– بەس ەنەم بار, – دەيدى ءامينا اجەي, – بەسەۋىنىڭ قاسى مەن قاباعىنا قارايمىن دەپ ابدەن زارەزاپ بولدىم.
اۋەلدە بەس ەنەسىن تۇسىنبەي قالعانبىز. تىرشىلىكتىڭ تاۋقىمەتىنەن قاجىعان اجە قاتە ايتىپ تۇر ەكەن دەپ ۇقتىق. سويتسەك, بەس ەنەسى ەمەس, بەس كەلىنى بار ەكەن. الگى بەس كەلىن اسارىن اساپ, جاسارىن جاساعان كەيۋانانى كەلىنشە جۇمسايتىن كورىنەدى.
– قازىر ءتىلىم قىسقارىپ, قولىم ۇزاردى, – دەيدى كەيۋانا, – قايسىسىنىڭ ۇيىنە بارسام دا اس-سۋىن دايىنداپ, ەدەنىن جۋا سالامىن. قازىر كەلىنگە كەلىن بولساڭ عانا جاعاسىڭ, شىراعىم.
الەۋمەتتىك ءمانى زور وسى ماسەلەنى زەرتتەگەندەردىڭ پايىمداۋىنشا, بۇل كەسىر مىنەز ۇلتتىق تاربيەنىڭ السىرەگەنىنەن بولىپ وتىر. ءۇزىلىپ قالدى دەپ ايتۋعا اۋىز بارمايدى. راس, ۇلكەننىڭ الدىن كەسىپ وتپەيتىن, قايىن اتاسى مەن قايىن ەنەسىن تۋعان اتا-اناسىنداي قۇرمەتتەپ, قولدارىن جىلى سۋعا مالىپ وتىرعاندار از ەمەس قوي. بىراق قاريالار باس قوسقان كەڭەستىڭ نەگىزگى تاقىرىبى – كەنەۋسىز كەتكەن كەلىن ماسەلەسىنە كەلىپ تىرەلەتىنىن جاسىرا الماساق كەرەك.
– ەڭ الدىمەن كەلىن تاقىرىبىن قوزعاعاندا, ۇلكەندەردىڭ دە تاربيەسىن ايتۋىمىز كەرەك, – دەيدى راۋزا بايكەنوۆا اپاي, – ءبىز كوكشەتاۋداعى اجەلەر قاۋىمداستىعىن قۇرىپ, تالاي جىل وسى ماسەلەمەن اينالىستىق قوي. سودان ءبىر بىلەتىنىم, بۇرىنعى قازاقتىڭ ايتقانى ءداپ-ءدال. ماسەلەن, ەر جەتكەن ۇلىڭ دا, بويجەتكەن قىزىڭ دا ءتالىمدى تاربيەنى ۇشقان ۇياسىنان الادى. «ۇيادا نە كورسەڭ, ۇشقاندا سونى ىلەرسىڭ» دەپ تەگىن ايتتى دەيسىز بە؟ ادۋىندى ايەلدەردىڭ ەركەككە ۇستەمدىگىن كورگەن قىز جاس وتاۋعا كەلىن بولىپ تۇسكەننەن كەيىن ءدال سولاي ىستەيدى. مەن وتباسىنىڭ ۇيىتقىسى ەمەس, ءامىرشىسىمىن دەپ ۇعادى. بوساعادان اتتاسىمەن بيلەپ-توستەگىسى كەلەدى. ەگەر ۇلىڭ كەلىننىڭ ءسوزىن سويلەپ كەتسە, وندا تۇتاس جىعىلعانىڭ. ال ەكەۋى دە ەستى بولسا, اللانىڭ بەرگەنى. سوندىقتان ۇل مەن قىزدى قاتار الميساقتان جالعاسىپ كەلە جاتقان حالىقتىق پەداگوگيكا نەگىزدەرىندە تاربيەلەگەن ابزال.
قازىر وبلىستا ون ەكى مىڭعا جۋىق ازامات پەرزەنتتەرىنە اليمەنت تولەيدى ەكەن. مۇنداي اكەلەردىڭ كولەمىنىڭ كورسەتكىشى كىشىگىرىم ءبىر اۋداننىڭ حالقىنا جۋىق. دەمەك, وسىنشاما شاڭىراقتا انالار عانا ءتالىم-تاربيە بەرىپ جاتىر. وبلىستىق سوت 2017 جىلى اليمەنت وندىرۋگە بايلانىستى 645 مارتە ءىس قاراسا, وتكەن جىلدىڭ العاشقى جارتىسىندا-اق 836 مارتە وسىنداي ءىس قاراعان. ۋاقىتىندا اليمەنتىن الا الماعان جالعىزىلىكتى انالار قىلتيىپ ءوسىپ كەلە جاتقان قىزدارىنا ەر ادامداردىڭ تاسباۋىرلىعىن, مەيىرىمسىزدىگىن ايتىپ وتىرادى ەمەس پە؟!
– كەلىندەردىڭ بويىنداعى جارىنىڭ اتا-اناسىنا دەگەن كەيبىر ءىلتيپاتتىڭ كەميتىنى وسى تۇس, – دەيدى پسيحولوگ جاننا تەمىرباەۆا, – ونىڭ ۇستىنە قازىرگى وتباسىلاردا بالا سانى شەكتەۋلى. جالعىز وسكەن بالانىڭ بويىندا باۋىرمالدىق, تۋىسقاندىق سەزىم كەڭ ءورىس الا قويمايدى.
وتباسىنداعى ىدىس-اياقتىڭ سىلدىرلاۋى, سىلدىراۋى عانا ەمەس سىنۋى اناۋ ايتقانداي شەتىن كورىنىس بولۋدان قالدى. ماكينكا قالاسىنداعى قارتتار ۇيىندەگى قاريالاردىڭ اراسىندا ءوز ۇلتىمىزدىڭ ۇلەس سالماعى وتە كوپ. بىرازىمەن تىلدەستىك. كوبى پەرزەنتسىز ەمەس ەكەن. ءتىپتى بىرەۋىنىڭ باۋىرىنان التى بىردەي بالا وربىگەن. ارقايسىسى ومىردەن ءوز ورنىن تاپقان, ءۇيلى-باراندى. ۇلكەن قىزى دارىگەر, بىرەۋى اۋىلدىق اكىمدىكتە قىزمەت ىستەيدى. بىراق اجەي بالالارىنىڭ قىزمەت ورنىن ايتىپ, بەتتەرىنە شىركەۋ تۇسىرگىسى كەلمەيدى. اتا-تەگىن ايتۋدان قورىنىپ, ايشا اپاي دەسەڭ, جەتىپ جاتىر ەمەس پە دەيدى. ايشا اپايدىڭ تاعدىرى ادام جانىن جىلاتارلىق. ىشىنە سىيعان التى پەرزەنتتىڭ بىرەۋىنە سىيماي وتىر. راس, مەملەكەت تاراپىنان قارتتار ۇيىنە دەگەن قامقورلىق تاماشا. ءتورت مەزگىل تاماق بەرىلەدى, توسەك ورىندارى تاپ-تازا. جيھازدارى سۋ جاڭا. اۋىرىپ-سىرقاي قالسا, ءدارى-دارمەگى تەگىن.
ال ەندى جەتپەيتىن نە بار؟ باۋىر ەتى بالالارىنىڭ اتا-انالارىنا دەگەن ماحابباتى. ولار دا اي ارالاتىپ سوعىپ تۇرادى. جايىن ءبىلۋ ءۇشىن ەمەس, جينالىپ قالعان زەينەتاقىلارىن الۋ ءۇشىن. ءوزارا وسى ايدا مەن الامىن دەپ تالاسىپ تا قوياتىن سىڭايلى. مۇندايدا قازاق «مال قۇلاعى ساڭىراۋ» دەيتىن. قاريالاردىڭ زەينەتاقىسىنان مۇرتى بۇزىلاتىن شىعىن جوق, قارتتار ۇيىندە ءبارى تەگىن. بۇرناعى جىلدارى زەينەتاقىسىنىڭ جارتىسى وسىنداعى تۇرمىستىق شىعىندارىنا جۇمسالعان كورىنەدى. قازىر ءبىر تيىنىنا دا تيىسپەيدى. ءتىپتى بالالارى رەسەيگە كوشىپ كەتكەن ءبىر اقساقالدىڭ زەينەتاقىسى ميلليونعا جۋىقتاپ قالعان ەكەن, بەزبۇيرەك بالالارى الىستان ات ارىلتىپ كەلىپ, قالتاسىن قاعىپ كەتىپتى. ارينە, بۇل جەردە اكەنىڭ قۇنى كوك تيىن بولعانىمەن, ەسەپشوتىنداعى ەسىل اقشاعا قىزىققاندىعىن ايتپاسا دا ۇعادى اركىم. سوندا مەملەكەتتىڭ قاراجاتى بەزبۇيرەك بالالاردىڭ ۋىسىنا ءتۇسۋ ارقىلى شەتكە شىعىپ جاتقان جوق پا؟...
ۇل-قىزدارىمىزدىڭ ۇلاعاتتى تاربيەسى التىن ۇيا شاڭىراعىندا ەكەندىگىن ايتتىق. ونداعى كەم-كەتىكتى جويۋ ءۇشىن ءبىلىم وشاقتارىندا دا وسى باعىتتاعى بەلسەندى جۇمىس كەرەك. تاياۋدا وبلىس ورتالىعىنداعى اقان سەرى اتىنداعى مادەنيەت كوللەدجىندە «بالقاديشا» قىزدار كلۋبى اشىلدى.
– ۇلت بولاشاعى – قىزدارىمىزدى وسى كلۋبتىڭ جۇمىسى ارقىلى تاربيەلەيمىز, – دەيدى كوللەدج ديرەكتورى قۇرالاي ىدىرىسوۆا, – سان عاسىر بويى كەلەر كۇننىڭ كوكجيەگىنە ادال قىزمەت ەتكەن ۇلتتىق سالت-ءداستۇرىمىزدى ۇيىتقى ەتۋ ارقىلى جاستاردىڭ جان دۇنيەسىنە ساۋلە تۇسىرمەك نيەتتەمىز.
شىنتۋايتىندا, ءدال وسىنداي وڭ قاباقتى ءىس كەرەك بۇگىنگى قوعامعا. اقمولا وبلىسى