ادىربايدىڭ «كۇساكتىسى»

نەمەرە اعام ەكەۋمىز بيىك شوقى­نىڭ بوكتەرىندەگى ەسكى قورىمعا قاراي جاياۋ اياڭداپ كەلەمىز. كوكشىل تاستاردان قالانعان دوڭگەلەك قورشاۋدىڭ ورتاسىنداعى ۇلكەن تومپەشىك كۇنى بۇگىنگە دەيىن زەرتتەلمەگەن كونە ەسكەرت­­كىشتەردىڭ ءبىرى. سوندىقتان دا, ءبىز ول تۋ­رالى ماندىتىپ ەشتەڭە بىلمەيمىز.

ءبىر بىلسە, ونى مىناۋ بيىك شوقى بىلەدى. بىراق, ونىڭ ءتىلى جوق...

كەنەت تۋ سىرتىمىزدان: «ءا-ءاي!» دەپ ايقايلاعان وكتەم داۋىس ەس­تىلدى. جالت قارادىق. سونادايدان قۇيعىتىپ شاۋىپ كەلە جاتقان ءبىر اتتىلى كىسى كورىندى.

نەمەرە اعام قاباعىن شىتىپ, نە دە بولسا توسايىق دەگەندەي ىڭعاي تانىتتى. بەت-ءجۇزى كۇنگە كۇيىپ, ابدەن تو­تىققان ات­تىلى كىسى تاياق تاستام جەر قالعاندا تاعى دا داۋىستاپ: «ءاي, – دەدى. – ءبىزدىڭ جەردى تاپتاماي اۋلاق جۇرىڭدەر!». مەن ءبىرتۇرلى ىڭعايسىزدانىپ ءارى تاڭىرقاپ, اياعىمىزدىڭ استىنداعى كوك شوپكە كۇماندانا قارادىم. ال نەمەرە اعام بولسا, باسىن شايقاپ, مىرس ەتە قالدى.

ءسويتتى دە الگى جەردىڭ قوجايى­نىنا: «اس­سالاۋماعالەيكو-ءو-ءو-ءوم!» دەدى داۋ­سىن ادەتتەگىدەن سوزىڭقىراپ امان­داسىپ. «الىكسالام!» دەپ ول اتىنىڭ باسىن كۇشەنە تارتىپ, ارەڭ تەجەدى. «ەسكى قورىمعا بارىپ, قۇران باعىشتاپ قايتساق پا دەپ كەلە جاتىر ەك...». ايتسە دە, نەمەرە اعامنىڭ ءسوزى دىتتەگەن جەرىنە جەتپەي, كەرى قايتقانداي بولدى. سەبەبى, اتتىلى كىسى: «ءا-ءا, – دەپ باسىن ءبىر شۇلعىپ الدى دا, بىزگە قامشىسىنىڭ سابىمەن اينالما جولدى نۇسقادى. – اناۋ جاقپەن بارىڭدار. بۇل – ءبىزدىڭ جەر. كۇساكتىمىز بار!» «جاقسى, ادەكە!..».

نەمەرە اعام سوزگە كەلمەي, ماعان قاراپ اقىرىن عانا باسىن يزەپ, سونادايدان قاراۋىتىپ كورىنگەن كۇرە جولعا قاراي بۇرىلدى. الگى جەردەن الىستاپ, وڭاشالاۋ شىققاندا بارىپ: «بۇل كىم؟» دەدىم مەن وعان سۇراۋلى جۇزبەن قاراپ. «ە-ە, – دەپ ول تەرەڭ تىنىس الدى. – بۇل – اتاقتى ادىرباي عوي. قولىنداعى مالى كوبەيگەلى بەرى جايىلىمىن قىزعىشتاي قوريتىن بولىپ ءجۇر». «نەمەنە, جاياۋ كىسى وتسە, ورىسىنە ءشوپ شىقپاي قالا ما ەكەن؟!». «جوع-ءا, – دەدى نەمەرە اعام جىميىپ. – ءىش­تارلىق تا باياعى... ايتپەسە, ەسى دۇرىس كىسى ەلمەن وسىلاي سويلەسە مە ەكەن. ادىرباي ولگەندە كومەتىن ادام كەرەك ەمەس قوي دەيسىڭ بە؟..». «ال جاڭاعى... «كۇساكتى» دەگەنى نەسى؟». «ە-ە, ول – گوساكتى. جەردى جەكەمەنشىككە العانى تۋرالى بەرىلگەن مەملەكەتتىك قۇجات». 

مەن باسىمدى كوتەرىپ, كوك اس­پانعا قارادىم. شايداي اشىق ەكەن. ءبىر ءشو­كىم بۇلت ىلىنبەپتى. كوكوراي كوك­تەم لەبىمەن بۋسانعان قارا جەر جاس بالانىڭ ەڭبەگىندەي بىلقىلداپ جاتىر. ونى تابانىممەن سەزىپ كەلەم. 

كەڭ دالانىڭ كوكجيەگى كوز ۇشىندا بۇلدىرايدى. مىناۋ بيىك شوقى سونىڭ ءبىر پۇشپاعىن كوتەرىپ تۇرعان سەكىلدى. نەگە ەكەنى, وعان قاراپ باسىمدى ءيىپ: «اپىر-اي, تالاي-تالاي زاماندى, تالاي-تالاي ادامدى كوردىڭ-اۋ!» دەگىم كەلەدى.

ەسكى قورىمعا اياعىمىز تالىپ, شارشاپ جەتتىك. نەمەرە اعام ەنتىگىپ, دەمىن ازەر الىپ تۇرىپ: «بۇيتە بەرسە, بۇل جاققا كەلۋدەن دە قالاتىن شىعارمىز-اۋ», دەدى رەنجىپ.