قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى يمپورتقا تاۋەلدىلىكتەن قۇتقارادى

360 كاسىپورىنعا قولداۋ كورسەتىلەدى

قازاقستان قازىرگى تاڭدا وندىرىستىك تاۋارلاردىڭ, ياعني كيىم-كەشەكتىڭ, قۇرىلىسقا قاجەتتى ماتەريالداردىڭ, ءتۇرلى جيھازدىڭ 82 پايىزىن, ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ 23 پايىزىن شەت مەملەكەتتەردەن ساتىپ الادى. سول سەبەپتى ۇكىمەت «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسىن» دامىتۋعا دەن قويىپ, وتاندىق تاۋارلاردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋعا, سول ارقىلى يمپورتتىڭ ۇلەسىن ازايتۋعا ماڭىز بەرىپ وتىر.  

تاياۋدا ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار الاڭىندا وتكەن بريفينگتە  يندۋس­تريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمي­نيسترى رومان سكليار ۇكىمەتتەن بول­­گەن قاراجات ونەركاسىپ ءوندىرىسى مەن اگرو­ونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋعا جانە قولداۋعا باعىتتالعانىن ايتتى. وتان­دىق ونەركاسىپتەگى كۇردەلى ماسە­لەلەر­دىڭ ءبىرى – شيكىزاتتىڭ وزگە مەم­لەكەت­تەردەن كەلۋى. ال سىرتقى ساۋدا­نىڭ زاڭ­دىلىعىنا سايكەس, دوللارعا ساتىپ الىنعان شيكىزاتتى قانشا جەردەن قازاقستاندا وڭدەسەك تە, «وتاندىق ءونىم» دەپ اسپەتتەسەك تە, ونىڭ باعاسى ەسە­لەنىپ ساتىلادى. سوندىقتان يندۋس­تريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى باعدارلامانىڭ جول كارتاسىن ازىرلەمەس بۇرىن شيكىزاتتى قازاقستاندا شىعارۋدىڭ جولدارىن تالقىلاپ, قان­داي ماسەلەلەر بارىن ناقتىلاپ العا­نىن ايتادى. ر.سكليار­دىڭ سوزىنە قارا­عاندا, بولىنگەن قا­را­جات ەسەبىنەن قارجى­لان­دىرۋعا 360 ءون­­دىرۋشى ونەركاسىپ ىرىكتەلىپ الى­نىپ­تى. وسى 360-تىڭ ىشىندە قۇرىلىس ما­تەريال­­دارىن شىعاراتىن ءوندىرىس وشاق­تارى, كيىم-كەشەك, اياقكيىم, تۇر­مىس­قا قاجەتتى حيميالىق ونىمدەر مەن ەلەك­ترو­­نيكالىق زاتتار, جيھازدار, توسەك جابدىق­تارى, تاماق ونىمدەرىن شى­عا­راتىن كاسىپورىندار بار. 

− سىرتتان يمپورتتالاتىن, حالىق ءجيى قولداناتىن تاۋارلاردىڭ ءتىزىمىن انىقتاپ, ونداي ونىمدەردى وزىمىزدە شىعارۋدىڭ جولدارىن قاراستىرىپ جاتىرمىز. بۇل رەتتە حالىققا دايىن شيكىزاتتى عانا ەمەس, قاجەتتى شيكىزات پەن باستاپقى وڭدەۋ ونىمدەرىن قاتار ءوندىرۋدى قولداۋعا قاراجات بولىن­بەك. مىسالى, «قانت قىزىلشاسى – قانت – كونديتەرلىك ونىمدەر», «جەمدىك داقىلدار جانە ءىرى قارا مال – جاس ەت جانە سۇرلەنگەن ەت – ەتتەن تەز دايىن­دا­لاتىن تاعامدار مەن شۇجىق ونىم­دەرى» جانە تاعى باسقالارىن شىعارۋ. ءتىزىم وسىلاي جالعاسا بەرەدى. بالاما رەتىندە ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنە جات­پايتىن تاۋارلاردى دا دامىتۋ قاراس­تىرىلىپ وتىر. مىسالى وعان «ماقتا – ماتا – كيىم-كەشەك» سياقتى ونىمدەر جاتادى, − دەدى يندۋستريا جانە ينفرا­قۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى. 

ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, اتالعان باع­د­ارلاما ناتيجەسىندە 2025 جىلعا قاراي بارلىق 365 ءونىمنىڭ ءوندىرىس كولەمى 2,4 ەسە ارتىپ, نارىقتاعى يم­پورتتىڭ ۇلەسى 59 پايىزدان 37 پايىزعا دەيىن تومەن­دەۋگە ءتيىس. ونىڭ ىشىندە 247 ازىق-ت ۇلىك­تىك ەمەس ونەركاسىپ ونىمدەرى بويىن­شا ءوندىرىس 1,5 ملرد دول­لاردان 3,1 ملرد دول­لارعا دەيىن (نەمەسە 2 ەسەگە) وسەدى, يم­پورت­تىڭ ۇلەسى 82 پايىزدان 59 پايىزعا دەيىن تومەندەيدى دەپ جوسپارلانىپ وتىر.

جوعارىدا اتالعان 360 ءوندىرىس ورنى شىعاراتىن تاۋارلاردىڭ ءتىزىمىن انىقتاۋ كەزىندە ولارعا وتاندىق شيكىزاتتىڭ قول­جەتىمدىلىگى, كاسىپورىنداردىڭ تەحنو­لو­گيا­لارمەن جابدىقتالۋى, قايتا ءون­دى­رۋ­دىڭ بولماۋى, تاۋار ساپاسىن با­عا­­لاي­­تىن سىناق بازاسىنىڭ مىندەتتى تۇر­­دە بولۋى سياقتى ەرەكشەلىكتەر ەس­كەرىل­گەن. اي­تا كەتەرلىگى, بۇل ءوندىرىس ورىن­دارى­نىڭ جارتىسىنا جۋىعى بۇعان دەيىن جۇ­مىس ىستەپ تۇرعان كاسىپورىندار بولسا, قال­عا­نىن جاڭادان اشۋ جوسپارلانىپ وتىر. 

بۇل رەتتە شيكىزاتپەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ساپالى ونىمدەردى وندىرۋگە قاجەتتى شيكىزات بازاسىن دامىتۋ شارالارى قاراستىرىلىپ وتىر. مىسالى, جەڭىل ونەركاسىپتە ماقتا, ءجۇن وڭدەۋ, جاساندى جانە سينتەتيكالىق ماتەريالداردى ءوندىرۋدى ىنتالاندىرۋ قولعا الىنباق. بۇل ءبىر جاعىنان وندىرۋشىلەرگە قولداۋ بولسا, ەكىنشىدەن ءونىم باعاسىنىڭ دا قىمباتتاماۋىنا ىقپال ەتۋگە ءتيىس.

ۇلتتىق بانك قولداۋى ءتيىس

يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىم­دىق دامۋ ءمينيسترى ر.سكليار يمپورتتى ازايتۋ ءۇشىن حالىققا كەرەكتى تاۋارلار­دى ون­دىرۋدە ۇلتتىق بانكتى  شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىككە قولداۋ كورسەتۋگە شاقىر­دى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە وسى ماقساتقا باعىتتالاتىن سۋبسيديالاردىڭ شارتتارى دا ناقتىلانىپ قويىلىپتى.

− قارىز الۋشىلار ءۇشىن «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى اياسىندا ستاۆكالاردى سۋبسيديالاۋ ەسەبىنەن نومينالدى سىياقى مولشەرلەمەسى 8 پا­يىزدى قۇرايدى. قارىز مەرزىمى – 7 جىل. بۇعان قوسا 600 ملرد تەڭگەنىڭ 100 ملرد تەڭگەسى شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىن قارجىلاندىرۋعا باعىت­تالادى, – دەدى ول. 

ءمينيستردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسىنا» جاتاتىن سالالاردا نەگىزىنەن شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرى شوعىر­لان­عان. ولاردىڭ وندىرىستىك قۋاتىن قازىرگى تاڭدا بەلسەندى دەپ ايتۋعا ەرتەرەك. 

− وسىعان بايلانىستى جەدەل ءوندى­رىستى جۇرگىزىپ, ىشكى نارىققا تاۋارلار­دى تەزىرەك شىعارۋ ءۇشىن قارىزعا بەرىلەتىن قاراجاتتىڭ 50 پايىزى ينۆەستيتسيالىق ماقساتقا, ال قالعان 50 پايىزى اينالىم­داعى قاراجاتتى تولتىرۋعا بەرىلەدى. بۇل باعىتتاعى قادامدار كاسىپورىنداردىڭ وندىرىستىك قۋاتىن تولىققاندى دەڭگەيگە شى­عارۋعا سەرپىن بەرەدى. وسىعان وراي ۇلت­­تىق بانكتەن ءىرى جوبالارمەن بىرگە شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ سۋبەك­تىل­ەرىن قولداۋدى سۇرايمىز, – دەيدى مينيستر. 

ءوزىمىز وندىرمەسەك, ونبەيدى

كەيىنگى جىلدارى وتاندىق جەڭىل ونەر­كاسىپ سالاسىندا سەڭ قوزعالا باستا­عان­داي. دەسە دە, تۇرمىستىق قاجەت­تى­لى­ككە ارنالعان ونىمدەردەن گورى, سالا­لىق باعىتتا جۇمىس جۇرگىزىپ وتىر­عان كاسىپورىندار ۇلەسى باسىمداۋ. وندى­رىس­كە ارنالعان جاڭا باعدارلامادا اقساپ جاتقان تۇستارىمىزدىڭ ورنىن تولتىرۋعا قانشالىقتى كوڭىل بولىنگەنىن «اتامەكەن» ۇكپ باسقارما توراعاسى ابىلاي مىرزاحمەتوۆتەن سۇراپ كورگەن ەدىك. ونىڭ ايتۋىنشا, ءالى كۇنگە دەيىن تۇرمىستىق زاتتار, ءيا بولماسا كوپشىلىككە كۇندەلىكتى قاجەتتى كيىم, اياقكيىم سياقتى ونىمدەردى جۇيەلى تۇردە شىعارۋ جولعا قويىلعان جوق. ەسەسىنە, قورعانىس سالاسىنا اسكەري كيىمدەر شىعاراتىن, ءيا بولماسا مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنە ارنالعان كيىمدەر تىگۋمەن اينالىساتىن كاسىپورىندار بارشىلىق. بۇل ورايدا, جەڭىل ونەركاسىپتى دامىتۋعا ارنالعان باعدارلاماعا مەملەكەتتىك تاپسىرىس­پەن جۇمىس ىستەپ كەلگەن كومپانيالار ەمەس, جالپى حالىققا ارنالعان ءونىم شىعاراتىن مەكەمەلەر قاتىسا الاتىنىن اتاپ وتكەن ءجون. 

− ينستيتۋتتاردىڭ زەرتتەۋلەرى ناتي­جەسىندە انىقتالعان نەگىزگى ماسەلە – شيكىزاتتىڭ تاپشىلىعى. وسى پروب­لەمانى شەشۋ ءۇشىن جول كارتاسىندا سالالىق جوبالار قولعا الىنىپ وتىر. بۇعان قوسا, قازاقستان بۇدان بىلاي ءجۇن, تەرى, بىلعارى ونىمدەرىن سىرتقا ەكسپورتتاۋدى توقتاتتى. ونداعى ماقساتىمىز – شيكىزاتتى وزىمىزدە قالدىرىپ, قازاق­ستاندا تەرەڭدەتىپ وڭدەيتىن جاعداي جاسا­دىق. سالانىڭ تىزگىنىن ۇستايتىن كادر­لار دايارلاۋ ماسەلەسى دە قولعا الىندى. تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى, قىتايدان الما­تىعا كەلگەن تاۋارلاردىڭ باسىم كوپشى­لىگىنە سالىق تولەنبەيدى. بۇل دا باعا ايىر­ماشىلىعىنا اسەر ەتىپ وتىر. بيىل­دان قالماي, كولەڭكەلى ساۋدامەن كۇرەس جۇمىستارى قاتاڭداتىلادى. ەلىمىز­دەگى 20 كاسىپورىن قىتايدان كەلەتىنە حالىق ءجيى تۇتىناتىن تاۋارلاردى الماستىراتىنداي دەڭگەيدە ساپالى ءونىم شىعارامىز دەپ بىلەك سىبانا كىرىسىپ وتىر. بۇل ءۇشىن بارلىق جاعداي جاسالعان, – دەدى ا.مىرزاحمەتوۆ. 

قاراپايىم زاتتار ەكونوميكا­سىن دامىتۋدى قولعا العان كورشى رەسەي­دە سوڭعى 5 جىلدا جەڭىل ونەركاسىپ 59,7 پايىزعا وسكەنىن ايتا كەتەيىك. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە وزگە دە ەلدەردىڭ كورسەتكىشى بۇل سالادا بىزدەن كوش ىلگەرى ەكەنىن جاسىرا المايمىز. ءبىزدىڭ وسى سالانى دۇرىس دامىتا الماعانىمىزدىڭ كەسىرىنەن يمپورتقا تاۋەلدىلىگىمىز جوعارى بولىپ وتىر. ال جاڭا باعدارلاما ارقىلى يمپورتقا تاۋەلدىلىكتەن ارىلۋدىڭ استارىندا ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك, باعا تۇراقتىلىعى, باسەكەگە قابىلەتتى بولۋ سىندى ماڭىزدى ماسەلەلەر بار. كيەر كيىم, جاتار ورىن, ىشەر تاماق ءوز ەلىمىزدە ءوندىرىلىپ, ونىڭ ساپاسى سىن كوتەرەتىن دەڭگەيگە جەتسە, قازىنادان بولىنگەن قاراجاتتىڭ ءتيىمدى جۇمسالعانى دەپ بىلەمىز.

ەركەجان ايتقازى,

«Egemen Qazaqstan»