دۇيسەنبى, 10 جەلتوقسان 2012 0:37
قارادان حان سايلاپ, جان-جاعىن سىعىمداعان توردى جارىپ شىعۋعا تالپىنعان جالاڭاش باتىرلار كوتەرىلىستىڭ ءتۇبى جەڭىلىسكە ۇشىرايتىنىن بىلسە دە نەگە العان بەتىنەن قايتپادى؟
وسى كوتەرىلىس تۋرالى رەسپۋبليكادا العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ ءۇن قاتقان بەلگىلى تاريحشى تالاس وماربەكوۆ: “سوزاق كوتەرىلىسىنە تاريح قانداي باعا بەردى؟ ونىڭ سيپاتى, ماقساتى قانداي؟ قوزعاۋشى كۇشتەرى كىمدەر؟ – دەگەن ءتارىزدى شىم-شىتىرىق سۇراقتار قازىرگى تاريحشىلاردى مازالاپ وتىر. بۇل كوتەرىلىس جايلى جاس ۇرپاق ءالى كۇنگە دەيىن حابارسىز. ويتكەنى, ونىڭ وبەكتيۆتى دە شىنايى تاريحى ءالى تولىق جازىلعان جوق”, دەيدى.
دۇيسەنبى, 10 جەلتوقسان 2012 0:37
قارادان حان سايلاپ, جان-جاعىن سىعىمداعان توردى جارىپ شىعۋعا تالپىنعان جالاڭاش باتىرلار كوتەرىلىستىڭ ءتۇبى جەڭىلىسكە ۇشىرايتىنىن بىلسە دە نەگە العان بەتىنەن قايتپادى؟
وسى كوتەرىلىس تۋرالى رەسپۋبليكادا العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ ءۇن قاتقان بەلگىلى تاريحشى تالاس وماربەكوۆ: “سوزاق كوتەرىلىسىنە تاريح قانداي باعا بەردى؟ ونىڭ سيپاتى, ماقساتى قانداي؟ قوزعاۋشى كۇشتەرى كىمدەر؟ – دەگەن ءتارىزدى شىم-شىتىرىق سۇراقتار قازىرگى تاريحشىلاردى مازالاپ وتىر. بۇل كوتەرىلىس جايلى جاس ۇرپاق ءالى كۇنگە دەيىن حابارسىز. ويتكەنى, ونىڭ وبەكتيۆتى دە شىنايى تاريحى ءالى تولىق جازىلعان جوق”, دەيدى.
ارينە, كوتەرىلىس باسشىلارى سول قىرعىندا امان قالعان جوق. قۇرامىندا شايقاسقانداردان قالعاندارى دا بۇگىندە نەكەن-ساياق. بىراق, سوزاقتاعى تاريحقا جاقىن كوزى اشىق ازاماتتاردىڭ “سەبەبىن جاقىنىراق بىلسەك-اۋ” دەگەن, سول كەزدە كوزى ءتىرى كوتەرىلىسشىلەردەن مىسقالداپ ءجۇرىپ جيناپ العان تاريحي دەرەكتەرىنىڭ كوپ ەكەندىگىنە سۇيسىنۋگە بولادى.
سوزاق كوتەرىلىسى جايلى تالاس وماربەكوۆتەن بولەك مۇحامەدجان رۇستەموۆ, جاقسىلىق رسىمبەكوۆ, سۇلەيمەن ءتابىرىز ۇلى, دۋلات تۇرانتەگى, جارىلقاسىن بورانباەۆ, وتەش قىرعىزباەۆ سەكىلدى ازاماتتار جازدى. وسىنداعى ەڭبەكتەردى ەلەككە الساق, سوناۋ كۇشتەپ ۇجىمداستىرۋ كەزىندەگى سوراقىلىقتار انداعايلاپ شىعا كەلەدى.
باي, قۇلاق دەيتىندەردىڭ ءبارى تولىق كامپەسكەلەنگەن. اۋىلدا الدىندا بەس-التى ۋاق مالى, بىرەر ءىرى قاراسى بار, تاماعىن ارەڭ ايىرىپ وتىرعان جۇرت قالدى. بىراق, وسىنىڭ ءوزى 1925-1931 جىلدار ارالىعىندا قازاق ولكەلىك پارتيا كوميتەتىنە جەتەكشى بولعان, جۇرت “قۋ جاق” دەپ اتاعان پ.ي.گولوششەكيننىڭ كوزىنە كۇيىك بولعانعا ۇقسايدى.
1929 جىلى قاراشادا بك(ب)پ ورتالىق كوميتەتىنىڭ پلەنۋمىندا شارۋالاردى ەرىكسىز تەزدەتىپ ۇجىمداستىرۋ ماسەلەسى كۇن تارتىبىنە قويىلادى دا ارناۋلى قاۋلى قابىلدانادى. “مەن بىزدەگى كولحوز قوزعالىسى كسرو-نىڭ وزگە ايماقتارىمەن سالىستىرعاندا باياۋ جۇرەتىن بولادى دەگەن پىكىر ەستىدىم. مەن مۇنداي پىكىردى تەرىس دەپ ەسەپتەيمىن”, دەيدى گولوششەكين. ال ارادا ءبىر جىل وتكەن سوڭ, 1930 جىلعى قاڭتار ايىندا ء“بىز كولحوز قۇرىلىسىنىڭ قارقىنى جاعىنان وداقتىڭ ەڭ وزىق ايماقتارىنان ءتىپتى دە ارتتا قالىپ وتىرعان جوقپىز”, دەپ ماساتتانا مالىمدەگەن.
ۇلى قازاق دالاسىن جۇت جايلايتىن, حالقى اقسوڭكە بولىپ قىرىلاتىن زۇلماتتىڭ جاقىنداپ كەلە جاتقانىن سول ۋاقىتتاردا ۇلت زيالىلارى ءبىلىپ, جانايقايىن سالادى. بىراق, ونى تىڭدارعا قۇلاق قايدا؟
سوزاققا بارعان ساپارلارىمىزدا كوزى اشىق, كوكىرەگى وياۋ ازامات سۇلەيمەن ءتابىرىز ۇلى اقساقالمەن انگىمەلەسىپ تۇرامىز. كوتەرىلىسشىلەرمەن كوپ اڭگىمەلەسكەن, كوپ زەرتتەگەن سۇلەيمەن اعامىز قازاقستانداعى ءىرى نارازىلىقتاردىڭ, باس كوتەرۋلەردىڭ باسىندا الاشوردا ازاماتتارى, بۇگىندە ۇلت ماقتانىشى بولىپ وتىرعان قايراتكەرلەرىمىزدىڭ بولعانىن ايتقان.
بىراق, كوتەرىلىس ءپىسىپ-جەتىلگەنشە ەل ىشىندەگى جانسىزدار جوعارىعا حابارلاپ, الدىن كەسۋ ءۇشىن جازالاۋشى وترياد شىعارىپ وتىرعان.
“ەگەر تاريحي ادىلەتتىككە جۇگىنسەك, قازاقتىڭ سوڭعى حانى اللاحۋ دەپ ۇران سالىپ, باسىندا جۇرگەن, كوتەرىلىسكە تارتىلعان ءۇش ءجۇزدىڭ بالاسى اق كيىزگە سالىپ حان كوتەرگەن سۇلتانبەك شالاقوۆ. بۇل ءبىر اقيقات بولسا, ەكىنشىسى كوتەرىلىستىڭ دەم بەرۋشىسى – الاشورداشىلار. ۇلت زيالىلارى قازاقستاندى شارپىعان بارشا باس كوتەرۋلەردىڭ باسىن قوسا الماي قاپىدا قالدى. كەيىن ولارعا “پالەن مەملەكەتتىڭ تىڭشىسى, پالەن مەملەكەتتىڭ جانسىزى” دەگەن ايىپتاۋلار تاعىلعان. قازاقتىڭ قامىن جەگەن ەرلەردىڭ كەڭەس وكىمەتىنە قارسى مەملەكەتتەردەن وداقتاس ىزدەگەنى راس ەدى”, دەگەن بولجامىن ايتادى.
مۇنىڭ اقيقاتىن انىق ايتۋ تاريحشىلارىمىزدىڭ ەنشىسىندە دەگەنىمىزبەن, ەل ىشىندەگى ازاماتتىڭ ايتقانى قيسىنسىز ەدى دەۋگە تاعى بولمايدى.
قالاي دەگەندە دە 1930 جىلعى سوزاقتاعى كوتەرىلىس بوستاندىققا ۇمتىلعان, ابدەن اياۋسىز قانالعان, كەڭەستىك جۇيەنىڭ وزبىرلىعىن مەيلىنشە تارتقان حالىقتىڭ نارازىلىق ءۇنى ەدى. مال-مۇلكى تالاۋعا ءتۇسىپ, ءتۇرلى سالىقتار ابدەن تيتىقتاتقان حالىقتىڭ ولسەك, جاستىعىمىزدى الا جاتايىق, دەگەن جانايقايى, كەتىپ بارا جاتقان كەگى, نامىسى ەدى.
كوتەرىلىستىڭ جاي-جاپسارى جازۋشى, سوزاقتىق وتەش قىرعىزباەۆتىڭ “سوزاق كوتەرىلىسى” كىتابىندا اڭگىمە بولادى.
كوتەرىلىس ستيحيالى تۇردە ەمەس, الدىندا الدەنەشە رەت جاسىرىن كەزدەسىپ, قيمىلدارىن كەلىسىپ بارىپ بولعان. حان ەتىپ سۇلتانبەك شالاقوۆ اق كيىزگە كوتەرىلەدى. حاننىڭ ءدىن ىستەرى جونىندەگى ءۋازىرى بولىپ اسادۋللا (لاقاپ اتى اۋعان ءتاۋىپ) ىبىرايىم ۇلى, اسكەر ىستەرى جونىندەگى باس ءۋازىرى ءارى ساردارى بولىپ ساعىندىق شىلمامبەت ۇلى سايلاندى. ءدىني ىستەردىڭ نايبى بولىپ وتەمىس دوسجان ءاجى ۇلى, ۋازىرلەردىڭ كومەكشىسى, ورىنباسارى بولىپ بازىكەننىڭ مىرزاحمەتى, قازىنىڭ ءبىرى بولىپ ءارى اق تۋ يەسى, تۋ ۇستاۋشى بولىپ ءالىباي ۇلى يمانبەك سايلاندى. ءبارى قۇتپان نامازىن وقىپ, بەت سيپاسىپ, اينىماسقا انت ەتىستى. بۇل بەيسەنبى كۇنى ەكەن. ەرتەڭ جۇما…
ەرتەڭىندە تاڭ نامازىن وقىسىپ, ءبىر-بىرىنە قۇتتى بولسىن ايتىپ, قالىڭ توپ اتقا قونادى. اقپاننىڭ تاڭعى ايازى بەت قاريدى. اتتاردىڭ شابىسى تاۋدان ەسكەن جەلدى كۇشەيتىپ جىبەرگەندەي. تورتكە ءبولىنىپ قوزعالعان بۇل توپتىڭ ۇزىن قاراسى ءتورت جۇزگە جۋىق بولاتىن. كوتەرىلىسشىلەر اللالاپ شاۋىپ, اۋدان باسشىلارى ق. جۇنىسبەكوۆ, د. قاڭلىباەۆ, ۋاكىلى ۆ. شياۆتسەۆ, حالىق سوتىنىڭ سۋدياسى ا. تەمىربەكوۆ, تەرگەۋشى ا. بەگاليەۆ, بك(ب)پ وكرۋگتىك كوميتەتىنىڭ نۇسقاۋشىسى و. شيلىباەۆ, كومسومول كوميتەتىنىڭ حاتشىسى, بارلىعى 18 ادام ولتىرىلەدى. كەڭسەلەر ورتەلىپ, قۇجاتتار جويىلادى. سودان سوڭ سۇلتانبەك حان ەكى ءجۇز ادامدى شولاققورعانعا اتتاندىرىپ, شولاققورعان, بالدىرسۋ, قارابۇلاق اۋىلدارىندا سوۆەت ادامدارىن تۇتقىنداپ, سوققىعا جىعادى. ولاردىڭ كوبى باستارىن اق سۇرىپپەن وراپ, كوتەرىلىسشىلەر جاعىنا شىعادى.
جازالاۋشى وتريادتار تاۋ اسۋى جولدارىمەن كەلەتىن بولعاندىقتان بالىقشى اتا, سۋىندىق, تورلان اسۋى باقىلاۋعا الىنىپ, سالىقباي مەرگەن باستاعان توپ جىقپىل-جىقپىلعا كىرىپ, سولداتتاردىڭ كەلەر جولدارىن اڭديدى. كوتەرىلىستىڭ حابارىن الدىن-الا ەستىگەن وگپۋ قىزمەتكەرى تىنىشتىقباەۆ تۇركىستان وگپۋ باستىعى ابرامۋك جانە شىمكەنتتەگى وگپۋ باستىعى جۋراۆلەۆپەن سويلەسىپ, جاقسى قارۋلانعان سولداتتار الىپ, كەرى قايتادى. ولاردى 9 اقپاندا بالىقشى اسۋىندا سالىقباي مەرگەن توبى قارسى الىپ, تىنىشتىقباەۆتى اتىپ تۇسىرەدى دە, سولداتتار قاتتى قارسىلىقتان كەيىن كەرى قايتادى. كوتەرىلىسشىلەردىڭ ءدۇمپۋى شىمكەنت وكرۋگتىك كوميتەتى, تۇركىستان, تاشكەنت اسكەري وكرۋگى, قىزىلوردا, اۋليەاتا جاعىنا تۇگەل حابارلانادى, ساقتىق شارالارى جۇرگىزىلەدى.
سونىمەن, ازاتتىق ءۇشىن كوتەرىلگەن, نامىس قايراعان ەرلەردى ءبىرجولا جانىشتاۋ ءۇشىن اسكەري تەحنيكامەن تولىق قارۋلانعان, پۋلەمەت, زەڭبىرەگى بار كەڭەس سولداتتارى جان-جاقتان قىسپاققا الادى. ول كەزدە ەسكى سوزاق قالاسىنىڭ ورنى ءتورت قاقپاسى بار, مىقتى بەكىنىس. 300-گە جۋىق كوتەرىلىسشىلەردىڭ سوڭعى كۇشى سوعان كىرىپ اتىسا باستايدى.
سولداتتارعا دا كەرەگى وسى. نەگىزىنەن ايىر, وراق, قىلىشپەن قارۋلانعان كوتەرىلىسشىلەردى الدىمەن ارتيللەريا كۇشىمەن ۇزاق اتقىلايدى. سولداتتار “دالا بازارىن” جان-جاعىنان قورشاپ پۋلەمەتتەن وق جاۋدىرادى. دالادا دا, قالادا دا قىرىلعان ادامدا ەسەپ جوق. تون كيگەن, تىماق كيگەن ادام كورسە “بانديت” دەپ اتۋعا بۇيرىق بەرىلەدى.
كوتەرىلىس وسىلايشا تالقاندالادى. كەڭەس سولداتتارىنىڭ قانىپەزەرلىگىن, قالاي جازالاعانىن كوتەرىلىسكە قاتىسقان توعاي ۇلى ابدىقادىر اقساقالدىڭ ەستەلىگىنەن تانۋعا بولادى.
– ءبارىمىزدى ءبىر اۋلىگە اكەلىپ قامادى, – دەيدى ول. – جيىرما شاقتى ادام بولۋىمىز كەرەك, جاپا-تارماعاي ءبىزدى اتا باستادى. العاشقى دۇركىندە قۇلاعانداردىڭ استىندا قالدىم. بىراق, امانمىن. ءۇستى-باسىما قان اعىپ, جۇرتتىڭ استىندا جاتىرمىن. ءبىر كەزدە بولدى-اۋ دەيمىن, تىپ-تىنىش… الگىلەر تاعى ارالاي باستادى. دەم الماي جاتىرمىن. جانىما كەلىپ تەمەكى تارتىپ الدى. تەمەكىنىڭ ك ۇلى كوزىمە ءتۇسىپ كەتتى. سول كەزدە سىر بەردىم بە, نايزاسىن سۇعىپ قالىپ ەدى, قولىما كىردى. شىدادىم. ولگەن عوي دەدى. بىرەۋى شىلىمنىڭ قالدىعىن تاستاپ, وكشەسىنىڭ نالىمەن ەزە باستادى. بۇل ەزىپ تۇرعانى مەنىڭ كوزىم بولاتىن (قاريانىڭ سودان ءبىر كوزى اعىپ كەتكەن).
جاۋىنگەرلەر كەتكەننەن كەيىن ءۇن قاتقان, وزىندەي ءتىرى قالعان كومەش دەگەن ازاماتپەن ءتۇن قاتىپ قاشىپ شىعادى. “ەكەۋىمىز ءومىر بويى ايتپاۋعا سەرت بەرىستىك. ەندى, مىنە, ايتۋعا بولادى دەگەننەن كەيىن سەنىپ, شەر تارقاتۋعا تۋرا كەلدى. تىسىمنەن شىققانى دا وسى”, دەپتى شەرلى قاريا, كەشەگى بوزداقتارمەن بىرگە جالاڭ قولمەن دۇنيە جۇزىندەگى ەڭ ءىرى ساياسي جۇيەگە قارسى شىققان ادام.
كوتەرىلىس باسشىسى, قارادان شىققان حان سۇلتانبەك شالاقوۆ “دالا بازاردا” جاڭبىرشا جاۋعان وقتان ءولدى دەلىنسە, ءبىر دەرەكتەردە قىتاي اسقان دەلىنەدى. ونىڭ دا تاريحى اشىلار كۇن جەتەر. ال ءتىرى قالعاندارى اياۋسىز جازالانادى. ايداۋدان امان كەلگەن سالىقباي مەرگەن دە ءبىر تۇندە ۇيىنەن الىپ كەتىلىپ, سوتسىز اتىلادى. قۇرالايدى كوزگە اتقان, اڭنىڭ تەرىسى ب ۇلىنەدى دەپ ارتقى اياعىنان اتاتىن, سىبىردە كاتورگادا ءجۇرىپ اڭشى سولداتتارمەن بىرگە اڭعا شىعىپ, قالىڭ تۇتقىندارعا تاماق تاۋىپ بەرگەن مەرگەندى سوتسىز اتقان ميليتسيانىڭ كىم ەكەندىگىن سوزاقتا بىلەتىندەر بار, بىراق وتباسىنا وبال بولماسىندى ويلايدى ەكەن. “سوزاق اۋدانىندا 12-16 اقپان ارالىعىندا بولعان سوعىستا 126 بانديت, 16 اقپانداعى سوزاق قىستاعى ءۇشىن بولعان شايقاستا 200 بانديت جويىلدى دا, قولىندا قارۋى بار 200 بەلسەندى بانديت تاباندا اتىلدى. قولعا تۇسكەن جانە وپەراتيۆتى ءىس-شارالاردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ناتيجەسىندە بانديتتەرى, دەم بەرۋشىلەرى, ۇگىتشىلەرى, سونداي-اق بارلاۋشىلارى بار – 389 ادام تۇتقىندالدى. باندىلاردى جويۋ بارىسىندا حان جانە ونىڭ ۇيىتقىسى بولعان ورتالىعى تالقاندالدى. سوزاق وپەراتسياسىنىڭ ناتيجەسىندە 290 ات, 20 تۇيە, 150-دەي وق-دارىمەن اتىلاتىن قارۋ, 100 شامالى سۋىق قارۋ قولعا ءتۇستى.
قازا بولعان, اتىلعان بانديتتەردىڭ, كونتررەۆوليۋتسيالىق قوزعالىسقا قاتىسقانداردىڭ, بانديتيزممەن زارداپتالعان اۋدانداردا كونتررەۆوليۋتسيالىق ءىس-ارەكەت جۇرگىزگەن ءىرى بايلاردىڭ دۇنيە-م ۇلىكتەرىن, مالدارىن كونفيسكەلەۋگە دايىندىق جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر”, دەلىنەدى تاريحي قۇجاتتارعا سۇيەنىپ جازىلعان مۇحامەدجان رۇستەموۆتىڭ “سوزاق قاسىرەتى” كىتابىندا. قالاي بولعاندا دا حان شتابى 2384 ساربازدى توپتاستىرىپ, 8-16 اقپان ارالىعىندا سوعىسقان.
سوزاق كوتەرىلىسى ءالى دە ءوز باعاسىن العان جوق. ەل باسىنا كۇن تۋعاندا تولارساعىنان قان كەشكەن ەرلەردىڭ ەرلىگى جايىندا ەل ءالى دە از بىلەدى. سەبەبى, ءمانى اشىلماعاندىقتان بولار, ولاردى “زەڭبىرەككە قىلىشپەن, اەروپلانعا قۇرىقپەن شاپقان” دەپ اجۋالاعىسى كەلەتىن توڭمويىندار ءالى دە ەل ىشىندە كەزدەسەدى.
ادىلدىگىنە كەلسەك, اۋىل اقساقالى, بىرنەشە تاريحي كىتاپتاردىڭ اۆتورى, كوتەرىلىسشىلەردىڭ ءتىرى قالعاندارىمەن جۇزبە-ءجۇز سويلەسكەن سۇلەيمەن ءتابىرىز ۇلىنىڭ سوزاق كوتەرىلىسىندە الاشورداشىلاردىڭ, ياعني ۇلت قايراتكەرلەرىنىڭ قولتاڭباسى بار دەگەن قيسىنىمەن كەلىسۋگە دە بولادى.
ارينە, ايىرمەن قارۋلانعان كوتەرىلىسشىلەر اسكەري قارۋ-جاراقپەن مۇزداي قارۋلانعان كەڭەس اسكەرىنە قارسى تۇرا الماستارىن ءبىلدى, بىراق ەردى ولتىرەتىن نامىس, ەلدىڭ كەتىپ بارا جاتقان كەگى اسىل ەرلەردى ۇيىندە تىنىش وتىرعىزا الماسا كەرەك.
قازاقستاندا سول كەزدەرى 72 جەردە ءىرى, 367 توپتىق, ۇساق قارسىلىقتار بولعان ەكەن. سولاردىڭ ىشىندە ءىرىسى بولىپ تاريحتا قالعان سوزاق كوتەرىلىسىنە قاتىسۋشىلار ۇلت قايراتكەرلەرى ارقىلى حابار الىپ, جالپى ۇلتتىق قوزعالىسقا ۇلاساتىنىنا دا سەنگەن شىعار.
كەيىننەن قازاق حالقىن قىناداي قىرعان 1932 جىلعى اشارشىلىق, 1937 جىلعى ساياسي قۋعىن-سۇرگىن الدىنداعى قارۋلى قارسىلىق كەڭەس وكىمەتىنىڭ ارانداتىپ وتقا جىعار جىمىسقى ساياساتىنا حالىقتىڭ اشىنعانىنان كوتەرىلگەنى ەكەنى ايدان انىق.
اقىرىپ تەڭدىك سۇرار ۇلدارى تۇرعاندا حالىقتىڭ نوقتاعا باسى سىيمايتىندىعىن 1986 جىلعى جەلتوقسانداعى جاستار قوزعالىسى دا ايقىنداپ بەردى.
كەيبىرەۋلەر تاۋەلسىزدىك قازاققا وڭاي كەلدى, ءبىر وق شىعارىلعان جوق دەگىسى كەلەدى, راسىندا تۇك تە ولاي ەمەس قوي.
سول سوزاق كوتەرىلىسى كەزىنەن كەيىن بۇل ءوڭىر كەڭەس وكىمەتىنىڭ كارتاسىندا قىزىل سىزىقپەن قورشاۋلى تۇردى. نەبىر ايتۋلى ەرلەرى بولسا دا كەشەگى سوعىستا بۇل اۋداننان بىردە ءبىر كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى شىققان جوق. سوزاقتا تۋعان ءبىلىمدار ازاماتتاردىڭ باسشىلىق قىزمەتتە جولى بولمادى. تاۋەلسىزدىك كەلىپ, توڭ جىبىگەنگە دەيىن كەڭەستىك 70 جىل ىشىندە سوزاقتىڭ بىردە-ءبىر ازاماتى ءوز ەلىندە دە ەل باسقارارلىق قىزمەتكە كوتەرىلە العان جوق.
ۇلكەن جۇيە كىشى حالىقتان قورىقتى. تاريحتىڭ قايتالانۋىنان ۇرەيلەندى.
…بىراق, جالدامالى شەجىرەشىلەر ءار اۋىلدان تاريحتا اتى جوق باتىر تاۋىپ, تايپالاستارى كوك تىرەگەن مازار سوعىپ, ۇلان-عايىر اس بەرىپ جاتقاندا ءبىز كوز الدىمىزداعى شوعى ءالى سونبەگەن وقيعاعا باعا بەرۋگە, شىن ەرلەرىمىزدى تانۋعا ءالى دە مارعاۋمىز.
باقتيار تايجان,“ەگەمەن قازاقستان”.
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.
15 اقپان 2005 جىل.