الەۋمەت قامىنا – ايرىقشا نازار

بيىل 118 مىڭ پاتەر سالىنادى

مەملەكەت باسشىسىنىڭ «نۇر وتان» پار­تياسىنىڭ ءXVىىى سەزىندە بەرگەن تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا حالىق­تىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارىنا جالعا بەرى­لەتىن جانە نەسيەلىك تۇرعىن ءۇي سالۋ قارقىنى تۋرالى يندۋستريا جانە ينفرا­قۇ­رىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى رومان سكليار باياندادى.

«بىلتىر 12,5 ملن شارشى مەتر تۇر­عىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى, بۇل 2017 جىلدىڭ دەڭگەيىنەن 12,1 پايىزعا جو­عارى. بارلىعى 113,7 مىڭ كوپ پاتەرلى جا­نە جەكە ۇيلەر سالىندى. تۇرعىن ءۇي قۇرى­لىسىنداعى قازاقستاندىق قامتۋ ۇلەسى 9 پايىزعا ارتتى», دەدى ر. سكليار.

بيىل 13,1 ملن شارشى مەتر جاڭا تۇر­عىن ءۇي نەمەسە 118 مىڭ پاتەر سالۋ جوسپارلانعان. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەتتىك ينۆەستيتسيالار ەسەبىنەن 1,5 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلەدى, بۇل باسپاناعا مۇقتاج 27 مىڭنان استام ادامدى قامتاماسىز ەتەدى. 2019 جىلدىڭ باسىنان بەرى (قاڭتار-اقپان ايلارى) بارلىق قارجى كوزدەرى ەسەبىنەن 1,7 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي نەمەسە 15 مىڭ باسپانا پايدالانۋعا بەرىلدى (كوممەرتسيالىق تۇرعىن ۇيلەر مەن جەكە تۇرعىن ۇيلەردى قوسا العاندا).

جاپپاي تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتقان اۋداندارعا ينجەنەرلىك جەلىلەردى سالۋ ءۇشىن بيىل 81,7 ملرد تەڭگە ءبولۋ قاراستىرىلىپ وتىر.

سونىمەن قاتار مينيستر ساتىپ الۋ قۇقىعىنسىز ارەندالىق تۇرعىن ءۇي سالۋ تۋرالى ايتىپ بەردى.

«ساتىپ الۋ قۇقىعىنسىز جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ۇيلەردىڭ قۇرىلىسى ءۇشىن وڭىرلەرگە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 32,8 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان. شامامەن 4,5 مىڭ پاتەردىڭ قۇرىلىسى جوسپارلانۋدا. مەملەكەت باسشىسىنىڭ «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ ءXVىىى سەزىن­دە بەرگەن تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا 2019 جىلعا بيۋدجەتتى ناق­تى­لاۋ اياسىندا كوپ بالالى وتباسىلار ءۇشىن جالدامالى تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرىلىسىنا جانە ساتىپ الۋعا وڭىرلەرگە 50 ملرد تەڭگە ءبولۋ قاراستىرىلعان. جالپى, اتالعان ءىس-شاراعا 7 جىل ىشىندە 350 ملرد تەڭگە ءبولۋ كوزدەلەدى. بۇل جىل سايىن 6 مىڭ كوپ بالالى وتباسىن پاتەرمەن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ياعني 7 جىلدا 40 مىڭنان استام پاتەر بەرىلەدى», دەدى ر.سكليار.

بۇل ءۇشىن بۇگىندە 25 ملرد تەڭگەنىڭ قۇرىلىس جوبالارى ءتىزىمى جاسالعان. دايىن پاتەرلەردى ساتىپ الۋ ءۇشىن 25 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان. بۇل كوپ بالالى وتباسىلاردىڭ تۇرعىن ءۇي ماسەلەلەرىن شەشۋدى تەزدەتۋگە ىقپال ەتەدى. 2019 جىلعا استانا, الماتى جانە شىمكەنت قالالارىندا جۇمىس ىستەيتىن جاستار ءۇشىن 1 مىڭ جالدامالى پاتەر قۇرىلىسىنا 7,2 ملرد تەڭگە قاراستىرىلدى. 3 جىلدا 3 مىڭ پاتەردىڭ قۇرىلىسىنا 21,6 ملرد تەڭگە قاراستىرىلىپ وتىر. كرەديتتىك تۇرعىن ءۇي باعىتى بويىنشا بيىل اكىمدىكتەر 11 719 پاتەردىڭ قۇرىلىسىنا 108,8 ملرد تەڭگە تارتۋدى جوسپارلاپ وتىر. تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى ارقىلى كوپ بالالى وتباسىلار, مۇگەدەك بالالارى بار نەمەسە مۇگەدەك بالا تاربيەلەپ وتىرعان وتباسىلار جانە تولىق ەمەس وتباسىلارعا 20 جىلعا دەيىن العاشقى جارناسى 10 پايىز بولاتىن جىلدىق ستاۆكاسى 2 پايىزدىق جەڭىلدەتىلگەن كرەديتتەۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ جوسپارلانىپ وتىر.

العاشقى جارناعا تۇرعىن ءۇي سەرتيفيكاتىن پايدالانۋعا مۇمكىندىك بار.

اتالعان مەحانيزمدى 3 جىل ىشىندە ىسكە اسىرۋ ءۇشىن جىل سايىن 50 ملرد تەڭگەدەن 150 ملرد تەڭگە قاجەت بولادى.

«ەگەر «7-20-25» باعدارلاماسى كوبىنە تو­لەم قابىلەتى بار حالىقتى قامتيتىن بولسا, بۇل ورايدا الەۋ­مەت­تىك سالا مەن بيۋد­جەتتىك ۇيىم جۇمىس­شىلارى ءۇشىن «تۇر­عىن­ۇي­قۇرىلىس­جيناق» بانكىنىڭ ونىمىنە با­سىمدىق بەرىلمەك. سالىمشىلار سانى 1,3 ميلليونعا جەتتى, جيناق كولەمى 624 ملرد تەڭگەنى قۇرادى», دەپ تۇيىندەدى ر.سكليار.

ماسەلەنى قاراۋ بارىسىندا «باسپانا» يپوتە­كالىق ۇيىمى» اق باسقارما تور­اعاسى ق.التىنبەكوۆ «7-20-25» باعدار­­لا­ماسى بويىنشا 120 ملرد تەڭگە سوماسىنا 10,5 ءوتىنىم بەرىلگەنىن, ونىڭ ىشىندە بانكتەر 72 ملرد تەڭگە سوماسىنا 6,2 مىڭ ءوتىنىمدى ماقۇلداعانىن ايتتى. ول, سونىمەن قاتار باعدارلاما شارتتارىنىڭ وزگەرگەنىن جەتكىزدى, بۇل حالىقتى قامتۋدى ارتتىرۋعا, ونىڭ ىشىندە تابىسى تومەن وتباسىلاردى دا قامتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

وڭىرلەردە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن دامىتۋ تۋرالى پاۆلودار وبلىسىنىڭ اكىمى بولات باقاۋوۆ پەن باتىس قازاقستان وب­لىسىنىڭ اكىمى التاي كولگىنوۆ باياندادى.

ۇكىمەت باسشىسى اسقار مامين اتالعان وبلىستاردا تۇرعىن ءۇي قۇرى­لى­سىن جۇرگىزۋدە مەجەدەن كەشىگۋشىلىك بار ەكەندىگىن فاكتىلەر كەلتىرە وتىرىپ ايتىپ ءوتتى. اكىمدەرگە ءسوز بەرىلۋىنىڭ دە سەبەبى وسى بولدى. اكىمدەر جۇمىستىڭ سىلبىر تارتۋ سەبەپتەرىنە توقتالىپ, ءبارى قالپىنا كەلەتىندىگى تۋرالى ۋادە بەردى.

ءوز كەزەگىندە پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى جەڭىس قاسىمبەك باسپاناعا مۇق­تاج جانداردى تۇرعىن ۇيمەن قامتا­ماسىز ەتۋگە قاجەتتى قاراجات بيۋدجەتتە تولىق قاراستىرىلعانىن ايتتى. ءبىر اي ىشىندە العاشقى پاتەرلەر بەرىلە باستايدى. وسىعان وراي ج.قاسىمبەك جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا اتالعان ماسەلەنى ەرەكشە باقىلاۋدا ۇستاۋدى تاپسىردى.

پاتەر ءبولۋ مامىردان باستالادى

«نۇرلى جەر» جانە «7-20-25» باعدار­لا­مالارى – حالىقتىڭ تۇرعىن ءۇي جاع­دايىن جاقسارتۋ جونىندەگى ەلباسىنىڭ الەۋ­مەتتىك ساياساتىنىڭ نەگىزى», دەپ تۇيىندەدى پرە­مەر-مينيستر ا.مامين. وسىعان وراي ۇكىمەت باسشىسى كەلەسى باعىتتار بو­يىن­شا شارالار قابىلداۋ كەرەكتىگىن اتاپ ءوتتى.

ءبىرىنشى. تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن ودان ءارى دامىتۋ.

«بيىل ءبىز 13,1 ملن شارشى مەتر پا­تەردى پايدالانۋعا بەرۋىمىز كەرەك. اكىم­دىك­تەر جانە ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگاندار جەر تەلىمدەرىن ءبولۋ, ينجەنەرلىك-كوم­مۋ­نالدىق ينفراقۇرىلىمدى سالۋ, سونىمەن قاتار ينۆەستيتسيالىق تۇرعىن ءۇي جوبالارىن سۇيەمەلدەۋ بويىنشا جۇمىس قار­قىنىن ارتتىرۋى قاجەت», دەدى ا.مامين.

سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشى­سى­نىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىندا ورتاق ارحيتەكتۋرالىق كەلبەتتى ساقتاۋ كەرەك. پرەمەر-مينيستر اتاپ وتكەندەي, بۇل تاپسىرما تەك ءۇش وڭىردە: اقتوبە, سولتۇستىك قازاقستان جانە قوستاناي وبلىستارىندا ورىندالعان. ال قالعان وڭىرلەردە بۇل باعىتتا جۇمىس ەندى باستالۋدا. «سوندىقتان وسى جۇمىستىڭ قارقىنىن ارتتىرۋدى تاپسىرامىن», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.

ەكىنشى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا «نۇرلى جەر» باع­دارلاماسىنا وزگەرىستەر ەنگىزۋ. ەل­باسىنىڭ الەۋمەتتىك قامقورلىق شارالارىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا 5 جىلدىڭ ىشىندە جىل سايىن 6 مىڭعا جۋىق كوپ بالالى وتباسى ۇيمەن قامتاماسىز ەتىلەدى. «1 مامىردان باستاپ پاتەر ءبولۋدى باستايمىز. تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى ارقىلى جەڭىلدىكتى زايم بويىنشا 22,5 مىڭ وتباسى باسپانا الادى», دەدى ا. مامين. بۇل تەتىك زاڭنامالىق اكتىلەرگە وزگەرىستەر ەن­گى­زىلگەن سوڭ ىسكە قوسىلاتىنى اتاپ ءوتىلدى.

ءۇشىنشى. قۇرىلىستاعى وتاندىق ۇلەس­تى 90 پايىزعا دەيىن ۇلعايتۋ.

ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا ەلباسى قۇرىلىستاعى وتاندىق ۇلەستى ۇل­عايتۋ مىندەتىن قويدى. وتاندىق قۇرى­لىس ماتەريالدارىن شىعارۋ قارا­پايىم زاتتار ەكونوميكاسى باعدارلا­ماسىنىڭ ارنايى باعىتى بولىپ تابىلادى. ونىڭ ورىن­دالۋىنا 600 ملرد تەڭگە كولەمىندە قاراجات ءبولىنىپ وتىر.

«بۇل ءۇشىن جەڭىلدىكتى قارجىلاندىرۋ مەن مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى كوز­دەلگەن. وسى باعىتتا جاڭا جوبالاردى دامىتۋ كەرەك. جەرگىلىكتى ءونىمدى پايدالانۋ ەكونوميكانىڭ باسقا سالالارىنا مۋلتيپليكاتيۆتىك اسەر ەتەدى, جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى پرەمەر-مينيستر. 

بۇل رەتتە تۇركىستان قالاسىندا اۋقىم­­دى قۇرىلىس ءجۇرىپ جاتقانى اتاپ ءوتىل­دى. وسى جەردە قۇرىلىس ماتەريال­دا­رىن شىعارۋ بويىنشا جوبالار جۇزەگە اسى­رىلۋى قاجەت. جالپى, وسىنداي وندى­رىس­تەردى بارلىق وڭىردە قۇرۋ تاپسىرىلدى.

الەۋمەتتىك ەڭبەك قاتىناستارىن رەتتەۋدىڭ تيىمدى جۇيەسى قۇرىلماق

سونىمەن قاتار ۇكىمەت وتىرىسىندا ەڭبەك سالاسىنىڭ تۇيتكىلدى ماسەلەلەرى قا­رالدى. وسى ماسەلە بويىنشا ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى بەر­دىبەك ساپارباەۆتىڭ بايانداماسى تىڭ­دا­لىپ, ەڭبەك قاتىناستارىن رەتتەۋ شا­رالارى تۋرالى ۇسىنىستارىنا قولداۋ ءبىلدىرىلدى.

«بۇگىندە ەل ەكونوميكاسىندا 6,6 ملن-عا تارتا جالدامالى جۇمىسكەر جۇمىس ىستەۋدە, بەلسەندى جۇمىس ىستەپ تۇرعان 165 مىڭ كاسىپورىن بار. بۇل ازاماتتاردىڭ ەڭ­بەك قۇقىقتارىن قورعاۋ جانە ەڭبەك قاتىناستارىن رەتتەۋ قاي قوعامنىڭ بول­سا دا وزەكتى ماسەلەسى», دەپ اتاپ ءوتتى ب.سا­پارباەۆ.

ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, جۇمىس­كەر­لەردىڭ الدىندا جالاقى بويىنشا بەرەشەكتى وتەۋ ماسەلەسى ەرەكشە باقى­لاۋدا. 2018 جىلى مەملەكەتتىك ەڭبەك ينس­پەكتورلارى جالاقى بويىنشا 1,2 مىڭ كاسىپورىندا 3,7 ملرد تەڭگەدەن اس­تام سوماعا بەرەشەكتى ايقىندادى. دەن قويۋ بويىنشا قابىلدانعان شارا­لار ناتيجەسىندە 32 مىڭنان استام جۇ­مىس­كەردىڭ قۇقىقتارى قورعالدى, ولارعا 3,2 ملرد تەڭگە تولەندى.

اتالعان ماسەلە بويىنشا ءسوز العان كاسىپوداقتار فەدەراتسياسىنىڭ توراعا­سى باقىتجان ءابدىرايىم ۇكىمەت مۇشە­­­لەرىنە الەۋمەتتىك ارىپتەستىك بويىن­­­شا وبلىستىق ۇشجاقتى كوميسسيا­لار جۇمىسىن جانداندىرۋدى جانە ۇجىم­دىق شارتتار بويىنشا ماسەلەنى تۇ­راق­تى تۇردە جۇزەگە اسىرىلۋىن قاراۋ­عا ۇسىنىس جاسادى. وسى ماسەلە بويىنشا «اتامەكەن» ۇكپ-نىڭ وكىلى دە ءسوز الىپ, جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ مۇددەسىن دە بىلدىرە كەتتى.

ماسەلەنى قورىتىندىلاعان پرەمەر-مينيستر ا.مامين الەۋمەتتىك-ەڭبەك قاتىناستارىن رەتتەۋدىڭ ءتيىمدى جۇيەسىن قۇرۋ قاجەتتىگىن اتاي وتىرىپ, ءوڭىر اكىم­دەرىنە ەڭبەك ۇجىمدارىندا الەۋمەتتىك قاقتىعىستاردىڭ تۋىنداۋىنا جول بەرمەۋ ماسەلەسىن باقىلاۋدا ۇستاۋدى تاپسىردى.

«جۇمىسشىلاردىڭ نەگىزسىز بوساتى­لۋىنا جول بەرمەۋ كەرەك», دەدى پرە­مەر-مينيستر. جۇمىسشىلاردىڭ الەۋ­مەتتىك كوڭىل كۇيىن جاقسارتۋ – ەلبا­سى ساياساتىنىڭ نەگىزى باعىتى. ۇكىمەت الەۋ­مەتتىك قاقتىعىستارعا جول بەر­مەۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىپ جاتىر. ا.مامين كاسىپورىنداردا جۇمىس­شى­لاردىڭ ەڭبەك جانە الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىن دۇرىس شەشۋدىڭ مىسالدارىن كەلتىرىپ ءوتتى. 

كوپتەگەن كومپانيا مەملەكەت باس­شىسىنىڭ جالاقىسى تومەن جۇمىس­شى­لاردىڭ ەڭبەكاقىسىن ارتتىرۋ جونىندەگى باستاماسىنا قولداۋ ءبىلدىردى. وسىعان بايلانىستى پرەمەر-مينيستر بارلىق وڭىردە وڭ تاجىريبەنى بەلسەنە قولعا الۋدى تاپسىردى.

ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورع­اۋ مينيسترلىگىنە ءوز كەزەگىندە كاسىپ­­وداقتار فەدەراتسياسى مەن «اتامە­كەن» ۇكپ-نىڭ بۇگىنگى وتىرىستا ايتىلعان ۇسىنىستارىن مۇقيات قاراپ, ورتاق شە­شىمگە كەلۋ تاپسىرىلدى.

«ۇشجاقتى كوميسسيالاردىڭ جۇمىس فورماتىن قايتا قاراۋ كەرەك, اسىرەسە وڭىر­لەردە. ولار بەلسەندى جۇمىس جاساۋى قا­جەت. بۇل ورايدا فورماليزمگە جول بەرۋگە بولمايدى», دەپ اتاپ ءوتتى ا.مامين.

سونىمەن قاتار پرەمەر-مينيستر ەڭبەك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ ماڭى­زىن اتاپ ءوتتى. وسىعان وراي ەڭ­بەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مي­نيسترلىگىنە ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن جانە كاسىپوداقتارمەن بىرلەسىپ ءبىر اي ىشىندە ەڭبەك قاۋىپسىزدىگى بويىنشا بەس جىلعا ارنالعان كەشەندى جول كارتاسىن ازىرلەۋ تاپسىرىلدى.

سۇڭعات ءالىپباي,

«Egemen Qazaqstan»