوركەم.

اتتاردى ارالاپ ءجۇر اكەسىمەن,

بايگەگە تۇسەتۇعىن بۇگىن-ەرتەڭ.

 

كەلەدى اربىرىنە بەرىپ باعا,

قويمايدى سىن ايتادى كورىپ قانا.

كەيبىرى اتتان ءتۇسىپ سالەم بەرەر,

كولدەنەڭ كەلە جاتىپ جولىققاندا.

 

مىناۋ ات وزادى دەپ,

مىناۋ وزباي –

كەتەدى كەيبىرىنىڭ ءمىنىن قوزعاي,

كەيبىرى – بۇعان ءتىپتى رازى ەمەس,

جالىقپاي ات جاراتقان الا جازداي.

 

كەيبىرى ايتقانىنا ءماز بولادى,

كەيبىرى ماقتانۋعا از قالادى.

ءبىر جەردە اڭگىمە ايتىپ تۇرىپ قالماي,

كورۋگە ودان ءارى قوزعالادى.

 

ءبىر كەزدە اۋلاق تۇرعان انا جەردەن,

كوزىنە بىردەن ءتۇستى الا دونەن.

از عانا اساۋلىعى سەزىلىپ تۇر,

ات ەكەن سيراعى ۇزىن, القىمى كەڭ.

 

قۇبىلا – تەڭ بولعانداي دۇنيەسى,

كىم, – دەدى, – مىناۋ اتتىڭ شىن يەسى.

تىپىرشىپ ءبىر ورنىندا تۇرا الماي تۇر,

بارداي-اق كوتەرەتىن ءبىر كيەسى.

 

سول كەزدە احمەت تە «مەن, مەن!» – دەدى

ءيىلىپ اكەسىنە سالەم بەردى.

– وزايىن دەپ تۇر ەكەن توپقا سالساڭ

ەرىك بەر مىنا الا دونەنگە ەندى…

 

تۇلپاردى تانىپ تۇرمىن شاپپاي كەلگەن,

وزادى ەڭ بولماسا توق بايگەدەن,

قوسىپ كور, بالكىم وزار, الاڭداما,

كىم بىلگەن قوناتىنىن باق قاي جەردەن؟!

 

ءبىر جاقتان نۇرەش ايتتى:

– مىنا كىسى

كەلىپ تۇر ءبىزدىڭ اتتى سىناعىسى.

وزار دەپ وسى جولى مەن دە ويلايمىن,

تۇلپارداي تۇر عوي مىنە, قۇراق ۇشىپ…

 

كۇدىگى احمەتتىڭ سەيىلدى ەندى,

قوسۋعا توق بايگەگە پەيىلدەندى.

– ىڭكارعا تارتقان سىيىم وسى بولسىن,

قايتايىن تاڭعالدىرىپ قالىڭ ەلدى!

 

اتاسى اق تىلەگىن ايتقان بويدا,

احمەت شىن بەكىدى وسى ويعا

– كەتەيىن ەلمەن-ەلدى جالعاستىرىپ,

ونەرىم وسى بولسىن قوسقان تويعا.

 

مۇندايدا ۇرگىن-سۇرگىن توپىر – قىزىق,

كەلەدى توي دۋمانى ەندى قىزىپ.

ۇستىنە «ءيا, ءسات!» دەپ اتتاندىردى

جەڭىلدەۋ ءبىر بالانى وتىرعىزىپ.

 

كەڭ جازىق – ەركىن سىلتەپ دالامەنەن,

ات جارىس ۇلى ءدۇبىر الا كەلگەن.

قوسىلىپ توق بايگەگە كەتە باردى,

كوزگە ۇرىپ توپ ىشىندە الا دونەن.

 

قالدى جۇرت انداعايلاپ,

اتتار كەتتى,

جانتالاس – ىزى-قيقۋ كوكپار دا ءوتتى:

دۋماننىڭ

دۋىلداعان ەڭ قىزىعى –

باستالار پالۋان كۇرەس شاق تا جەتتى.

 

ءتۇرىنىپ ەتەك-جەڭىن ءبىر-ءبىر مىقتى,

كۇرەسكەر توپ ىشىنەن ءدۇلدۇل شىقتى.

شاپشاڭدىق, ايلا-ءتاسىل, امال كەرەك.

شىن كۇرەس ۇناتپايدى سىلبىرلىقتى.

 

جەڭىلىپ جاتىر ءبىرى,

بىرەۋ جەڭىپ,

بويىنا قۋات كىرىپ, شابىت ەنىپ.

ءبىر كەزدە «تۇيە پالۋان» دارا شىقتى,

پاڭدانىپ ءوز كۇشىنە ءوزى سەنىپ.

 

بويىندا

بۇلت-بۇلت ەتىپ,

بۇلشىق ەتى,

جويقىن كۇش, تاستايتىنداي

جۇلقىپ ءوتىپ.

ورتاعا شىقتى وسىلاي

ءبىر ءداۋ قارا –

دۇرلەتىپ اينالاسىن –

دۇركىرەتىپ.

 

كۇن قىزىپ,

بولعان كەزى ۇلى ساسكە,

كۇرەسكە –

اتان تۇيە تىگىپ باسكە.

بىراق تا,

قارا داۋمەن جۇلقىسۋعا,

ەشكىمنىڭ بارار ەمەس باتىلى استە.

 

باسىم تۇر قارا ءداۋدىڭ ىزبارى ءالى,

جينالعان پالۋاندار ءجۇز قارالى.

«باتىرىم ناعىپ تۇرسىڭ؟!» – دەگەندەيىن,

ءبىر كەزدە احمەتكە قىز قارادى.

 

ىڭكاردىڭ لەبى مە,

نامىستى ەرگە,

بولماسا –

بويىنداعى شابىت – سەل مە؟

– مەن بارمىن! – دەپ احمەت اتىپ تۇرىپ,

شيرىعىپ, جىلدام باسىپ

شىقتى تورگە.

 

تاڭدانىپ كەيبىرەۋلەر «بۇل كىم؟» دەدى,

– تاقاسۋ قارا داۋمەن مۇمكىن بە ەدى!

جۇرەگى ىڭكاردىڭ دە الىپ ۇشىپ,

استىندا ارشىن ءتوستىڭ بۇلكىلدەدى.

 

احمەت قارا داۋگە كەلدى تاقاۋ,

قارا ءداۋ ءتىل قاتپايدى بەينە ماقاۋ.

قيىن با, مىنادايدا مەرت بولارى,

بولماسا, تۇلعاسىنا ءتۇسىپ اقاۋ.

 

ىڭكار قىز,

ىشتەي تىلەپ «ءيا, ءسات!» دەپ –

سيىنىپ ءبىر قۇدايعا بويعا – ءدات, دەپ.

قارادى قارا داۋگە احمەت تە,

وزىمەن سالعاستىرىپ سىناپ ەپتەپ.

 

قارا ءداۋ

احمەتكە تۇرا ۇمتىلدى,

تارتىسىپ,

سالعىلاسىپ – كوپ جۇلقىندى.

– اپىر-اي, نە بولادى

اقىرى! – دەپ,

ىڭكار قىز اكەسىمەن تولقىپ تۇردى.

 

قىمقىرۋ قارا ءداۋدى

قيىن ەدى,

احمەت قىران قۇستاي شۇيىلەدى.

قارا ءداۋ

قولتىعىنا قىسىپ الىپ,

ۇرشىقشا

احمەتتى ۇيىرەدى.

قۇتىلىپ احمەت تە

قولتىعىنان,

ازىرگە كورىنبەي تۇر ولقى بۇدان.

ءبىر كەزدە

جاس احمەت قارا ءداۋدى,

بورىدەي الا ءتۇستى القىمىنان.

كەلتىرمەي بەلدەن ۇستاپ ۇيىرۋگە,

بۇركىتتەي قونا قالدى يىنىندە.

– احمەت, احمەت! – دەپ

ايقاي سالىپ,

جانكۇيەر –

جاستار جاعى سۇيىنۋدە.

قارا ءداۋ ءتاسىل جاساپ شاتتى-باتتى,

تۇيعىندى تومەن قاراي قاپسىرا اتتى.

سىرىقتاي سيراعىمەن

تۇسكەن بويدا

توبىقتان –

قارا ءداۋدى

قاتتى قاقتى.

بويىندا شابىت سەلى ءسال تاسىعان,

اۋىر جۇك ارىلعانداي ارقاسىنان.

قۇلاعان داۋىل كۇنگى

توماردايىن –

قارا ءداۋ –

ءبىر-اق ءتۇستى شالقاسىنان.

ەسىرىپ تۇرعان قاۋىم – ەل ماناعى,

ىشىندە ىڭكار ارۋ – كەرمارالى.

جان-جاقتان

«جارايسىڭ!» دەپ ايقايلاسىپ

جىبەردى دۇرلىكتىرىپ كەڭ دالانى.

تىنعانداي ءبىر الۋان ءىس اتقارىپ,

احمەت ەلگە قاراپ تۇر شاتتانىپ.

ماڭ باسىپ,

ماڭدايىنان ءسۇيدى اقىرىن

اتاسى

احمەتتى قۇشاققا الىپ.