«ماڭگىلىك قازاق كالەندارى»

نيەت جاقسى. ناتيجەسىن كورسەك دەيمىز

ارينە, بۇل زور ماقتانىش وقيعاعا اينالار ەدى. قازاق دەيتىن حالىقتىڭ اتى ماڭگىلىككە قالار ەدى. ونى بۇكىل الەم حالىقتارى, قالاسىن-قالاماسىن, ۇنەمى ەسكە الىپ وتىرار ەدى. ويتكەنى بۇل كۇندە كالەندارسىز ءومىر جوق. ول ءار ادامنىڭ, حالىقتىڭ, مەملەكەتتىڭ كۇندەلىكتى قاجەتىنە اينالعان. بىراق قازىر ومىردە قولدانىستا جۇرگەن كالەندارلاردىڭ بارلىعىنىڭ دا (ولار بىرنەشەۋ) كەمشىلىكتەرى بار. ال قازاق عالىمى سايلىباي بەكبولاتوۆ عىلىمي نەگىزدەلگەن «ماڭگىلىك قازاق كالەندارىن» جاساپ شىعاردى. ەگەر ول رەسمي تۇردە حالىقارالىق دەڭگەيدە قابىلدانار بولسا, الەم جۇرتشىلىعى بىردەن-ءبىر دۇرىس كالەندارعا يە بولماق.

نيەت جاقسى. ناتيجەسىن كورسەك دەيمىز

ارينە, بۇل زور ماقتانىش وقيعاعا اينالار ەدى. قازاق دەيتىن حالىقتىڭ اتى ماڭگىلىككە قالار ەدى. ونى بۇكىل الەم حالىقتارى, قالاسىن-قالاماسىن, ۇنەمى ەسكە الىپ وتىرار ەدى. ويتكەنى بۇل كۇندە كالەندارسىز ءومىر جوق. ول ءار ادامنىڭ, حالىقتىڭ, مەملەكەتتىڭ كۇندەلىكتى قاجەتىنە اينالعان. بىراق قازىر ومىردە قولدانىستا جۇرگەن كالەندارلاردىڭ بارلىعىنىڭ دا (ولار بىرنەشەۋ) كەمشىلىكتەرى بار. ال قازاق عالىمى سايلىباي بەكبولاتوۆ عىلىمي نەگىزدەلگەن «ماڭگىلىك قازاق كالەندارىن» جاساپ شىعاردى. ەگەر ول رەسمي تۇردە حالىقارالىق دەڭگەيدە قابىلدانار بولسا, الەم جۇرتشىلىعى بىردەن-ءبىر دۇرىس كالەندارعا يە بولماق.

عىلىمي جانە قوعامدىق زيالى قاۋىمنىڭ ءبىر توبىنىڭ وسىناۋ ۇلكەن عىلىمي, ءتىپتى قوعامدىق دەسە دە بول­عانداي, جاڭالىقتى قولدانىسقا ەنگى­زۋ جونىندە باستاما كوتەرىپ, جۇرتشى­لىق نازارىن اۋدارىپ جۇرگەنى دە بارىنشا تۇسىنىكتى. ەڭ الدىمەن, بۇرىن­عى كالەندارلاردىڭ ورنىنا دۇرىس كالەنداردىڭ قولدانىسقا ەنگەنى جاقسىلىق ەكەنى ءوز الدىنا, ول سونىمەن بىرگە ەلىمىزدىڭ, حالقىمىزدىڭ اتىن الەمگە جاياتىنى جانە بار.سول باستاماشى توپ عالىم سايلىباي بەكبولاتوۆ اشقان جاڭالىق­تىڭ جاي-جاپسارىن جان-جاعىنان قا­راپ, مىقتاپ زەرتتەپ بارىپ, انىق-قانى­عىنا كوزدەرى جەتكەن سوڭ عانا جالپى جۇرتشىلىق قاۋىم نازارىنا ۇسىنىپتى. بۇل جەردە ولار الەمدىك كالەندارلار تاريحىنا دا شولۋ جاسايدى, ولاردىڭ جەتىستىكتەرى مەن كەمشىلىكتەرىنە دە توقتالادى.ادامزات ءوز تاريحىندا ءارتۇرلى كالەندارلاردى پايدالانعان. ارينە, ولار تابيعاتتىڭ زاڭدىلىقتارىنا, ەڭ الدىمەن كۇننىڭ, ايدىڭ, جەردىڭ قوز­عالىستارىنا نەگىزدەلگەن. بىراق ءومىر بولعان سوڭ ءبارى بىردەي ساي كەلمەيدى عوي, كالەندارلار جاساۋدا كەمشىلىك­تەرگە دە جول بەرگەن. سول اتتەگەناي­لار بۇگىنگە دەيىن سوزىلىپ كەلە جاتىر. دۇرىسى جاسالماعاندىقتان, جۇرت كەمشىلىگى بولسا دا, بارىنا قانا­­عات ەتىپ كەلەدى.قازىرگى كوبىرەك قولدانىلىپ ءجۇر­گەن الەمدىك كالەنداردىڭ نەگىزىن جاساۋشى ريم قولباسشىسى جانە جازۋشى گاي يۋلي تسەزار ء(بىزدىڭ ءداۋىرى­مىزگە دەيىنگى 100-44 جىلدار) بولدى. ول ەگيپەت استرونومدارىنىڭ ءبىلىمى­نە سۇيەنگەن. ونىڭ نەگىزىنە كۇندىك جىل الىنىپ, ونىڭ ۇزاقتىعى 365,25 تاۋلىككە سوزىلاتىن بولدى. جىل تەك ءبۇتىن تاۋلىكتەردەن تۇرۋعا ءتيىس بولعاندىقتان, ءار ءتورت جىلدىڭ ۇشەۋى 365 كۇننەن, ال ءتورتىنشىسى 366 كۇننەن بولۋى قابىلداندى. ءسويتىپ, «كىبىسە» جىل دەگەن پايدا بولدى. بۇل كالەندار ءبىزدىڭ داۋىرىمىزگە دەيىنگى 45 جىل­دىڭ 1 قاڭتارىنان ەنگىزىلىپ, يۋلي­لىك دەپ اتالدى.1582 جىلى كاتوليك شىركەۋىنىڭ پاپاسى گريگوري ءحىىى بۇل كالەندارعا وزگەرتۋ ەنگىزىپ, كۇندەردى العا قاراي ون تاۋلىككە جىلجىتۋ جونىندە شەشىم قابىلدادى. سونىڭ ارقاسىندا كۇن مەن ءتۇننىڭ تەڭەلۋى قايتادان 21 ناۋ­رىزعا سايكەستەندى. جاڭا كالەندار گريگورياندىق نەمەسە جاڭا ستيلدىك دەپ اتالسا, يۋليلىك كالەندار ەسكى ستيلدىك دەپ اتالدى. گري­گورياندىق كالەنداردى كوپتەگەن ەل قابىلداعان. ونى كەڭەستىك رەسەي 1918 جىلى قابىلداپ, سول داستۇرمەن مۇنى ءبىزدىڭ ەلىمىز دە قولدانىپ كەلەدى.كوپتەگەن كالەندار بويىنشا جاڭا جىل دا ءارتۇرلى كۇندەرگە سايكەس. اي – كۇن – يۋپيتەر كالەندارىنا لا­يىق­تالىپ, قىتاي, جاپونيا, ۆەتنام ەلدەرىندە جاڭا جىل 13 قاڭتار مەن 24 اقپان ارالىعىندا, ال يزرايلدە 6 قىركۇيەك پەن 5 قازان ارالىعىندا تويلانادى.جىل ساناۋدىڭ باسى دا ارقيلى. قازىرگى باتىس (ەۋروپا جانە امەريكا) ونى اڭىزدىق «حريستوستىڭ تۋعان كۇنىنەن» باستايدى. جالپى دۇرمەك­پەن ءبىز دە سونى ۇستانامىز.كالەندارلىق جىلعا كەلسەك, ول گريگورياندىق كالەندار بويىنشا 365 كۇنگە, ال كىبىسە جىلى 366 كۇنگە سوزىلسا, مۇسىلماندىق اي كالەندارى بويىنشا 354 كۇنگە, كىبىسە جىلدارى 355 كۇنگە سوزىلادى. سونىڭ سالدارىنان مۇسىلمان (حيجرا) كالەندارى ءاربىر 33 جىلدا گريگورياندىق كالەنداردان ءبىر جىلعا العا وزىپ كەتەدى. ال اي – كۇن – يۋپيتەر كالەندارىنىڭ جىلدارى 353, 354, 355, 383, 384, 385 كۇندەرگە سوزىلىپ, ەسەپتەۋگە قيىن­دىق تۋعىزادى.سودان دا قاي جىل دەگەندە ءار ەلدەردە ءارتۇرلى جاۋاپ ايتادى. اركىم وزىنىكىن دۇرىس سانايدى. ال بۇگىن­گىدەي الەم ەلدەرى, ونىڭ حالىقتارى ءبىر-بىرىمەن ارالاسىپ جاتقاندا, جالپى ەكونوميكالىق ءومىر تەرەڭ ينتە­گراتسياعا تۇسكەندە, جىل ەسەپتەۋلە­رىنىڭ, كالەنداردىڭ ورتاق بولعانى قولايلىلىق تۋدىرار ەدى.بۇگىن عانا ەمەس, كالەنداردى رەفورمالاۋ, ونى عىلىمي نەگىزدە ءوز­گەرتۋ, جاڭارتۋ ماسەلەسى ءبىرازدان بەرى كۇن تارتىبىنە قويىلىپ كەلە جاتىر. بۇدان 100 جىلداي بۇرىن, 1923 جىلى جەنەۆادا ۇلتتار ليگاسىندا قۇرىل­عان كالەندارلاردى رەفورمالاۋ ءجو­نىندەگى حالىقارالىق كوميتەت قۇرى­لىپ, الدىنا ءبىر-اق ماقسات – الەمدىك بىرەگەي, وزگەرمەيتىن كالەندار جاساۋ مىندەتىن قويدى. 1956 جىلى ماسەلە بۇۇ-نىڭ ەكونوميكالىق جانە الەۋ­مەتتىك كەڭەسىنىڭ ءححى سەسسياسىنا شى­عارىلدى. وسى عاسىردا حالىقارالىق الەمدىك كالەندار اسسوتسياتسياسى قۇ­رىلىپ, بۇل ماسەلەنىڭ وتكىرلىگى كۇ­شەيە ءتۇستى. اسسوتسياتسيا گريگوريان­دىق كالەنداردى الماستىرۋ قاجەت­تىگى تۋعانىن ايتىپ وتىر.بىراق ونى الماستىراتىنداي جاڭا كالەندار جاسالا قويماعان ەدى. ەندى سوعان جاۋاپ دەپ سايلىباي بەكبولا­توۆتىڭ ويلاپ تاپقان جاڭالىعى – «ماڭگى قازاق كالەندارىن» ايتساق, ابدەن نەگىزدى. وعان 2011 جىلعى 2 قىركۇيەكتەگى قازاقستان رەسپۋبليكا­سىنىڭ ادىلەت مينيسترلىگى زياتكەرلىك مەنشىك قۇقى جونىندەگى كوميتەتىنىڭ №24785 پاتەنتى بەرىلگەن.كەيدە جاڭالىقتىڭ دا جولى قيىن بولاتىنى بار. ونىڭ ءتيىستى باعاسىن الۋى ءۇشىن, تانىلۋى ءۇشىن وعان قۇ­زىر­لى ورىندار تاراپىنان دا قولداۋ قاجەت. بۇل كالەنداردى ەنگىزۋ ءجونىن­دەگى باستاماشى توپتىڭ ماقساتى دا وسىعان كەلىپ سايادى. وسى كالەندار ءوز ەلىمىزدە قولدانىلسا ەكەن, الەمدىك تۇرعىدا باعاعا يە بولسا, سوعان مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ كورسەتىلسە ەكەن دەيدى.ەندى قازاق عالىمى سايلىباي بەكبولاتوۆ جاساعان «ماڭگى قازاق كالەن­دارىنىڭ» مانىنە ۇڭىلەيىك. ۋاقىتتى ولشەۋ نەگىزىنە استرونوميا اسپان دەنەلەرىنىڭ قوزعالىسىن پايدالانادى. ولار: جەردىڭ ءوز وسىنەن اينالۋى, ايدىڭ جەردى اينالۋى جانە جەردىڭ كۇن اينالاسىندا قوزعالۋى. ەندى وسى ءۇش پلانەتانىڭ قوزعالىسىن ۇيلەس­تىرە كالەندار جاساۋ قيىننىڭ قيى­نى. سودان دا بۇگىنگە دەيىن ولاردىڭ جەكە-جەكە كالەندارلارى جاسالىپ كەلدى. جوعارىدا كەلتىرىلگەندەي, بۇ­لار­دىڭ قايشىلىعى, قولايسىزدىعى كوپ.بۇكىلالەمدىك كالەندار اسسوتسياتسياسى گريگورياندىق كالەنداردى كۇندەرى, اپتالارى, ايلارى دۇرىس ءساي­كەسەتىن, ايتالىق, جىلدىڭ باسى اپتا­نىڭ ءبىر كۇنىنە كەلەتىن جاڭا كالەندارمەن الماستىرۋدى قاجەت سانايدى. بىراق قازىرگە دەيىن ۇسىنىلعان كالەندارلار جوبالارىنىڭ ەشقاي­سىسى دا جەردىڭ كۇندى اينالۋى باسىن كۇن مەن ءتۇننىڭ كوكتەمگى تەڭەل­گەن ساتىندەگى نولدىك نۇكتەدەن الماي كەلەدى. سونداي-اق, جاڭا كالەندارلار اۆتورلارى ءبىزدىڭ داۋىرگە دەيىنگى ءىV عاسىردا كالەندار جاساۋ كەزىندە «كىبىسە» جىلعا بايلانىستى كەتكەن قا­تەلىكتى قايتالاي بەرەدى. ال تابي­عات­تا «كىبىسە» جىل دەگەن جوق, ول كىرگىزىلەر بولسا, ءسوزسىز جاڭساقتىققا ۇشىراتادى.قازاق عالىمى ۇسىنىپ وتىرعان «ماڭگىلىك كالەندار» جوباسى – تابي­عات زاڭدارىنا سايكەس كەلەتىن عىلىمي نەگىزدەلگەن كالەندار. ۋاقىتتىڭ باسى قايدان دەگەندە, كوپ حالىق نەگىزگە ءدىني نەمەسە اڭىزدىق ۇعىمداردى السا, بەكبولاتوۆ تابيعات زاڭىنا سۇيە­نەدى. ونىڭ جوباسىندا جاڭا جىلدىڭ باسى رەتىندە كوكتەمگى كۇن مەن ءتۇننىڭ تەڭدەسۋ نۇكتەسى الىنادى. بۇل كەزدە كۇن اسپان ەكۆاتورىن وڭتۇستىك جارتىلاي سفەراسىنان سولتۇستىك سفەراسىنا قاراي قيىپ وتەدى, ونىڭ ورتالىعىنىڭ كوورديناتى 0 ء(نول) گرادۋسقا تەڭ. ءدال وسى ساتتە جەردىڭ سولتۇستىك جارتى شارىندا استرونوميالىق كوكتەم باس­تالادى.اسپان سفەراسىنداعى بۇل نۇكتە كالەندارلىق جىلداعى ۋاقىت پەن تاۋلىكتەردى ەسەپتەۋدىڭ نولدىك (باس­تاپ­قى) نۇكتەسى دەپ الىنعان. تەڭەسۋ كۇنىندە جەردىڭ ءوز وسىنەن ءبىر تاۋلىك­تىك اينالۋى كۇن مەن ءتۇن ۋاقىتىنىڭ قوسىندىسىنان تۇرادى, ولاردىڭ ءار­قايسىسى 12 ساعاتقا تەڭ. كۇن مەن ءتۇن­دى ءبىر كەڭىستىكتەگى پەرپەنديكۋ­لياردىڭ بويىنداعى ەكى نۇكتە دەپ ەسەپتەپ, كۇندى + (پليۋس), ءتۇندى – (مينۋس) دەپ تاڭبالاساق, ولاردىڭ ءبىر تاۋلىكتەگى كولەمى 0-گە تەڭ بولادى. بۇل كوكتەمگى تەڭەسۋ كۇنى – ناۋرىز دەپ اتالادى. بۇۇ ونى بەيبىتشىلىك جانە حالىقتار دوستىعىنىڭ كۇنى – جىل سايىنعى حالىقارالىق مەرەكە دەپ اتاعان.سودان دا, ءار جىلعى ءبىرىنشى اي ەسەپتەۋدىڭ نولدىك نۇكتەسىنەن باستالىپ, بارلىعى 29 تاۋلىكتەن تۇرادى جانە ول ايدىڭ جەردى اينالۋ كەزە­ڭىنە سايكەس كەلەدى, سونداي-اق بۇل ءبىر ايدىڭ تۋىنان ەكىنشى ايدىڭ تۋىنا دەيىن 29 تاۋلىك مەرزىمىنەن وتەدى. ال جىل 13 ايدان تۇرادى. ونىڭ ءبىرىنشى ايىندا 29 تاۋلىك, باسقا 12 ايىندا 28 تاۋلىكتەن بولادى.جىل وسىلايشا 13 ايدان, ال اي 4 اپتادان, ال اپتا 7 كۇننەن تۇرادى. جىل ءتورت توقسانعا بولىنسە, ءار توق­ساندا 13 اپتا, 91 كۇن بار. ءبىر جىل­داعى تاۋلىك سانى 365 = (91ح4) +1= 364+1 =365. وسى مەرزىمدە جەر كۇندى ءبىر رەت تولىق اينالىپ شىقسا, ءوز وسىنەن دە 365 رەت اينالادى. جەردىڭ ءوز وسىنەن ءبىر اينالۋى تاۋلىكتىك ەسەپتەۋدىڭ نەگىزىنە الىنعان. كەز كەلگەن كالەندارلىق جۇيە سول تاۋلىكتىك ۋاقىت بىرلىگىنە نەگىزدەلگەن. اپتا, اي, جىل, تسيكل, عاسىر بولىپ جالعاسا بەرەدى.ساعاتتىق ۋاقىت ەسەبىنىڭ جۇيەسى جەردىڭ ۇستىندەگى 24 ساعاتتىق ەندىك­تەرگە (مەريدياندارعا) بولۋگە نەگىز­دەلگەن. ولاردىڭ ارقايسىسى 15 گرا­دۋس­تىق بويلىققا تەڭ. ساعاتتىق ەندىك گرينۆيچ وبسەرۆاتورياسى ارقىلى وتە­دى. جانە ونى نولدىك مەريديان دەپ ەسەپتەۋ كەلىسىلگەن. 0 ساعاتتىق ەندىك + 1 ساعاتتىق ەندىك + 2 ساعاتتىق ەندىك + … 23 ساعاتتىق ەندىك = 24 ساعات. ءتاۋ­لىكتىك ۋاقىت 0 ساعاتتان 24 ساعاتقا دەيىن سوزىلادى.

بۇل جەردە «0» تسيفرىنىڭ ايتارلىقتاي ءمانى بار. قازىر بار كالەندارداعى جانە ۇسىنىستارداعى ەسەپتەۋ بارىسى جەردىڭ كۇننەن اينالۋ باسى كوكتەمگى كۇن مەن ءتۇننىڭ تەڭەسۋىنىڭ نولدىك نۇكتەسى الىنباعان. ءتىپتى گريگورياندىق كالەندار جاسال­عان كەزدە ريم جانە لاتىن نومىرلە­ۋىندە 0-دىك تسيفرلىق بەلگى دە بولم­ا­عان ەدى. ولار كالەندارلارىن «0» نۇكتەسىنەن باستاماعاندىقتان دا, جەردىڭ 0-دەن 1-گە دەيىن ءبىر اينالىم ۋاقىتى ەسەپتەلىنبەي قالعان.بارلىق كالەندارلاردا «كىبىسە» جىل دەگەن بار. ال تابيعاتتا ونداي ۇعىم جوق. ءبىر جىل ەكىنشى جىلدان ۇزاق بولمايدى. كۇننىڭ اسپان سفەرا­سى­نىڭ ۇلكەن شەڭبەرىنەن تولىق ءجۇ­رىپ ءوتۋى بىردەي مەرزىمگە تەڭ. ءبىرى ارتىق, ءبىرى كەم ەمەس. وسى جولىندا كۇن 13 استرونوميالىق شوقجۇلدىز­دان وتەدى. ايلاردىڭ اتى سول شوق­جۇلدىزدارمەن اتالعان. «ماڭگىلىك قازاق كالەندارىندا» ايلاردىڭ سانى 13 بولۋى دا سودان.جالپى جىلداعى ايلاردىڭ سانى 13 تە, 12 دە بولۋى مۇمكىن. اي سانىنىڭ 13 بولۋى بارىنشا قولاي­لى, وندا ءار ايداعى كۇندەر, اپتانىڭ ءبىرىنشى كۇنىنەن باستالادى. ال 12 ايلىق كالەنداردا اپتا ءبىر ايدا باستالىپ, كەلەسى ايدا بىتەدى.«ماڭگىلىك قازاق كالەندارىنىڭ» ارتىقشىلىعى تۋرالى كوپ ايتۋعا بولادى. باستى جەتىستىگى – ونىڭ عىلىمي نەگىزدىلىگى. سونان سوڭ جىلدىڭ ءاربىر مەزگىلى, ءتۇرلى وقيعالار, جۇرگىزىلەتىن شارالار جىل سايىن ءبىر كۇنگە كەلىپ وتىرادى. بۇل بۇگىنگى اقپاراتتىڭ اي­رىقشا تاسقىنى ارتقان زاماندا ءۇل­كەن قولايلىلىق تۋعىزادى. ءتىپتى باسقا­سىن بىلاي قويعاندا, ءبىر رەت شىعارىلعان كالەنداردى تالاي جىل قاتارىنان پايدالانۋعا بولار ەدى.قازاق عالىمى, اكمەولوگيا عىلى­مىنىڭ بىلگىرى سايلىباي بەكبولاتوۆ تابيعاتتىڭ زاڭدىلىعىنا سۇيەنە وتى­رىپ, ۇلكەن عىلىمي جاڭالىق اشىپ, الەمدى تاڭداندىرىپ, مەرەيى­مىزدى ءوسىرىپ وتىر دەۋىمىزگە بولادى. بۇل جاڭالىقتىڭ ەرتە مە, كەش پە, ايتەۋىر بۇكىلالەمدىك يگىلىككە جاراتىلاتىنىنا كوڭىل سەنەدى.وسى جەردە عالىم جايىندا دا از-كەم ايتا كەتكەننىڭ ارتىقتىعى جوق. ول بارلىق ۋاقىتتا ىزدەنىس ۇستىندە جۇرەتىن ادام. كەشەگى كەڭەستىك زاماندا شارۋاشىلىقتى باسقارا ءجۇرىپ, مال سەمىرتۋدىڭ جاڭا ءادىسىن تاپقانى ءۇشىن «كسرو ونەرتاپقىشى» اتاعىنا يە بولعان. سوڭعى كەزدە بۇكىل ادامزات الدىندا تۇرعان ۇلكەن مىندەت – جاڭا زامان تالابىنا ساي كالەندار جاساۋ ىسىنە بەل شەشە كىرىسۋى, ونىڭ تاۋەكەل­شىلدىگىن عانا ەمەس, وزىنە دەگەن سەنى­مىن دە, زور دايىندىعىن دا اڭعار­تادى. بۇل ىسكە ول 20 جىلداي ءومىرىن ارناپتى. ناتيجەسىندە الەمدىك ءمانى زور جاڭالىق دۇنيەگە كەلىپ وتىر.ەندى جۇرتتىڭ ءبارىنىڭ نازارىن اۋداراتىن ماسەلە – ونىڭ الەمدىك تۇر­عى­دا تانىلۋى جانە ومىرگە ەنگىزىلۋى. بۇل رەتتە باستاماشى توپتىڭ ارەكەتى قۇپتارلىق. سول ارەكەت ارقاسىندا بۇل جاڭالىق جايىندا ەلىمىزدىڭ ءتيىستى ورىندارى دا حاباردار بولىپ وتىر. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ عىلىم كوميتەتىنىڭ ساراپتاماسى دا نەگىزدى كورىنەدى. ولاردىڭ پىكىرىنشە, جۇرت نازارىن اۋدارىپ وتىرعان بۇل جوبا­نىڭ ءىس جۇزىندە قولدانىلۋى ايتار­لىقتاي كۇردەلى بولاتىنى, قوعام ومىرىندەگى عاسىرلار بويى قالىپ­تاسقان جۇيەنى بۇزۋ وڭايعا سوقپاي­تىنى بەلگىلى. سون­دىقتان جوبانى اقپارات قۇرال­دارى ارقىلى ناسيحاتتاۋ قاجەت دەگەن پىكىر­لەرى دە كوڭىلگە قونادى.ارينە, بۇل جاڭالىق قانشاما كو­ڭىلىمىزدەن شىققانىمەن, پاتريوتتىق ماقتانىش سەزىمىنە بولەگەنمەن, ونى باسقا ەلدەردەن ءبولىنىپ, ءوز ەلىڭدە قولدانۋ كۇردەلى عانا ەمەس-اۋ, مۇمكىن دە ەمەستەي كورىنەر ەدى. بۇگىنگىدەي باسقالارمەن بارلىق سالادا ينتە­گراتسيالىق بايلانىستاعى جاعدايدا جەكە-دارا ءوز كالەندارىڭدى ەنگىزەمىن دەگەنگە باسقالاردىڭ تۇسىنىستىكپەن قاراۋى ەكىتالاي. ول ءۇشىن ولارعا وكپە دە ايتا المايسىڭ.ماماديار جاقىپ,«ەگەمەن قازاقستان».الماتى.