سەنبى, 22 قىركۇيەك 2012 7:29
بولاشاق ەۋرازيالىق وداقتىڭ باستاپقى نەگىزى – ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىك ءبىزدىڭ حالىقتارىمىزدىڭ بىرلەسە تابىستى دامۋىنىڭ اۋقىمدى ارەالى رەتىندە بولماق.
نۇرسۇلتاننازارباەۆ.
سەنبى, 22 قىركۇيەك 2012 7:29
بولاشاق ەۋرازيالىق وداقتىڭ باستاپقى نەگىزى – ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىك ءبىزدىڭ حالىقتارىمىزدىڭ بىرلەسە تابىستى دامۋىنىڭ اۋقىمدى ارەالى رەتىندە بولماق.
نۇرسۇلتاننازارباەۆ.
* * *
مەن ەۋرازيالىق وداقتىڭ ءاربىر مۇشە ەلدىڭ مۇددەلەرىن ەسكەرەتىن, ناقتى دا شىنايى وكىلەتتىكتەرگە يە, كونسەنسۋس نەگىزىندە ءىس-قيمىلدار جاسايتىن ۇلتۇستىلىك ورگانىن قۇرۋدى ۇسىندىم. بىراق بۇل ساياسي ەگەمەندىكتى بەرۋ دەگەندى تىپتەن دە قاراستىرمايدى. بۇل اكسيوما. نەگىزىنە ينتەگراتسيا بويىنشا ارىپتەستەردىڭ تەڭدىگى الىنعان ەۋرازيالىق وداق قۇرۋدىڭ تابىستى تاجىريبەسى ءدال وسىنداي بولماق.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
ءيا, مۇنى ۋاقىتتىڭ ءوزى ايتىپ وتىر
بۇگىندە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق ايماققا بىرىگۋدىڭ ءدۇبىرى تىپتەن ءجيى ەستىلىپ, بۇل يدەيانىڭ سوزدەن گورى ناقتى ىسكە اسا باستاعانىن كۇندەلىكتى ومىردە كورىپ, ءبىلىپ ءجۇرمىز. جالپى وسى ىقپالداستىقتىڭ ماڭىزى, ءمانى, الەۋەتى قانداي؟ ءبىز بۇل جونىندە عالىم, ساياساتتانۋشى, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ساپاربەك ساحوۆتان سۇراعان ەدىك.
– ساياساتتا كەز كەلگەن نارسە بىردەن بولا قويۋى مۇمكىن ەمەس,– دەيدى بۇل جونىندە اڭگىمە يەسى. –كەز كەلگەن يدەيانىڭ ەكىنشى جاعى دا بولادى. ءبىر نارسەدەن ۇتساق, ءبىر نارسەدەن ۇتىلۋىمىز ءمۇمكىن. ءومىر فيلوسوفياسى تالابىنىڭ ءوزى سونداي. سول سەبەپتەن بۇل وداقتىڭ پايداسى نە دەگەندە ءبىز ەڭ الدىمەن ونىڭ تۇبىنە, تەرەڭىنە, بولاشاعىنا ءۇڭىلۋىمىز كەرەك. مەنىڭشە ەۋرازيالىق ايماققا بىرىگۋ ماسەلەسىنىڭ ءبىز ءۇشىن ماڭىزدىلىعى ءالى دە كوپ ايتىلمايتىن سياقتى. ناسيحات از. كوبىنەسە ەلباسىنىڭ قوزعاۋىمەن, تالداپ كورسەتۋىمەن بىلەمىز. سوندىقتان كوزى اشىق, وقىعان ازاماتتار عانا بولماسا, قاراپايىم حالىق بۇل ماسەلەنىڭ تەرەڭىنە وي جىبەرە الماي, جالپىلاما عانا بىلەدى. ال, بۇل دەگەنىمىز ءبىزدىڭ تاعدىرىمىز ەمەس پە؟! ونى ۇنەمى تالداپ, زەرتتەپ جۇرگەن باسىلىمدار, عالىمدار سيرەكتەۋ. سوندىقتان بۇل ەكونوميكالىق ايماقتىڭ ماڭىزى, ءمانىن جەتە زەرتتەپ, ەلگە ءتۇسىندىرۋ قاجەت. پايداسى بار دەپ جالپىلاما ايتا سالماي, ۇڭعىل-شۇڭعىلىن تالداپ, جىلىكشە شاعۋ قاجەت.
ساياساتتانۋشى رەتىندە بۇل ىقپالداستىقتىڭ ءمان-ماڭىزى تۋرالى ايتار بولسام, تمد اۋماعىنداعى ەلدەر الداعى ۋاقىتتا بىرتە-بىرتە ەكونوميكا جانە ءمادەني ماسەلە جاعىنان جاقىنداي ءتۇسىپ, ءتۇبى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق ايماققا بىرىگەدى. مۇنى ءومىردىڭ ءوزى قاجەت ەتىپ وتىر. ءدال قازىر بۇل يدەياعا قازاقستان, رەسەي, بەلورۋسسيا جانە قىرعىزستان پرەزيدەنتتەرى بەيىل بولىپ ءجۇر عوي. الداعى ۋاقىتتا بۇل وداققا باسقا دا ەلدەر بىرىگەدى. مەن ءتىپتى شيكىزات ىزدەۋ, ساۋدا نارىعى, مادەني قارىم-قاتىناس جاساۋ باعىتىندا بالتىق جاعالاۋىنداعى ەلدەر دە وسى يدەياعا جاقىندايتىنىنا بەك سەنىمدىمىن. بۇل ءۇشىن ەڭ الدىمەن مەملەكەتتەر دەموكراتيالىق نورمالاردى ساقتاپ, تاۋەلسىزدىك تالاپتارىن ورىنداپ, ەلدەر اراسىنداعى ءوزارا سىيلاستىقتى نەگىزگى شارت دەگەن ۇعىمدى بەرىك قالىپتاستىرۋى قاجەت.
– سوندا بۇل ەكونوميكالىق ايماققا بىرىگۋ – ۋاقىت تالابى, ونى جاعدايدىڭ ءوزى قاجەت ەتىپ وتىر دەيسىز عوي؟
– قازىر ءححى عاسىر. بۇل ءداۋىردەگى ساياسي جاعداي دا, ەكونوميكالىق تىنىس-تىرشىلىك تە ءمۇلدەم بولەك. جاسىراتىنى جوق, جەر بەتىندەگى 200-گە جۋىق مەملەكەتتىڭ ءبارى ءبىر-بىرىنەن پايدا كورۋگە ۇمتىلادى. قازاقستاننىڭ جەرى كەڭ, قويناۋى قازبا بايلىققا تولى. ەلىمىزدەگى وسى بايلىقتى تەك قورىپ قانا, ەشقانداي ارەكەتسىز, تەك الاقان جايىپ وتىرا بەرسەك, ءبىز ودان ۇتىلامىز. بۇل جەردە بار ماسەلەنى سىرتقى بايلانىس, قارىم-قاتىناس شەشەدى. بىرىنشىدەن, ءبىز ول بايلىقتى ءوزىمىز يگەرە المايمىز. ونى جۇزەگە اسىراتىن تەحنيكا, تەحنولوگيا, تاجىريبە. ول جاعى بىزدە جەتكىلىكسىز. ەكىنشىدەن, جوعارىداعى بايلىقتى يگەرگەن كۇننىڭ وزىندە دە ونى سىرتقى نارىق ساۋداسىنا شىعارۋدىڭ, ءونىمدى ساۋدالاۋدىڭ قيىندىقتارى وتە كوپ. ابايلاماساڭ, قارىزعا باتىپ قالۋىڭ ءمۇمكىن. الەمدە «ۇلكەن سەگىزدىك» دەگەن اتپەن بەلگىلى وداقتى بىلەسىزدەر. وعان مۇشە ەلدەر ءبىر-ءبىرىمەن ىنتىماقتاسا, كەلىسە وتىرىپ, ءوز مۇددەلەرىن قورعايدى, ءوز ساياساتىن جۇرگىزەدى. ودان بولەك ەۋرووداق, «ۇلكەن جيىرمالىق» دەگەن ۇيىمدار بار. سوندىقتان جەر جۇزىندەگى دامىعان مەملەكەتتەر ءبىر وداققا كىرىپ, ەكى جاقتى, ودان توپتىق, ايماقتىق, قۇرلىقتىق كەلىسىمدەر جۇرگىزىپ, ءوز بولاشاقتارىن جاساپ جاتقان كەزدە, ءبىز ءبىر شەتتە بولەك, وقشاۋلانىپ تۇرا المايمىز. ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ و باستان-اق ەلدى تىعىرىقتان شىعارۋ, ەكونوميكامىزدى داعدارىستىڭ تولقىنىنان امان الىپ قالۋ جۇمىستارى وسى باعىتتا ءوربيتىنىن ايتقان بولاتىن. ءحىح عاسىرداعى جاپونيا سياقتى ەشكىمدى كىرگىزبەيتىن جابىق ەل بولۋدىڭ كەرەگى جوق. سوندىقتان ءححى عاسىردا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق ايماق قاجەت.
ارينە, قازاقستاندى بۇگىندە دۇنيە ءجۇزى تانيدى, بارلىق ەل مويىندايدى. الەمدىك رەيتينگتە 51-ءشى ورىنعا كوتەرىلدىك. سوندىقتان سوڭعى 20 جىل ىشىندە تولاعاي تابىستارعا قول جەتكىزگەن ەلىمىزدىڭ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق ايماقتا دا سالماعى باسىم, داۋىسى جارقىن, بەدەلى بيىك بولاتىنى انىق.
– ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق ايماقتىڭ العاشقى قادامدارى باستالىپ تا كەتتى. كەدەن وداعىنىڭ قۇرىلۋى, ەۋرازەق, كورشى ەلدەرمەن بىرلەسكەن كاسىپورىنداردىڭ ءدۇنيەگە كەلۋى الداعى ۋاقىتتا بۇل ىقپالداستىقتىڭ ءالى دە تەرەڭدەي, ادىمى اشىلا تۇسەتىنىن بايقاتاتىن سەكىلدى.
– بۇل يدەيالاردىڭ بارلىعىن العاش رەت ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كوتەرگەنىن ءبارىمىز جاقسى بىلەمىز عوي. شىنىندا ءبۇگىنگى ساياساتتا كەز كەلگەن ەل دوستارسىز ءومىر سۇرە المايتىنى بەلگىلى. ال, ءبىز نەگە دوستى الىستان, افريكادان نەمەسە اۆستراليادان ىزدەۋىمىز كەرەك؟ كەدەندىك وداق – ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق ايماقتىڭ سوزدەن گورى ناقتى ىسكە كوشە باستاعانىنىڭ بەلگىسى. ەندى ءبىزدىڭ ەلدىڭ الدىندا تۇرعان باستى مىندەت – بسۇ-عا مۇشە بولۋ. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق ايماق قازاقستاننىڭ بسۇ-عا مۇشە بولۋىنا زور ىقپالىن تيگىزەتىنى انىق. سوندىقتان ايماقتىڭ تىنىسىن اشىپ, ەلدە بىرىككەن كاسىپورىنداردى كوبەيتۋ كەرەك. كورشى ەلدەردىڭ ەكونوميكا سالاسىنداعى جاقىنداسۋىن زاڭ ءجۇزىندە جۇزەگە اسىرۋ وسى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق ايماققا جۇكتەلىپ وتىر. ايتسە دە ونىڭ وقپانىنا جۇتىلىپ كەتپەي, باسقا ەلدەرمەن تەرەزەمىز تەڭ بولۋ ءۇشىن ءالى دە كوپتەگەن جۇمىستار اتقارىلۋى ءتيىس. ەڭ باستىسى – وسى جۇيەنى تۇسىنەتىن, جاعدايدى ەكشەپ, وڭ شەشىم قابىلداي الاتىن بىلىكتى كادرلار دايىنداۋ قاجەت دەپ ويلايمىن.
اڭگىمەلەسكەن
ورالحان ءداۋىت,
«ەگەمەن قازاقستان».
شىمكەنت.