سۋديالاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى كۇشەيتىلەدى

بۇل باسقوسۋعا سەناتتىڭ كونستيتۋتسيالىق زاڭناما, سوت جۇيەسى جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى كوميتەتىنىڭ توراعاسى گەورگي كيم, جوعارى سوت كەڭەسىنىڭ تورا­عاسى تالعات دوناقوۆ, باس پروكۋ­روردىڭ ورىنباسارى مارات احمەت­جانوۆ, ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل اسقار شاكىروۆ, «اتامەكەن» ۇكپ باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ءرۇستام ءجۇرسىنوۆ, ادۆوكات­تار مەن نوتاريۋستەردىڭ رەس­پۋب­ليكالىق بىرلەستىكتەرىنىڭ ءبىرىن­شى باسشىلارى قادىرجان بايمۇ­حا­نو­ۆا مەن اسەل ءجانابىلوۆا قاتىستى.

ج.اسانوۆ كەڭەستى اشا كەلە, 2018 جىلى سوت جۇيەسىن جاق­سار­تۋ جۇمىسىنىڭ نەگىزگى قورى­تىن­دىسىن قىسقاشا ايتىپ ءوتتى. 

– جوعارعى سوت وتكەن جىلى «سوت تورەلىگىنىڭ جەتى ءتۇيىنى» باع­دار­لاماسىن جاريالادى. بۇل – ۇلت جوسپارى شەڭبەرىندەگى سوت­تار­دى ودان ءارى جاڭعىرتۋدىڭ پراك­تي­كالىق قۇرالى. جەتى باسىم باعىت بويىنشا جۇمىستىڭ ناقتى ماز­مۇنى تۇرعىنداردىڭ سوتقا سۇرا­نىسى نەگىزىندە ازىرلەندى, – دەدى جوعارعى سوت توراعاسى. 

كەڭەستە العاش بولىپ ءسوز سوي­لەگەن جوعارعى سوتتىڭ قىلمىس­تىق ىستەر جونىندەگى سوت القا­سى­نىڭ توراعاسى اباي راحمەتۋلين ازا­مات­تاردىڭ بۇزىلعان قۇقىقتارىن سوت ارقىلى قالپىنا كەلتىرۋ جۇيەسىن دامىتۋعا ايرىقشا نازار اۋدارىلعانىن ايتا كەلە, 2017 جىلمەن سالىستىرعاندا پروكۋرور قاتىسقان ىستەر بويىنشا اقتاۋ ۇكىمدەرىنىڭ 2,3 ەسەگە (100-دەن 226-عا دەيىن) ارتقانىن اتاپ ءوتتى. وتكەن جىلى كاسساتسيا جەكە ايىپتاۋلاردى قوسپاعاندا, 51 ادامدى اقتاعان. ولاردىڭ اراسىندا ەسىرتكىگە قاتىستى قىلمىستاردى سوتقا دەيىنگى تەرگەۋ بارىسىندا پروتسەستىك نورمالاردىڭ بۇزىلۋى, قىزمەت بابىندا جالعان قۇجات جاساۋ, لاۋازىمدى وكىلەتتىكتەردى اسىرا پايدالانۋ, پارا الۋ, ۇرلىق, الاياقتىققا قاتىستى ىستەردىڭ ۇلەسى باسىم بولعان. 

سونىمەن قاتار بىلتىر سوت­تال­عان بارلىق 7610 ادامنىڭ 23,9 پايىزى باس بوستاندىعىنان ايى­رىلعان. بۇل كورسەتكىش 2017 جىلى 28 پايىزدى (9405) قۇراعان. 

القا توراعاسىنىڭ ايتۋى­نا قا­راعاندا, سوتتار باس بوستاندىعىنان ايىرۋمەن بايلانىستى ەمەس جازالاردى ءجيى قولدانا باستاعان.  ولاردىڭ اراسىندا ايىپپۇل (24%), قوعامدىق جۇمىس (5,6%), باس بوس­­تاندىعىن شەكتەۋ (1,2%) سەكىل­دى جا­زا­لاردىڭ ۇلەسى ارتقان. وعان قوسا, م ۇلىكتى تاركىلەۋ 8 ەسەگە ازايعان. 

ال جوعارعى سوتتىڭ ازاماتتىق ىستەر جونىندەگى سوت القاسىنىڭ توراعاسى ەلىس ابدىقادىروۆ كاسساتسيادا قايتا قارالعان اپەلليا­تسيا اكتىلەرىنىڭ جارتىسىنا جۋىعىنىڭ كۇشى جويىلىپ, وزگەرتىلگەنىنە ايرىقشا توقتالىپ ءوتتى. ونىڭ پىكى­رىنشە, ىستەردىڭ 30 پايىزىن جاڭادان قاراۋ ءۇشىن كەرى قاي­تارۋ پروتسەستى سوزبالاڭعا سالىپ قانا قويماي, داۋلاسۋشى تا­راپتار اراسىنداعى جانجالدى ۋشىقتىرا تۇسەدى. ولار ماتەريال­دىق قيىن­دىقتار مەن ءىستى سوتتا قاراۋ بو­يىنشا مەملەكەتتىك باج سالىعىن تولەپ, شىعىنعا ۇشىرايدى. 

ءوز كەزەگىندە, جوعارعى سوتتىڭ مامانداندىرىلعان سوت القاسىنىڭ توراعاسى ايگۇل قىدىرباەۆا وتكەن جىلى ينۆەستورلاردىڭ 10 ميللياردتان استام تەڭگەگە قاتىستى قۇقىقتارى قورعالعانىن ايتتى. سوتقا كەلىپ تۇسكەن وتىنىشتەردىڭ باسىم بولىگى مەملەكەتتىك ورگان­دار­دىڭ سالىق, كەدەن, ەكولوگيا جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋعا قاتىس­تى داۋلار بويىنشا شەشىم­دەرى مەن ارەكەتتەرى ۋشىقتىرعان داۋلارعا بايلانىستى ەكەن. 

بۇدان ءارى ءسوز العان ج.اسا­نوۆ الداعى جوسپارلارىمەن دە بولىسە كەلە, بيىل سوت تورەلىگىنىڭ ساپاسىنا مونيتورينگ جۇرگىزىلەتىندىگىن, ءبىرىنشى جانە اپەللياتسيالىق ساتىلارداعى ءاربىر سۋديا وزدەرى شىعارعان سوت شەشىمدەرى ءۇشىن دەربەس جاۋاپ بەرۋى ءتيىس ەكەندىگىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى.

– زاماناۋي ەلەكتروندى تەحنولوگيالار ءاربىر سوت اكتىسىنە جوعارعى سوتتىڭ قول جەتكىزۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى, – دەدى ج.اسانوۆ. 

توراعا سۋديالاردى سوت تورە­لىگىن حالىق ءۇشىن بارىنشا تۇسى­نىكتى ەتۋگە بارلىق كۇش-جىگەرى مەن ءبىلىمىن جۇمساۋعا شاقىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, تەك وسى جاعدايدا عانا سوتتار زاڭ ۇستەمدىگى مەن الەۋ­مەتتىك ادىلدىكتى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا تىكەلەي فۋنكتسيالارىن ىسكە اسىرا الادى.