مەملەكەت باسشىسى ءىرى ستراتەگيالىق ماڭىزى بار «بەينەۋ – بوزوي – شىمكەنت» ماگيسترالدى گاز قۇبىرى جوباسىن ىسكە اسىرۋعا پارمەن بەرگەلى جەل وتىندە ابىگەرگە ءتۇسىپ وتىرعان شالعايداعى جۇرتتىڭ جاعدايى وڭالا باستادى. ۇزىندىعى 1475 شاقىرىم بولاتىن گاز قۇبىرى ماڭعىستاۋ, اقتوبە, قىزىلوردا جانە تۇركىستان وبلىستارىنان وتەتىندىكتەن مۇنداعى ەلدىڭ الابوتەن قۋانىشىن كوز الدىڭىزعا ەلەستەتە بەرىڭىز. ەلباسىنىڭ تىكەلەي باستاماسىمەن قولعا الىنعان جوبا بويىنشا بۇگىندە وبلىس حالقىنىڭ 64 پايىزى, قىزىلوردا قالاسىنىڭ 95 پايىزىنىڭ تابيعي گازعا تولىعىمەن قولى جەتتى.
وتكەن جەلتوقساندا سەكسەۋىل ستانساسى ماڭىندا «ارال» ستانساسى ىسكە قوسىلسا, كەزەك «قورقىت اتا» كومپرەسسورلىق ستانساسىنا دا جەتتى. القالاعان اعايىنعا تاعى دا قۋانىشتى ءسات تۋدى.
«قورقىت اتا» كس جۇمىسىنىڭ باستالۋىمەن «بەينەۋ – بوزوي – شىمكەنت» مگق وتكىزگىشتىك قۋاتىن جىلىنا 10 ملرد تەكشە مەتردەن 15 ملرد تەكشە مەترگە دەيىن ارتتىرۋ بويىنشا ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبانى ىسكە اسىرۋ اياقتالدى. بۇل رەتتە 5 ملرد تەكشە مەتر گاز ەلدىڭ وڭتۇستىك وڭىرلەرىنىڭ كوگىلدىر وتىن قاجەتتىلىگىن تولىعىمەن جابادى, ال 10 ملرد تەكشە مەتر قىتايعا ەكسپورتتالماق. ستانسا قىزىلوردا وبلىسىنداعى قازالى اۋدانىنىڭ اقسۋات كەنتىنە جاقىن ورنالاسقان.
ەندى «بەينەۋ – بوزوي – شىمكەنت» گاز قۇبىرىنىڭ بويىنداعى ينۆەستيتسيالىق جوبانى ىسكە اسىرۋ اياسىندا تۇركىستان جانە قىزىلوردا وبلىستارىنىڭ اۋماقتارىندا ءۇش كومپرەسسورلىق ستانسا, اتاپ ايتساق, «ارال» كس – گاز قۇبىرىنىڭ 518-ءشى شاقىرىمىندا, «قورقىت اتا» كس – 725-ءشى شاقىرىمىندا جانە «تۇركىستان» كس – 1230-شى شاقىرىمدا جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ ەكەۋى وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا پايدالانۋعا بەرىلگەن.
«قورقىت اتا» كس «قازترانسگاز» اق قاراجاتى ەسەبىنەن قارجىلاندىرىلىپ, رەكوردتىق قىسقا مەرزىم ىشىندە سالىندى.
«بەينەۋ – بوزوي – شىمكەنت» مگق قۇرىلىسىنىڭ ارقاسىندا قازاقستان وڭتۇستىككە گازدى تۇراقتى جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتىپ, ەلدىڭ بىرىڭعاي گاز تاسىمالداۋ جۇيەسىن قۇرۋ جانە سىرتقى نارىقتارعا قازاقستاندىق گاز ەكسپورتىن ارتتىرۋ ءتارىزدى ماڭىزدى ءۇش مىندەتتى شەشە الدى.
جاڭا ستانسانىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا «ينتەرگاز ورتالىق ازيا» اق باس ديرەكتورىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى مۇحاتاي شاڭباتىروۆتان سۇحبات العانبىز.
– «بوزوي – شىمكەنت» گاز قۇبىرىنىڭ 750-شى شاقىرىمداعى «قورقىت اتا» كومپرەسسورلىق ستانساسىنىڭ اشىلۋى رەسپۋبليكامىزداعى ەرەكشە وقيعالاردىڭ ءبىرى, – دەدى ول. – ءبىز 15 ملرد تەكشە مەترلىك گاز ايداۋ كولەمىنە تولىق شىقتىق جانە بۇل ستانسا قىزىلوردا وبلىسىنداعى سوڭعى ستانسا ەكەندىگىن اتاپ وتكىم كەلەدى.
مۇنداعى اگرەگاتتار امەريكانىڭ ەڭ قۋاتتى كومپانياسىنىڭ ونىمدەرى. وسىلايشا قىزىلوردا وبلىسىنان بولەك, تۇركىستان, جامبىل جانە الماتى وبلىستارىن گازبەن قامتۋ ماسەلەسى تولىقتاي شەشىمىن تاپتى. ارتىلعان 10 ملرد تەكشە مەتر كولەمىندەگى گاز قىتاي نارىعىنا شىعارىلۋدا. سونىمەن قاتار بۇل قۇبىردىڭ رەسۋرسى «قاراوزەك» گاز كومپرەسسورى ارقىلى ورتالىق, سولتۇستىك جانە استانا قالاسىنا گاز جەتكىزەتىن «سارىارقا» گاز قۇبىرىن تولتىرۋعا دا جەتكىلىكتى.
كەمىندە 1,5-2 جىلدا سالىنۋعا ءتيىس قۇبىرلار 7-8 ايدا پايدالانۋعا بەرىلدى. ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىن ويداعىداي ورىنداۋ ارقىلى ەلدىڭ گازعا دەگەن مۇقتاجدىعىن قىسقا مەرزىمدە ورىنداۋ كوڭىلگە قۋانىش ۇيالاتادى.
ءبىز دە كوڭىلدەگى ساۋالدى قويعانبىز. تۇركىستان وبلىسى كەشەگە دەيىن وزبەكستاننان گاز الىپ, كەي جىلدارى گاز كولەمى قىسقارعاندىقتان قىستان قىسىلىپ شىعاتىن. مۇحاتاي شاڭباتىروۆ بۇل قاۋىپتىڭ ارتتا قالعاندىعىن, ەندى وزبەكستان كەي وڭىرلەرىنە قاجەتتى گازدى قازاقستاننان الىپ وتىرعاندىعىن ايتتى. مىنە, تاۋەلسىزدىكتىڭ جەمىسى.
قازالى اۋدانىنىڭ اكىمى م.ەرگەشباەۆ گاز كومپرەسسورىنىڭ ىسكە قوسىلۋى اۋدان ەكونوميكاسىنا ۇلكەن سەرپىن بەرەتىندىگىن ايتتى.
– «بەينەۋ – بوزوي – شىمكەنت» ماگيسترالدى گاز قۇبىرى سىر ەلىنە زور مۇمكىندىك بەردى. وبلىس اۋماعىنان وتەتىن 846 شاقىرىمدىق گاز قۇبىرى قىزىلوردا وبلىسىن گازداندىرۋعا جول اشcا, ەندى مىنە, جەرگىلىكتى ماماندارىمىز تەحنولوگيا ءتىلىن ۇيرەنىپ, قىزمەت ەتۋگە مۇمكىندىك الا باستادى, – دەدى اۋدان اكىمى.
قىزىلوردا وبلىسىنىڭ جەتى اۋدانى قازاقتىڭ باسىنا كۇن تۋعاندا قورەگىن ايىرعان, قاسيەتتى اناسىنا اينالعان سىردىڭ بويىندا وتىر. بۇل جەردەن ەكونوميكامىزدىڭ كۇرە تامىرى «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» حالىقارالىق ءاۆتودالىزى وتەدى.
قىزىلوردا وبلىسىن كەشەندى گازداندىرۋ جوباسىنىڭ ءى كەزەڭى وسىدان 5 جىل بۇرىن باستالعان بولاتىن. 2015 جىلى ايماقتاعى 4 اۋدان ورتالىعى – ارال قالاسى, ايتەكە بي, شيەلى جانە جاڭاقورعان كەنتتەرى, سونداي-اق بايقوڭىر قالاسى گازداندىرىلدى. قازىرگى تاڭدا وسى وڭىردەگى تۇرعىنداردىڭ 80 پايىزى كوگىلدىر وتىننىڭ يگىلىگىن كورىپ وتىر. ال قالعان 3 اۋدان ورتالىعىنا گاز تارتۋ جۇمىستارى اياقتالۋعا جاقىن.
قىزىلوردالىق تۇرعىندار اراسىندا «گاز كەلدى دەگەنشە, جاز كەلدى دەسەيشى» دەگەن قاناتتى ءسوز بار. ناقىل تاقىلەتتەس ويدىڭ تۇسىنگەن ادامعا ايتارى كوپ. وسىندايدا باياعى اۋىل, ءجۇزىن ءاجىم تورلاعان انامىز ويعا ورالادى. ءۇي تاۋقىمەتىنەن بولەك قازاقتىڭ قوناعى تاۋسىلعان با؟! كۇن-ءتۇن دەمەي ساۋ ەتە قالادى. انامىز قازان كوتەرەدى. گاز جوق. قارا پەشكە تامىزىق تۇتاتىلىپ, قي قالانادى. ول ابدەن وت العاندا كومىر سالىنادى. ەركىن جانا الماعان سۋلى كومىر ۋلى گازىن شىعارىپ, كوز اشىتىپ بارىپ كۇشىنە مىنەدى. ەتكە تولى قارا قازان بۇرق-سارق قاينايدى. شەشەلەرىمىزدىڭ ءاجىم تورلاعان جۇزىندەگى ءار سىزىق – اۋىرتپالىقتىڭ, تۇرمىستىق تاۋقىمەتىنىڭ تابى, بەينەتتىڭ ءىزى ەكەن عوي. كومەكتەسپەدىك ەمەس, كومەكتەستىك. وت جاققانىنان باسقاسىنا. ءبارىبىر, بەينەتىن جەڭىلدەتە الماعان ەكەنبىز.
ەندى اۋدان, اۋىل ءۇشىن وسى قيىندىقتار ارتتا قالىپ بارادى. ەلباسى قولداعان ستراتەگيالىق جوبانى ىسكە اسىرىپ جاتقان «قازترانسگاز» اق قول جەتپەستەي كورىنگەن ارماننىڭ ورىندالاتىندىعىن ىسىمەن كورسەتىپ جاتىر.
باقتيار تايجان,
«Egemen Qazaqstan»
قىزىلوردا وبلىسى