...قۋعىنشىلار كيىكتىڭ ۇلكەن ءبىر شوعىرىن قارا ادىر تۇمسىعىنان ەڭىسكە قاراي ەكى «ۋازيكپەن» قوس قاپتالدان قايىرمالاپ ايداپ, كۇلدىردىڭ تاقىرىنا تۇسىرگەندە كەشكى كۇن شاراسى كوكجيەككە جاناسىپ تا قالعان ەدى.
قىركۇيەك ورتالانعان مەزگىلدىڭ ءىڭىرى انە-مىنە دەگەنشە كولەگەي تارتىپ, قابىرشىعى بىت-شىت جارىلىپ كەبەرسىگەن ايتاقىردىڭ ءۇستىن جىم-جىرت كەش جايلادى. ۇلان-عايىر تاقىردىڭ ۇزىنا بويىمەن جوسىلا جوڭكىپ, انالىق ەشكىمەن قاتارلاسىپ, ءۇيىردى باستاعان ساقا تەكە, ايدىندى كەڭىستىكتىڭ شەتىنە تاقاي بەرە ەكپىنىن كەنەت باسەڭدەتىپ الدىڭعى اياعىن دىك ەتكىزە قاداپ, قالت كىدىردى. تاقىرعا تونە جاعالاي تۇرعان ماشينالاردىڭ ار-گۇر گۇجىلى, ءار-ءار تۇستان قاز-قاتار ورناتىلعان الدەبىر اباجاداي نارسەلەردىڭ جارقىل-جۇرقىلى كيىكتەردى كەيىن ورعىتتى. ءۇيىرباسى انالىق ەشكىمەن قاپتالداسىپ جۇيتكىگەن, كەڭ تاناۋى پار-پۇر دەلەڭدەگەن ساقا تەكە كيىك ءۇيىرىن تاقىردىڭ باتىس بۇيىرىنە تامان ويىستىرعىسى كەلىپ ەدى, ول جاقتان دا سول ۇرەيلى توسقاۋىل الدارىنان انتالاپ شىعا كەلدى...
تاقىردىڭ و شەتى مەن بۇ شەتىنە قاراي الما-كەزەك جانتالاسا جوسىلعان كيىكتەر ەندى ءبىر ساتتە تىعىرىقتان شىعىپ كەتەر ساڭىلاۋ تاپپاي الاسۇردى. ءارى-بەرىدەن سوڭ ىمىرت قاراڭعىلىعى ابدەن ءۇيىرىلىپ, ايدىندى تاقىردىڭ كەڭ قولتىعى قۋسىرىلىپ قالعانداي بولدى دا, الگىبىر جارقىلدىڭ وتكىر تاسپاداي ساۋلەسى ايقىش-ۇيقىش شارلاپ, كيىكتەردى تۇرعان-تۇرعان ورنىنان تاپجىلتپاي تاستادى. ساۋلەگە شاعىلىسقان كيىك كوزدەرىنىڭ وتتاي جانعان سارعىش جاسىل نوقاتى ءتۇن قويناۋى جۇتىپ قويعان ايتاقىردىڭ بەتىندە جۇلدىزداي جانىپ, جىلت-جىلت ەتىپ جاتتى...
– عاجاپ كورىنىس!.. – قالادان كيىك اتۋشى كاسىپكەر اڭشىلار توبىن بيىلعى كۇز ءبىرىنشى رەت باسقارىپ كەلگەن, وسى مەكەمەنىڭ جاڭا باستىعى, قالىڭ شۇيدەلى, جۋان مويىن ەڭگەزەردەي, سەپكىل سارى كازاك-ورىس ەروفەي ەگورىچ مىنا كورىنىسكە تاڭدانىسىن جاسىرا المادى. – دا-ا! مۇنداي وحوتانى ءبىرىنشى كورۋىم!
قاس-قاعىمدا ءبىر جانىپ, ءبىر ءسونىپ, سودان سوڭ قايتا جارىق ەتىپ قويۋ قاراڭعىلىقتى تىلگىلەگەن پروجەكتورلاردىڭ قۋاتتى جارىعىنا اربالىپ, تۇنگى تاقىرعا قامالعان مىڭ قارالى كيىكتىڭ كوزىنەن جىلتىراعان, سانسىراعان سانسىز-سانسىز ۇشقىننان كوزىن الماعان ەگورىچ وقتالعان قوس اۋزىن دايىن ۇستاعان قالپى تاقىر جيەگىنە تامان جاقىنداي بەردى.
ءۇيىردىڭ بەرگى قاپتالىندا تۇرعان, ادەمى بىتكەن قايقى ءمۇيىزى ون ورام ساقا تەكە تاقىر شەتىنەن الدەكىمنىڭ اياق دىبىس قوزعالىسىن تۇيسىكتەي سەزىپ, تاناۋى دەلەڭ ەتتى. باسىن وقىس تومەن سالىپ, كوزىن قاماعان جارىقتان ءبىر مەزەت تاسالانىپ, ءارى ىعىسىپ جۇرە بەردى. وزىمەن بىرگە ەنتەلەسە قوزعالىسقا تۇسكەن Aنالىق ەشكى باستاعان ءۇيىردى دە جەدەل ىلەستىرە جونەلدى. قاۋىپتىڭ تىم جاقىن جەردەن وقىستان سەزىلگەنىن اڭداتىپ, ءۇيىردى تاقىردىڭ ورتاسىنا قاراي ويىستىرا بەردى.
كوزدەرى شوقتاي جانىپ جايباراقات تۇرعان كيىكتەردىڭ اياق استىنان ءارى ىعىسىپ كەتكەنى اڭشى باستىق ەگورىچتىڭ قىتىعىنا ابدەن تيگەنى انىق ەدى. ءبىرىن-ءبىرى قاعا-سوعا, باعىت-باعدارسىز جوسا جونەلگەن كيىكتىڭ قالىڭ توبىنىڭ سوڭىنان جۇگىرە ءتۇسىپ بارىپ, مىلتىعىنىڭ قوس شۇرىپپەسىن كەزەك-كەزەكپەن باسىپ جىبەردى.
قايقى ءمۇيىزىن بىرەر سىلكىپ الىپ جوڭكىگەن ساقا تەكەنىڭ سوڭىنان, كوز شاراسى شىراداي جانىپ, جان-جاعىنان تاسپاداي وسقىلاعان تاجال ساۋلەگە قامالعان كيىك توبىرى دەمىگىن باسا الماي تاقىر ءۇستىن شيىرلاي, شىرق اينالىپ, جويقىن جانتالاسقا تۇسكەن كۇيى ۇزدىكسىز جوسي بەردى. تاقىر ۇستىندەگى ءتۇن بەيكۇنا ماقۇلىقتار ءۇشىن ناعىز تامۇق تۇزاعىنا اينالدى.
بايىز تاپپاي ءارلى-بەرلى الا-شاپقىنعا تۇسكەن كيىكتەردى ءبىر-بىرلەپ نىساناعا الىپ جايراتۋ بۇل ىسكە ابدەن كانىگىلەنگەن اڭشىلار ءۇشىن وڭاي شارۋا بولمادى.
جىلدا وسى مەزگىلدەگى كيىك اتۋ ناۋقانى باستالعاننان بۇلاردى وسىلايشا تاقىرعا قاماپ, شەتىنەن جايراتىپ, رەفريجەراتورلى ۇزىن-ۇزىن ماشينالارىنا سىقاپ تيەپ الاتىن اڭشىلار بۇگىنگىدەي مىنا كورىنىسكە اڭ-تاڭ بولدى.
– بارلىق پالە بار عوي, اناۋ تەكەدە, ءمۇيىزىنىڭ ۇشى قايقيعان اناۋ نەمەدە! – دەدى ەگورىچ ەنتىگىن باسىپ, ءسال دەم شاقىرعاسىن. – سونىڭ كوزىن الدىمەن قۇرتۋ قاجەت! كيىكتەردى قايىرمالاپ ولاي-بۇلاي ۇيىتقىتىپ جۇرگەن سول! سونىڭ ءوزى!.. پروجەكتورلاردى تاقىردىڭ ىشىنە تامان اپارىپ, تەكەنى بولەكتەپ جارىققا قاماپ, اتىپ تاستاۋ كەرەك, كورەيىك سوسىن...
اڭشى-باستىقتىڭ بۇيرىعى ەكى ەتىلمەدى. اككۋمۋلياتورلارعا قوسىلعان سامساعان جويقىن جارىقتى رەتتەپ تۇرعاندار ءتۇن قويناۋىن ايقىش-ۇيقىش قاق جارىپ, كيىكتىڭ قالىڭ توبىرىنان ءا, دەگەننەن ساقا تەكەنى شەتتەتىپ تاستاۋعا تىرىستى.
قولىنداعى مىلتىعىن اتۋعا دايارلاي يكەمدەپ, اڭشىلار قاتارىنىڭ الدىندا جۇرگەن جۋان سارىنىڭ دەمىككەن ايقايى شىققان تۇستان ارمەن ىعىسا بەرگەن ساقا تەكە ەندىگى ءبىر مەزەتتە جالت بۇرىلىپ, ءۇيىردىڭ ەكىنشى بۇيىرىنە شىعىپ كەتتى. وسىلايشا بۇلتىڭ-بۇلتىڭ ەتىپ, سوڭىنان قۋالاعان جارىقتى اداستىرىپ كەتۋگە بارىنشا جانتالاسىپ باقتى.
– بىلاي تۇرىڭدار ەنتەلەمەي, ءوزىم اتام ونى, سەندەر تيىسپەڭدەر! – دەپ ايقاي سالعان ەگورىچتى اڭشىلىق قۇمارلىقتان گورى ىرىققا كونبەي, وزدەرىن بۇلتالاڭمەن اۋرە-سارساڭعا تۇسىرگەن ماق ۇلىققا دەگەن وشپەندى ىزا ءبىرجولا بيلەپ العان ەدى.
قايقى ءمۇيىز الگىندە عانا تۇلا بويىن تۇرشىكتىرگەن قاۋىپتەن ادا-جۇدا ارىلعانداي ەسسىز كۇيدە, وقتىن-وقتىن سەكىرىپ ءتۇسىپ, ىرعىپ-ىرعىپ جۇيتكي بەردى. دالمە-ءدال ۇستىنەن تۇسكەن جارىقتان كوز ىلەستىرمەستەي جىلدامدىقپەن سىتىلىپ شىعىپ, ەگورىچتىڭ ءجون-جوسىقسىز, جوبالاي نىسانالاعان وعىن ەكى-ءۇش مارتە دارىتپاي كەتتى.
انتالاي سامساعان اجال-جارىقتان قاس-قاعىمدا قۇتىلىپ, توسقاۋىلسىز قالعان قاپتالعا قاراي زاماتتا ىعىسىپ كەتكەن انالىق ەشكى باستاعان كيىك ءۇيىرى ەندى وڭ-سول اينالاسىن ايقىن اجىراتىپ, تاقىردىڭ شەتىنە قاراي دۇبىرلەي جونەلدى.
بارلىق پروجەكتورلارىمەن جالعىز ساقا تەكەنى قۋالاعان اڭشىلار قالىڭ كيىكتەن, قاندىاۋىزعا تۇسكەلى تۇرعان ولجادان ءبىرجولا اداسىپ قالاتىندارىن بۇل مەزەتتەردە ءالى بىلگەن دە, سەزگەن دە جوق ەدى.
– اتپاڭدار!.. ءوزىم! ءوزىم كوزىن جويامىن ونىڭ!..
ەگورىچتىڭ ءتۇن قويناۋىن قاقىراتىپ ەلىرگەن ايقايىنان قۇلاق تۇنىپ, تاقىر ءۇستى الابوتەن جاڭعىرىپ تۇردى. مىلتىعىن وڭتايلاپ العان ول الدىنان-ارتىنان, وڭ-سولىنان تۇتاستاي جامىراعان جارىقتىڭ ورتاسىندا جان-جاعىنا الاقتاعان كۇيى داعدارىپ تۇرىپ قالدى.
جالعىز تەكەنىڭ سوڭىنا تۇسكەن اڭشىلار كيىكتىڭ ۇيىرىنەن ايىرىلىپ قالعانىن وسى كەزدە ءبىر-اق ءبىلىپ, اھ ۇردى.
– كيىكتەردەن ايىرىلدىق!.. كەتتى انە, تاقىردان شىعىپ بارادى!..
– جارىقتى, جارىقتى جەتكىزىڭدەر سولاي قاراي!.. تەز, تەزىرەك!..
تەكەنى قۋالاعان پروجەكتورلاردىڭ انتالاعان كوزى ەندىگى ساتتە جالت-جۇلت جارقىلداپ, تاقىر شەتىنەن اسىپ بارا جاتقان كيىكتەرگە قاراي بۇرىلدى.
تامۇق تاقىردىڭ كەڭىستىگىنەن شىققان كيىكتەر پروجەكتورلاردىڭ ايقىش-ۇيقىش جارىعىنان الىستاپ, ءتۇن قويناۋىنا سىڭە بەرگەن ەدى.
ساقا تەكەنىڭ جانىن القىمعا العان جارىق تاقىر ۇستىنەن كەنەت زىم-زيا بولدى دا, اينالا سول بويدا قارا تۇنەككە وراندى. قۋعىن ۇرەيىنەن ءبىر ءسات قالتارىس قالعان ساقا تەكە ءبىر-ەكى ىرعىپ بارىپ, ارتىنا جالت بۇرىلعاندا ەڭگەزەردەي قاپ-قارا سۇلبانىڭ قاراڭ-قۇراڭ ەتكەن كولەڭكە-نوبايى ەمىس-ەمىس قانا كورىندى.
قاۋىپتىڭ ءالى سەيىلمەگەنىن تۇيسىكتەسە دە, ساقا تەكە ماناعىداي جانۇشىرا قۇتىلۋدىڭ امالىنا سالمادى. ەلەڭ ەتىپ, دەلەڭدەگەن تاناۋىن كوتەرىپ, تاقىردىڭ شىعىس جاق بەتىنە قاراي موينىن بۇردى. ۇيىرلەستەرىنىڭ تاقىردان شىعىپ, ءبىرتىن-ءبىرتىن الىستاپ بارا جاتقان ءدۇبىرىن وسى قاس-قاعىمدا الدەبىر تۇيسىكپەن ەمىس-ەمىس اڭداعانداي بولدى.
ەندىگى جەردە قۋعىننىڭ قورقىنىش, تۇرشىگىس اتاۋلىسىنان ءبىر دەمدە الىستاعان تەكەنى ءتۇن قاراڭعىسىنا شومعان ايتاقىردىڭ ۇلان كەڭىستىگى ءوز قۇشاعىنا قىمتاپ العانداي ەدى, بىراق الگى ەڭگەزەردەي پالەنىڭ دەمىككەن تىنىسى جاقىن ماڭنان تاعى دا سەزىلگەندەي بولدى. تەكە ءسال پىسقىرىنا ءتۇسىپ, تاعى دا ۇرگەلەكتەپ قالدى. ۇرگەلەكتەسە دە, نەگە ەكەنى, بۇل جولى ىتىرىنبادى, قاشپادى.
ساقا تەكەنىڭ سول ماڭنان ۇزاماعانىن باجايلاعان ەگورىچ مىلتىعىن اتىپ قالۋعا دايار ۇستاپ, ءتۇن-تۇنەگىندە العا قارمانىپ, اياعىن ءار-ءار جەردەن نوبايلاپ باسىپ, مىسىقتابانداپ كەلە جاتتى.
وسى ءبىر ارالىقتا تەكە ءوزىن اڭدىعان قاراسۇلبا تاجالدىڭ تۋ سىرتىنا قاراي ىعىسىپ, بۇرىلا بەردى. سودان سوڭ كوز ىلەسپەستەي شالت اينالىپ كەلىپ, ونىڭ قارسى الدىنان شىقتى دا, قايقى ءمۇيىزىنىڭ ۇشىن قاداي ۇستاپ, جويقىن ەكپىنىمەن كەۋدە تۇسىن سۇزگىلەي ۇرىپ قاعىپ ءوتتى. شالقاسىنان ءتۇسىپ مورت قۇلاعان اڭشى-باستىقتىڭ اششى داۋىسى ءبىر-اق رەت ىشقىنىپ قاتتى شىقتى دا, تاقىر ءۇستى تىم-تىرس تىنىپ, مۇلگىپ قالدى.
سوڭعى دارمەنى تۇگەسىلە كەلىپ, الا-شاپقىن سۇرگىننەن تىرسەگى دىرىلدەپ, ابدەن قالجىراعان ماقۇلىق سول ىرعىن ەكپىنىمەن توڭقالاڭ اسىپ تۇمسىعىمەن جەر سۇزە قۇلادى. ساقا تەكەنىڭ قانتالاعان كوز شاراسىنان ىرشىپ كەتكەن ءبىر تامشى قىپ-قىزىل جاس كەنەزەسى كەۋىپ, بەتى بىت-شىت بولعان ايتاقىرعا ءۇزىلىپ ءتۇستى...
ءمادي ايىمبەتوۆ