مۇنىڭ پايداسىمەن قاتار, زيانى دا بولاتىنى انىق. مەسسەندجەرلەر ارقىلى تاراعان اقپاراتتاردىڭ الەۋمەتتىك شيەلەنىستەر تۋعىزعان كەزى دە بولدى. ماسەلەن, 2017 جىلى ەلوردادا سالىنىپ جاتقان ءابۋ-دابي پلازا كەشەنىندەگى جۇمىسشىلار اراسىنداعى كەلىسپەۋشىلىك مەسسەندجەرلەر ارقىلى جۇرتقا تاراپ, ۇندىستاندىق جۇمىسشىلار مەن قازاقستان ازاماتتارى اراسىندا توبەلەس شىققان بولاتىن. وقيعا بولعان جەرگە مەسسەندجەرلەردەگى اقپاراتتاردى ەستىگەن وتانداستارىمىز جينالعان ەدى. سونىمەن قاتار الەۋمەتتىك جەلىلەر مەن مەسسەندجەرلەر ەلدەگى كەيبىر كەلەڭسىز وقيعالارعا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ نازارىن اۋدارۋعا دا سەبەپشى بولعان. ءتۇرلى ايماقتاردا بولعان بالالار توبەلەسى, الىمجەتتىك, بالاباقشا تاربيەشىلەرىنىڭ ءبۇلدىرشىندەردى ۇرىپ-سوعۋى سياقتى دەرەكتەر ءتيىستى مەكەمەلەرگە مەسسەندجەرلەر ارقىلى جەتكەن. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, زاماناۋي كوممۋنيكاتسيا قۇرالدارى ىقپالدى كۇشكە اينالدى. الەۋمەتتىك جەلىلەر مەن مەسسەندجەرلەردىڭ وسىنداي ەرەكشەلىكتەرىن جاقسى ءبىلگەندىكتەن بولار, مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ اكىمدەر مەن ۇكىمەت مۇشەلەرى قاتىسقان كەڭەستە: «الەۋمەتتىك جەلىلەرمەن بەلسەندى جۇمىس ىستەۋ كەرەك. ءارتۇرلى مەسسەندجەرلەردە توپتار قۇرىپ, جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستاردى تۇسىنىكتى تىلمەن جەتكىزۋ كەرەك», دەگەن ەدى. سول-اق ەكەن, ءتۇرلى دەڭگەيدەگى اكىمدەر مەن باسقارما باسشىلارى الەۋمەتتىك جەلىلەرگە لاپ قويدى.
الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ دە الاسى مەن قۇلاسى بار
ءار الەۋمەتتىك جەلىنىڭ وزىندىك ەرەكشەلىكتەرى بار. ەگەر سىرتتاي قارايتىن بولساق, قازاقستاندا بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر كوبىنە ۆكونتاكتە جەلىسىندە, ورتا بۋىن مەن بەلسەندى ازاماتتار Facebook-تا, شوۋ-بيزنەس وكىلدەرى مەن قىز-كەلىنشەكتەر Instagram-دا كوبىرەك شوعىرلانعان. ەندى وعان Twitter قوسىلىپ جاتىر. BrandAnalitiks كومپانياسى تاراتقان دەرەكتەرگە سەنسەك, بىلتىر جەلتوقساندا ۆكونتاكتە جەلىسىنە 2 ملن, Instagram-عا 1,5 ملن, Facebook-قا 2,5 ملن وتانداسىمىز تىركەلگەن. بىراق Facebook-تاعى بەلسەندى قولدانۋشىلار سانى 400 مىڭ شاماسىندا بولىپتى. Twitter-گە 2018 جىلدىڭ سوڭىندا 28 مىڭ 600 قازاقستاندىق تىركەلسە كەرەك. ارينە, 2019 جىلدىڭ قاڭتار ايىندا ەلدە 16,88 ملن ادام ينتەرنەتكە قول جەتكىزىپتى دەگەن دەرەكتى ەسكەرسەك, الەۋمەتتىك جەلىلەردە تىركەلگەن ازاماتتار سانى تىم كوپ ەمەس. جالپى, ءتىركەلگەن اككاۋنتتار 6 ملن توڭىرەگىندە عانا. بۇل دەگەنىڭىز بىزدەگى ينتەرنەتكە قول جەتكىزگەن ازاماتتار الەۋمەتتىك جەلىلەردى ەمەس, مەسسەندجەرلەردى كوبىرەك قولدانادى دەگەن تۇجىرىم جاساۋعا ماجبۇرلەيدى. ياعني, WhatsApp پەن Telegram كوش باسىندا تۇرۋى مۇمكىن. ونى ءتيىستى مەكەمەلەر انىقتاي جاتار, ءبىز ويىمىزدى ارمەن قاراي ساباقتايىق.
Twitter ترەندكە اينالدى
Twitter دەمەكشى, قازاقستاندىقتاردىڭ بىرقاتارى وسى جەلىگە ايرىقشا نازار اۋداردى. بۇرىنعى اككاۋنتى بارلار قايتا ورالىپ, جوقتارى جاڭادان اشۋدا. ال Twitter-بۋم جاساۋعا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ىقپالى بولعانىن بايقاۋ قيىن ەمەس. بۇرىن بۇل جەلىدە تىركەلگەن جوعارى لاۋازىمدى قىزمەتكەرلەردىڭ اراسىنان تەك ق.توقاەۆ پەن ك.ءماسىموۆ قانا كوزگە تۇسەتىن. بۇگىندە مەملەكەت باسشىسىنىڭ Twitter اككاۋنتىندا 115 مىڭ جازىلۋشى بار. بۇل جەلى بۇدان بىلايدا وتانداستارىمىز اراسىندا تانىمال بولا ءتۇسۋى مۇمكىن. قازىرگى بەتالىس سونى بايقاتادى.
سوڭعى كۇندەرى Twitter-گە قاراعاندى وبلىسىنىڭ اكىمى ەرلان قوشانوۆتىڭ تىركەلگەنىن كوردىك. ءوز اككاۋنتىنان جاڭالىقتار بولىسە باستادى. باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى التاي كولگىنوۆ بۇل جەلىگە 2017 جىلدىڭ قاراشاسىندا تىركەلگەن. سودان بەرى ازدى-كوپتى بەلسەندىلىك تانىتىپ كەلەدى. ال بۇل جەلىدە باۋىرجان بايبەك پەن ومىرزاق شوكەەۆتىڭ اتىنان اككاۋنتتار 2011 جىلى اشىلعان. قىرىمبەك كوشەرباەۆتىڭ اتىنان دا سول جىلى اككاۋنت اشىلىپتى. بىراق ۇشەۋىندە دە ەشقانداي جازبا جوق. ءبىزدىڭ پايىمداۋىمىزشا, بۇل اككاۋنتتار فەيك نەمەسە اتالعان ازاماتتار وزدەرى اشقانىمەن ءارى قاراي جۇرگىزبەگەن بولۋى مۇمكىن. بۇگىندە پاۆلودار وبلىسىن باسقارىپ وتىرعان بولات باقاۋوۆتىڭ دا اتىنان اككاۋنت اشىلىپتى. 2014 جىلى. بۇل دا بوس. قىسقاسى, Twitter-دە اكىم از.
ايتپاقشى, بۇل جەلىدەن دانيال احمەتوۆ دەگەن 4 اككاۋنت كەزدەستىردىك. بىراق ولاردىڭ ەشقايسىسى شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى ەمەس.
Facebook-تەگى اكىمدەر
Facebook-تە ادەتتە بەلسەندىلىك جوعارى بولادى. الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ ءىشىندە Facebook ۇنەمى ۋ-شۋ بولادى دا جاتادى. مۇنداعى وقىرماندار تىم بەلسەندى. بالكىم, سودان دا شىعار اقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمى وڭداسىن ورازالين جاقىندا عانا وسى جەلىدەن اككاۋنت اشتى. ازىرگە اقتوبە اكىمىنىڭ Facebook-تەگى دوستارىنىڭ سانى مىڭعا جەتكەن جوق. ونىڭ اككاۋنتى ناۋرىز ايىنىڭ 28-ءى كۇنى اشىلدى. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى قۇمار اقساقالوۆتىڭ دا Facebook-تەگى جازىلۋشىلارى مول ەمەس. ول دا اككاۋنتىن 28 ناۋرىزدا اشقان. سونىمەن قاتار Facebook-تا ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ اكىمى ەرالى توعجانوۆتىڭ اتىنان اشىلعان اككاۋنت بار. ول بۇل جەلىگە 2017 جىلدىڭ 23 جەلتوقسانىندا تىركەلگەن. ونىڭ دا جازىلۋشىلارى مول ەمەس. الايدا 2018 جىلدىڭ 1 ساۋىرىندە اتالعان اككاۋنت يەسى وبلىس اكىمىنىڭ الەۋمەتتىك جەلىگە جەكە ءوز اتىنان تىركەلمەگەنىن, بۇل اككاۋنت تۇرعىنداردىڭ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا دەگەن سەنىمىن نىعايتۋ ءارى ايماقتاعى وقيعالاردان حاباردار ەتىپ وتىرۋ ماقساتىندا اشىلعانىن جازدى. ياعني, اككاۋنت تىكەلەي ماڭعىستاۋ اكىمىنە تيەسىلى ەمەس. سونداي-اق Facebook-تا قوستاناي وبلىسىنىڭ اكىمى ارحيمەد مۇحامبەتوۆتىڭ اتىنان اشىلعان اككاۋنت تا بار. 2013 جىلى تىركەلگەن. ول كەزدە ا.مۇحامبەتوۆ اقتوبە وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى ەدى. بىراق پاراقشادا بىردە-ءبىر جازبا جوق. ءبىزدىڭ پايىمداۋىمىزشا, بۇل اككاۋنت تا فەيك بولۋى مۇمكىن.
فەيك اككاۋنتتار كوبەيىپ بارادى
جاقىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ Instagram الەۋمەتتىك جەلىسىنەن پاراقشا اشقان بولاتىن. بۇل جايىندا اقوردانىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ جەتەكشىسى بەرىك ءۋالي الەۋمەتتىك جەلىلەردە جازدى. ارينە, Instagram-نىڭ بۇقارا ءۇشىن ەڭ تانىمال جەلىلەردىڭ ءبىرى ەكەندىگى انىق. الايدا ساياساتكەرلەردىڭ بۇل جەلىگە تىركەلۋى ءتۇرلى فەيكتەردىڭ قاپتاپ كەتۋىنە الىپ كەلگەن سىڭايلى. بلوگەر جاناسىل بولاتبەك جاقىندا Instagram-دا tokayev_online دەگەن مازمۇنداعى ون شاقتى اككاۋنت اشىلعانىن جازدى. ءبىز ساناعاندا مۇنداي مازمۇنداعى 34 اككاۋنت كەزدەستى. سەنات توراعاسى داريعا نازارباەۆانىڭ اتىنان دا پاراقشا اشىلعان. بىراق سەناتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى داريعا نۇرسۇلتانقىزىنىڭ ەشبىر الەۋمەتتىك جەلىگە تىركەلمەگەنىن مالىمدەدى. دەگەنمەن Instagram-دا سەنات توراعاسىنىڭ اتى-جونىنەن اۋمايتىن ەسىم-سويى بار 6 پاراقشا تاپتىق. ولاردىڭ ەكەۋىندە سەنات توراعاسىنىڭ سۋرەتتەرى جاريالانعان. ياعني, ماقساتتى تۇردە اشىلعان فەيك اككاۋنتتار. سونىمەن قاتار بۇل جەلىدە اسقار مامين دەگەن اتپەن 6 ازامات تىركەلگەن. سونىڭ ىشىندە mamin_online دەگەن اككاۋنت تا بار. وندا اككاۋنت يەسىن ۇكىمەت باسشىسى دەپ كورسەتكەن. بىراق ۇكىمەتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى بۇل پاراقشانىڭ دا فەيك ەكەنىن مالىمدەدى. قىسقاسى, اتقامىنەرلەردىڭ الەۋمەتتىك جەلىلەرگە تىركەلۋى ءبىر جاعىنان پايدالى بولسا, ەكىنشى جاعىنان جالعان اقپارات تاراتاتىن فەيكتەردىڭ دە كوبەيۋىنە سەبەپشى بولىپ وتىر.
نە ىستەمەك كەرەك؟
SMM مامانى نۇرلان جاناي الەۋمەتتىك جەلىلەرگە شەنەۋنىكتەردىڭ تىركەلۋى ناۋقانعا اينالىپ كەتپەۋى كەرەك ەكەنىن ايتادى. كەز كەلگەن باسشى الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى جۇمىستىڭ ماڭىزىن تۇسىنگەنى دۇرىس. «وففلايننان ايىرماشىلىعى, بۇل جەردەگى ءار ءىس-ارەكەت كوپتىڭ كومپيۋتەرىندە, ارحيۆىندە ساقتالادى. باسشى الەۋمەتتىك جەلىدە ءبىر جۇمىس باستاپ, سوڭىنا جەتكىزبەي باسقا جاققا كەتسە دە, سول بەرىلگەن ۋادەلەر كارتينكالاردا تسيتاتا بولىپ ءجۇرۋى مۇمكىن. سوندىقتان حالىقپەن قانداي بايلانىس ورناتىلاتىنىن ناقتىلاپ, سوعان سايكەس الەۋمەتتىك جەلىدەگى اقپارات تاراتىلعانى ءجون. جالپى باسشىلار Facebook-تان اككاۋنت ەمەس, پاراقشا اشقانى دۇرىس. ويتكەنى اككاۋنتتا دوستىڭ سانى دا, باسقا دا ءمۇمكىندىكتەر شەكتەۋلى. ال Twitter قازىرگى كەزدە قازاقستاندا بەلسەندى بولماسا دا, باسشىلاردىڭ اسەرىنەن جاندانۋى مۇمكىن. قىسقا-نۇسقا ەسەپ تۇرىندەگى جازبالار ءۇشىن Twitter وتە ىڭعايلى الاڭ. ال مەسسەندجەرلەردەن Telegram-دى بەلگىلى ءبىر سالادا شاعىم, ۇسىنىس, تىلەك قابىلداۋ ءۇشىن قولدانۋعا بولادى. دەگەنمەن وسى الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى جۇمىستار ءورتتى ۋاقىتشا وشىرەتىن پروفيلاكتيكالىق شارۋا ەمەس, ۇزاق مەرزىمگە قاراستىرىلعان جۇيەلى, جان-جاقتى كەلىسىلگەن, ماماندارمەن اقىلداسىپ شەشىلگەن ستراتەگيا بولۋى قاجەت», دەيدى بلوگەر. ياعني زاماناۋي كوممۋنيكاتسيا قۇرالدارىن پايدالانۋ جۇيەلى ستراتەگياسى بار, جان-جاقتى ويلاستىرىلعان ءىس بولۋى ءتيىس. ونسىز كوممۋنيكاتسيا قۇرالدارى بيلىك پەن حالىقتىڭ اراسىنداعى بايلانىس تەتىگى ەمەس, جالعان اقپارات, قاۋەسەت تاراتاتىن, ءتىپتى بيلىك وكىلدەرىنىڭ بەدەلىن تۇسىرەتىن دۇنيەگە اينالىپ كەتۋى مۇمكىن.