ءبىر قاۋىم ەلگە تىرەك بولىپ, تىنىسىن اشىپ, اجارىنا ادەمى ساۋلە سەبەزگىلەپ وتىرعان ەكى بىردەي, بايتەرەكتىڭ قوس بۇتاعى ءتارىزدى جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىكتەر. وتپەلى كەزەڭدە بىرەر وتباسى قونىس اۋدارىپ كەتسە, سوڭعى جىلدارى بۇل اۋىلعا كوشىپ كەلۋگە تىلەك بىلدىرگەندەر كوپ-اق.
سەرىكتەستىك شيرەك عاسىر بۇرىن قۇرىلعان. كەيىن ەكىگە ءبولىندى. بىرەۋى بۇرىنعى «بايدالى» اتاۋىن يەلەنسە, ەكىنشىسى «بايدالى-2» اۋىل شارۋاشىلىعى كاسىپورنى دەپ اتالادى. ەكىگە بولىنگەنىمەن, ماقسات ءبىر, مۇرات ورتاق.
– 1992 جىلى اكەم اماندىق بايدالى ۇلى وسى جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىكتىڭ العاشقى ديرەكتورى بولعان ەدى,–دەيدى «بايدالى» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ ديرەكتورى باعدات ورازالين, – اكەمىزدىڭ ۇزاق جىل جيناعان باي تاجىريبەسى, اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ تىنىس-تىرشىلىگىن جاقسى بىلەتىن بىلىگى جانە قاجىرلى ەڭبەگى زايا كەتپەي, از ۋاقىتتىڭ ىشىندە قاۋقارلى شارۋاشىلىققا اينالدى. وكىنىشكە قاراي, ەكى جىل بۇرىن ومىردەن ءوتتى. ءوزى ومىردەن وتكەنىمەن, ارتىندا مول مۇراسى قالدى. تاراتىپ ايتاتىن بولساق, ول مۇرا ماتەريالدىق يگىلىكتەن بولەك يماندى ءداستۇرى, ادامگەرشىلىككە تولى اقيقات ىستەرى. ماسەلەن, اكەمىز كوپشىلىككە قايىرىمدى بولدى. اسىرەسە, اۋىلداعى ءبىلىم وشاعىنا مەيىرىمىن كوپ توگەتىن. «بولاشاق بالالاردا» دەپ ەسەپتەگەندىكتەن بولار, ءبىلىم وشاعىنا ءجيى بارىپ, مۇڭ-مۇقتاجىن تىڭدايتىن. قۇلاعىنا تيىسىمەن بىردەن ماسەلەنى شەشۋگە تىرىساتىن. ونىڭ ءوز ءجونى دە بار, ماسەلەن, 1994 جىلى وسى مەكتەپكە ءبىزدىڭ اتامىز, سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى بايدالى ءورازاليننىڭ ەسىمى بەرىلگەن. اتامىز بۇل جوعارى ناگرادانى سوناۋ 1957 جىلى العان ەكەن. مىنە, اتا ەسىمى بەرىلگەن ءبىلىم وشاعىنا كەيىنگى ۇرپاعى قولىنان كەلىپ تۇرعاندا قامقورلىق جاساۋ كەرەك دەپ تۇيسىنگەن بولار, اكەمىز وسى مەكتەپكە كوپ قامقورلىق كورسەتتى. كەيىن بىزگە امانات ەتتى.
اكە اماناتى بۇگىندە بۇلجىماي ورىندالۋدا. جاڭا وقۋ جىلى قارساڭىندا ۆەسەلوە ورتا مەكتەبىنىڭ جانىندا كوپبەيىندى سپورت الاڭى اشىلىپتى. شاعىن فۋتبولدان العاشقى تۋرنير وتكىزىلگەن. بۇل جارىسقا وسى اۋداننىڭ عانا ەمەس, تسەلينوگراد جانە ارشالى اۋداندارىنىڭ سپورتشىلارى دا قاتىسقان. بالالارىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, اكەلەرى ۇلگەرە الماي كەتكەن ءبىر ارمان وسى ەكەن. سپورت الاڭىن سالىپ بەرۋمەن قاتار, مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ سپورتتىق بۇيىمدارىنا 20 ميلليون تەڭگە بولگەن.
اعايىندى ورازاليندەرمەن بىرگە ءبىلىم وشاعىن ارالاپ كوردىك. قۇرىلىسشىنىڭ قالاعىنىڭ ءىزى سايراپ جاتىر. ەڭسەسى ءتۇسىپ, ەسكىرگەن مەكتەپتى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىپ, جۇتىندىرىپ قويىپتى. ءىشى كىرسە شىققىسىز. جاڭالىق جالعىز قابىرعالار مەن شاتىرلاردا عانا ەمەس, ىشىندە دە بار. ماسەلەن, ءوڭىردىڭ وتكەنىن ساباقتايتىن مۇراجاي. مۇنداعى جادىگەرلەر ەل تاريحىن ەكشەپ, وسى مەكتەپتە ءبىلىم الىپ جاتقان وقۋشىلاردىڭ عانا ەمەس, كەلىمدى-كەتىمدى كىسىلەردىڭ دە كوكىرەگىنە كورىكتى وي سالىپ, تىلسىم سىر شەرتىپ تۇر. ايتقاندايىن, مەكتەپتىڭ ءدال الدىندا بايدالى ورازالينگە قويىلعان ەسكەرتكىش بار ەكەن. اۋىل تۇرعىندارى مەن مەكتەپ وقۋشىلارى ەڭسەلى ەسكەرتكىشتى ءوز قامقورلىقتارىنا الىپ, ماڭايىن اباتتاندىرىپ, كورىكتەندىرىپ تۇراتىندىعى ەشكىم ايتپاسا دا اڭعارىلادى. بۇل دا ۇلى ەڭبەككە تاربيەلەۋ, قوعام بايلىعىن ەسەلەۋگە بويىنداعى بار قاجىر-قايراتىن جۇمساعان ەڭبەك ەرىنىڭ ەڭسەلى بەينەسى ارقىلى ونەگە بەرۋ.
ونەگە بەرەتىن ىزگى ءىس از ەمەس ەكەن. وسىدان ءبىرشاما ۋاقىت بۇرىن اۋماعى ات شاپتىرىم مەشىت پايدالانۋعا بەرىلىپتى.
– اكەمىزدىڭ تاعى ءبىر ارمانى يماندىلىقتىڭ ۇياسى – مەشىت سالۋ ەدى, – دەيدى «بايدالى-2» اۋىل شارۋاشىلىعى كاسىپورنىنىڭ باسشىسى باعدات بايدالى ۇلى, – 2017 جىلى جاڭا مەشىتتىڭ ىرگەتاسىن قۇيا باستادىق. سودان سوڭ قۇرىلىس ماتەريالدارىن تاسىدىق. ادەمى ءمارمار تاستاردى يراننان الدىردىق. الدىندا ءبىر سەبەپپەن شىعىس قازاقستان وبلىسىندا بولعان كەزىمدە ساۋلەتتى مەشىتتىڭ ۇلگىسىن كورگەن بولاتىنمىن. اكەمىز جوبالاعان, عۇمىر بويى قيالىندا جۇرگەن ۇلگى وسىنداي بولار دەپ ويلادىم. مەشىتتىڭ جانىن تۇگەل اباتتاندىرىپ, كوگالداندىرىپ بىتكەنىمىزشە ءبىر جىل وتە شىقتى.
قوس سەرىكتەستىكتىڭ باسشىلارى باعدات پەن مارات ورازاليندەر سەرىكتەستىكتىڭ اۋەل باستاعى ىزگىلىكتى داستۇرلەرىن جالعاستىرۋدا. سونىڭ ءبىر مىسالى, جەرگىلىكتى وتباسىلىق-دارىگەرلىك امبۋلاتوريا. شارۋاشىلىق باسشىلارىنا ىلەسىپ بارىپ كوردىك. ماڭايى مۇنتازداي تازا, نەشە الۋان گۇلمەن كومكەرىلگەن. سول تازالىق ىشكە وزىڭمەن بىرگە كىرگەندەي. مەديتسينالىق قۇرالدارمەن جابدىقتالعان بولمەلەر سىڭعىرلاپ تۇر.
– ءبىزدىڭ دۇرىس جۇمىس ىستەۋىمىز وسىنداعى ەكى سەرىكتەستىكتىڭ شىنايى قامقورلىعىنىڭ ارقاسىندا, – دەيدى دارىگەر جىبەك ورازالينا, – وسىنداعى التى مەدبيكە ۆەسەلوە اۋىلىمەن قوسا ءتورت ەلدى مەكەننىڭ تۇرعىندارىنا تۇراقتى قىزمەت كورسەتەدى. ورتالىقتاندىرىلعان جىلۋ جۇيەسىنە قوسىلعانبىز. ىستىق سۋ, سۋىق سۋىمىز بار. قاجەت كەزىندە ناۋقاستاردى اۋدان ورتالىعى – بالكاشين اۋىلىنا تاسىمالداۋ ءۇشىن كولىك بولىنەدى. بۇل ماسەلەدە ەشقاشان كىدىرىس بولىپ كورگەن ەمەس.
وتباسىلىق-دارىگەرلىك امبۋلاتوريانىڭ ىرگەسىندە شالعايداعى شاعىن ەلدى مەكەندەردە جاعىمدى جاڭالىق بولىپ ەسەپتەلەتىن تسەح جۇمىس ىستەپ جاتىر ەكەن. بۇل جەردە پلاستيكالىق تەرەزەلەر شىعارىلادى. يگىلىكتى ىسكە وسى اۋىلدىڭ تۇرعىندارى عانا ەمەس, ءوڭىردىڭ ادامدارى دا نازار اۋدارىپ, تاپسىرىس بەرە باستاعان. ودان ءسال ارىرەكتە قوعامدىق مونشا, ناۋبايحانا جۇمىس ىستەپ تۇر. ءبىر ايتا كەتەرلىگى, ناۋبايحانا اۋىلدىق وكرۋگتىڭ بەس ەلدى مەكەنى تۇرعىندارىن ساپالى نانمەن قامتاماسىز ەتۋدە. نان باعاسى 60 تەڭگە. وعان جالعاس جايلى جاتاقحانا ورنالاسقان. جاتاقحانا نەگىزىنەن شەتتەن كەلىپ سەرىكتەستىكتە جۇمىس ىستەيتىن ادامدارعا ارنايى سالىنعان. ودان بولەك بۇل وڭىرگە جولى تۇسكەن ادامدارعا دا قىزمەت كورسەتەدى.
– ەكى سەرىكتەستىك باسشىلارى دا اۋىلداعى ماسەلەلەردى شەشۋگە كوپ كومەكتەسەدى, – دەيدى اۋىلدىق وكرۋگتىڭ باس مامانى دينا تاسمۇراتوۆا, – جىل سايىن اۋىل كوشەلەرىن قاتتى جامىلعىمەن قاپتاپ جول سالۋدا. تاياۋدا عانا ۆەسەلوە-نوۆوسەلوۆكا باعىتىنداعى 26 شاقىرىم جولدى جوندەپ شىقتى. ال بۇرىن بۇل جول ادام جۇرگىسىز بولاتىن. جەرگىلىكتى بيۋدجەتتە مۇنشالىقتى قاراجات جوق. وسىنداي يگىلىكتى ىستەردىڭ باسىم كوپشىلىگى ەل جايىن ويلايتىن قايىرىمدى ادامداردىڭ جاناشىرلىعى ارقاسىندا جۇزەگە اسۋدا.
مۇنداي پىكىردى اۋىلداعى ەگدە زەينەتكەر ليديا ياكيموۆا جانە ەڭبەك ارداگەرى ۆالەنتينا دوتسەنكو مەن الەكساندرا سوليانيكوۆالار دا ايتىپ وتىر. ايتسا ايتقانداي, قاي كەزدە دە تۋعان جەرىن ەسىنەن شىعارمايتىن اعايىندى ورازاليندەردىڭ قايىرىمدىلىق ىستەرى ءوز الدىنا ءبىر جىر. ماسەلەن, سەرىكتەستىكتەردىڭ 455 پاي ۇلەسكەرلەرى ءوز قالاۋلارىنا وراي شوپپەن, وتىنمەن, كومىرمەن ۇلەستەرىن الا الادى ەكەن. ناقتى ەسەپتەرىن تاراتىپ ايتاتىن بولساق, بىلايشا ورىلەر ەدى. ءبىر پاي 17 گەكتارعا تەڭ. سەرىكتەستىك وسى جەر كولەمىن پايدالانعانى ءۇشىن پاي يەسىنە 30 000 تەڭگە وتەماقى تولەيدى. ال, كورشىلەس شارۋاشىلىقتار 17 000 مىڭنان 22 000 تەڭگەگە دەيىن تولەۋدە. ايىرماشىلىعى كورىنىپ-اق تۇر ەمەس پە؟ سەرىكتەستىك جۇمىسشىلارىنىڭ ەڭبەكاقىسى اتقارعان شارۋالارىنا وراي ورتا ەسەپپەن ءجۇز مىڭ تەڭگەدەن اينالادى. ەگەر جۇمىسشىنىڭ وتباسىندا جارىق دۇنيەگە نارەستە كەلە قالسا شارۋاشىلىق ەسەبىنەن 100 مىڭ تەڭگە كومەك كورسەتىلەدى, ەكىنشى بالاعا 150 مىڭ تەڭگە. ەگەر جوعارى وقۋ ورنىندا وقىپ جاتقان جاستاردىڭ ماماندىعى اۋىلدا سۇرانىسقا يە ماماندىق بولاتىن بولسا, ارنايى كەلىسىمشارت جاسالىپ, ولاردىڭ وقۋ اقىلارى تولەنىپ وتىرادى. مىنە, سوندىقتان دا بۇل جەردە مۇعالىمدەر مەن مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ تاپشىلىعى جوق. ويتكەنى اۋەل باستا كەلىسىمشارتتا جاس ماماننىڭ كەمىندە بەس جىل مىندەتتى تۇردە جۇمىس ىستەيتىندىگى كورسەتىلگەن. شارۋاشىلىق ەسەبىنەن وقىپ ءبىلىم العان جاستاردىڭ دەنى بەس جىل جۇمىس ىستەگەن سوڭ باۋىر باسىپ, تۇراقتاپ قالادى. ويتكەنى, مۇندا تىرشىلىككە قاجەتتى بارلىق جاعداي جاسالعان.
بايقال ءبايادىل,
«Egemen Qazaqstan»
اقمولا وبلىسى,
ساندىقتاۋ اۋدانى