شەتەلدەن شاقىرتۋ الىپ, قىزمەت بابىمەن كوشىپ بارا جاتقان ءبىر باۋىرىمىز قازاقستاننان اتتاناردا: «اتتەگەن-اي, دومىرا ۇيرەنسەم دەگەن ارمانىمدى ورىنداماي كەتىپ بارا جاتقانىما وكىنەمىن...», دەپ جازدى. وسىنداي وكىنىش, بايقاساڭىز, كوبىنە توقسانىنشى جىلدارداعى توقىراۋ كەزەڭىنەن كەيىن, نە ءسال بۇرىن تۋعاندار, ياعني قازىرگى اتا-انالاردا كەزدەسەدى. ولار اراسىندا وزىندە كەتكەن ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرعىسى كەپ, بالالارىن مۇمكىندىگىنشە دومبىرا ۇيىرمەسىنە بەرۋى بايقالادى. بۇل تۋرالى بالالارعا دومبىرادان ساباق بەرەتىن مۇعالىم ەڭگلىك تىلەۋلى ايتتى.
- ەڭگىلىك, اڭگىمەنى وزىڭىزدەن باستاساق...
مەن سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا دۇنيەگە كەلدىم. كىشكەنتاي كەزىمنەن دومبىرانىڭ ۇنىنە قۇمار بولىپ وسكەندىكتەن, بالا ارمانمەن پەتروپاۆل قالاسىنداعى دارىندى بالالارعا ارنالعان ماماندىرىلعان مەكتەپتىڭ تابالدىرىعىن اتتادىم. سول ونەر ورداسىندا ءجۇرىپ تويكەن قابيقىزىنىڭ جەتەكشىلىگىمەن رەسپۋبليكالىق جانە حالىقارالىق بايقاۋلاردا باق سىناپ, لاۋرەات اتاندىم. مەكتەپتەن سوڭ قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ء«داستۇرلى مۋزىكا» فاكۋلتەتىنە ءتۇسىپ, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى جانعالي ءجۇزبايدىڭ دومبىرا سىنىبىن ءتامامدادىم. قازىرگى تاڭدا استانا قالاسى №1 ونەر مەكتەبىندە دومبىرادان ساباق بەرەمىن. شاكىرتتەرىم ءتۇرلى بايقاۋ-جارىستارعا قاتىسىپ, جۇلدەلى ورىنداردى يەلەنىپ ءجۇر. كومپوزيتورمىن. مەكتەبىمىزدىڭ 35 جىلدىق مەرەيتويىنا وراي, ونەر ورداسىنىڭ ءانۇرانىن شىعاردىم. اۆتورلىق كۇيلەرىم «شالقار» راديوسىنىڭ التىن قورىنا ەندى.
- بالالاردى جالپى قانشا جاستان دومبىراعا بەرگەن دۇرىس؟
بالالاردىڭ قابىلداۋ دەڭگەيى ءارتۇرلى بولادى. سول سەبەپتى ناقتى قاي جاستان باستاپ دومبىرانى ۇيرەتۋ كەرەكتىگىن ايتۋ قيىن. جالپى العاندا 7 جاسىنان باستاپ بەرگەن دۇرىس. ويتكەنى بالانىڭ بويىندا مۇعالىمنەن ساباق الۋدىڭ العاشقى العىشارتتارى قالىپتاسادى. وسى كەزەڭدە بالا قالام ۇستاپ, جازۋ جازا الادى, ياعني ۇساق قول موتوريكاسى دامىعان, جاتتىققان بولادى.
- دومبىرانى بارلىق بالاعا ۇيرەتۋگە بولا ما, الدە تاڭداۋ كەرەك پە؟
دومبىرانى بارلىق بالاعا تاڭداماي ۇيرەتۋگە بولادى. بىراق ولاردىڭ قابىلەتىنە قاراي ۇيرەتۋ ءادىسى تۇرلەنۋى ءتيىس. بۇل بالانىڭ ۇيرەنۋ ماقساتىنا دا بايلانىستى. ەگەر بالا كاسىبي دومبىراشى بولۋدى كوزدەسە, وندا ارينە ونىڭ ەستۋ, ىرعاق ۇستاۋ, دىبىستاردى اجىراتۋ جانە ت.ب. قابىلەتتەرىن تەكسەرىپ بارىپ قابىلدايدى. ال ءوز قىزىعۋشىلىعىمەن قولعا السا, وندا جەڭىلدەۋ جولىمەن ۇيرەتۋگە بولادى.
نەگىزى دومبىرا ۇيرەتۋدىڭ قازىر قالىپتاسقان ءۇش جولى بار: نوتا, ساناۋ جانە قۇيما قۇلاق. وسى ءۇش جولدىڭ ءبىرىن بالانىڭ قالاۋى, قابىلەتى, ماقساتىنا قاراي تاڭداپ الىپ ۇيرەتەدى.
- «نۇر وردا» قازاق-تۇرىك ليتسەيى دومبىرا ساباعىن 1-2 سىنىپتارعا مىندەتتى ءپان رەتىندە ەنگىزگەن. ءسىز وسىنى بارلىق مەكتەپ جۇيەسىنە ەنگىزۋگە بولادى دەپ ويلايسىز با؟
بۇل تۋرالى «ەgemen Qazaqstan» گازەتىنىڭ وسى جىلعى 9 قاڭتارداعى سانىنان وقىدىم. بۇدان بۇرىن دا سول مەكتەپتە جۇمىس ىستەيتىن, ۋنيۆەرسيتەتتى بىرگە بىتىرگەن دوستارىمنان ەستىگەم. ارينە, وسكەلەڭ ۇرپاق ۇلتتىق ونەرىمىزدىڭ باي مۇراسىمەن سۋسىنداپ ءوسسىن دەسەك, ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە ەنگىزگەن ورىندى. سەبەبى دومبىرا – قادىر اقىن ايتقانداي, «ناعىز قازاق». سونى ناسيحاتتاپ قانا قويماي, ونان ءارى قاراي دامىتقان دۇرىس دەپ ويلايمىن.
- بالالارعا دومبىرا ۇيرەتۋدە قانداي قيىندىقتار بار؟
بالالاردىڭ قابىلەتى ءارتۇرلى بولادى, سوعان سايكەس كەزدەسەتىن قيىندىقتار دا تۇرلىشە. بالالارعا دومبىرانى ۇيرەتۋدە فيزيولوگيالىق, پسيحولوگيالىق, مۋزىكالىق قيىندىقتار كەزدەسەدى. ەڭ باستى قيىندىق – بالالاردىڭ كوبىندە قازىر ارەكەت از, جاتتىعۋ جەتكىلىكسىز بولعان سوڭ, بىلەزىك نەمەسە ساۋساقتارىنىڭ ءجوندى جۇمىس ىستەمەۋى. بالانىڭ جەتكىلىكتى الىپ كەتۋىندەگى كەلەسى كەدەرگى – پسيحولوگيالىق. ياعني بالا مۋزىكالىق جاعىنان قينالمايدى, تەز قاعىپ الادى, تالانتتى, الايدا جۇرت الدىنا شىققاندا قوبالجىپ ءبارىن ۇمىتىپ قالادى. ال ءۇشىنشىسىن قاراپايىم تىلمەن جاتتاندىلىق دەسەك بولاتىن شىعار. بالا كۇي ءماتىنىن جاقسى جاتتاپ الادى, بىراق سەزىنىپ تارتپايدى. بۇل قيىندىقتاردى مۇعالىمنىڭ جەتەكشىلىگىمەن ءارى بالانىڭ ەڭبەكقورلىعىمەن جەڭۋگە بولادى.
- بالالاردىڭ دومبىراعا دەگەن قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋ ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك؟
بۇگىنگى بالالار – سمارتفونعا جاقىن, ءتىپتى تۇندە ايپادپەن ۇيىقتاپ, تاڭەرتەڭ تەلەفونمەن تۇراتىن, پلانشەت قۇشاقتاعان بۋىن. ءبىز ونى دا ءوز پايدامىزعا جاراتا ءبىلۋىمىز قاجەت. قازىرگى زامانعا ساي, جاڭا جانە دومبىرانىڭ ۇنىنە ەلىتەتىن كەيىپكەرلەردى, تەلەباعدارلامالاردى كوبەيتىپ, مۋلتفيلمدەر سانىن دا ارتتىرساق, اسپاپقا دەگەن قىزىعۋشىلىعى ويانادى. اتا-اناسىنا ءوزى ۇسىنىس جاساۋى دا ابدەن مۇمكىن.
- جاستار جىلىنا قانداي جوسپار بار؟
ءار نارسە, اسىرەسە جاڭا دۇنيە ادامعا كوپ جاتتىعۋدى, ۇنەمى اينالىسىپ وتىرۋدى قاجەت ەتەدى. بۇل بالالارعا دا قاتىستى, ولار تەز قاعىپ الادى, شاپشاڭ مەڭگەرەدى جانە ءدال سولاي جىلدام جالىعادى دا. ونىڭ قىزىعۋشىلىعىن وياتا الماساڭ, ويناتىپ وتىرىپ ۇيرەتپەسەڭ, جەڭىل جاتتىعۋلارمەن جەتىلدىرىپ, شارشاتپايتىن, جاسىنا لايىق شىعارمالاردى بەرمەسەڭ, ىنتاسى جوعالادى, ءتىپتى دومبىرانى تاستاپ كەتەدى. بالالارعا دومبىرا ۇيرەتەتىن مۇعالىمنىڭ ەرەسەكتەرگە ساباق بەرەتىن وقىتۋشىدان ايىرماسى – ەڭ الدىمەن بالانىڭ بويىندا وسى ءبىر قازاقتىڭ وزىندەي بولعان كيەلى اسپاپقا سۇيىسپەنشىلىگىن وياتۋ. مۋزىكاعا بەت بۇرعان ەرەسەك جاندار سانالى تۇردە كەلەدى, سوندىقتان كەز كەلگەن كەدەرگىنى, جالقاۋلىقتى جەڭە الادى. ال بالا – ءتۇزۋ باعىتتاۋدى, جىلۋ بەرىپ, سۋ قۇيىپ, باپتاۋعا ءزارۋ جاس شىبىقتاي, ۇنەمى تاربيەلەپ وتىرۋدى قاجەت ەتەتىن جاراتىلىس. بۇدان بولەك, تاعى ءبىر ماسەلە – دومبىرادا بالدىرعاندارعا ارنالعان مۋزىكالىق شىعارمالاردىڭ كەمدىگى. ءبىر-ەكى ەتيۋدتان سوڭ, كوبىنە حالىق كۇيلەرىنەن باستاپ كەتەمىز, ال بۇل بالاعا قيىن. وسىنىڭ بارىنە ءوز تاجىريبەمدە كوز جەتكىزگەننەن كەيىن بالالارعا ارنالعان جەڭىل, ويناقى, كوڭىلدى, ءاربىر ساۋساقتى جاتتىقتىرىپ, جان-جاقتى قابىلەتتەرىن دامىتاتىن كۇيلەردى شىعاردىم. قازىرگى تاڭدا ولاردى نوتاعا تۇسىرۋمەن اينالىسىپ جاتىرمىن. جاستار جىلىندا جەتكىنشەكتەر مەن جاسوسپىرىمدەرگە ارنالعان كۇيلەر جيناعىن جارىققا شىعارۋدى جوسپارلاپ وتىرمىن.
اڭگىمەلەسكەن ايدانا شوتبايقىزى,
«Egemen Qazaqstan»