اقمولا وبلىسى – ەلىمىزدەگى جەر كولەمى جاعىنان ەڭ ءىرى, شۇرايلى ايماقتاردىڭ ءبىرى. كادىمگى «تۇگىن تارتساڭ مايى شىعادى» دەيتىندەي, قۇنارلى وڭىرلەرى كوپ. سوندىقتان نەسىبەسىن جەردەن ىزدەگەن قاۋىمنىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋعىزىپ وتىر. جەر ەمگەن جاقسى, ارينە. بىراق جەرگە قۇر قىزىعۋ قىر استىرا قويمايدى. جۇمىس جەمىستى بولۋى ءۇشىن ساقاداي-ساي ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازا كەرەك.
وبلىستىڭ جەر اۋماعى 14,6 ميلليون گەكتاردى قۇرايدى. ونىڭ ىشىندە اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرى 10 ميلليون 782 مىڭ گەكتارعا نەمەسە بارلىق جەردىڭ 74 پايىزىنا تەڭ. مۇنىڭ 5,7 ميلليون گەكتارى ەگىستىك, 4,5 ميلليون گەكتارى – جايىلىمدىق جەرلەر. اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن ءتيىمدى پايدالانۋ ماقساتىندا تۇگەندەۋ جۇمىستارىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 1 ميلليون 110 مىڭ 300 گەكتار جەردىڭ پايدالانىلماي بوس جاتقاندىعى انىقتالدى. بۇعان دەيىن ەشكىمنىڭ 613 مىڭ گەكتار ەگىستىك القاپپەن, 490,2 مىڭ گەكتار جايىلىمدىق جەرمەن جۇمىسى بولماپتى.
بۇگىنگى كۇنى اقمولا وبلىسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى جانە باسقا دا ماقساتتارعا ارنالعان جەر تەلىمدەرىن بولۋدە زاڭ بۇزۋشىلىقتار ءجيى كەزدەسەدى.
– بىزگە مەنشىك قۇقىعىن بۇزۋ, جەردى ءبۇلدىرۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەردى ۇتىمسىز پايدالانۋ نەمەسە پايدالانباۋ, جەر تەلىمدەرى مەنشىك يەلەرىنىڭ جانە جەردى پايدالانۋشىلاردىڭ جەر تەلىمدەرىن پايدالانۋ جونىندەگى مىندەتتەرىن ورىنداماۋى, ۋاقىتشا يەلەنىپ وتىرعان جەردى ودان ءارى ماقساتىنا ساي پايدالانباي, جارامسىز كۇيگە ءتۇسىرۋ سياقتى زاڭ بۇزۋشىلىقتارمەن كۇرەس قۇقىعى بەرىلدى, – دەيدى اقمولا وبلىستىق جەردىڭ پايدالانۋى مەن قورعالۋىن باقىلاۋ باسقارماسىنىڭ جەتەكشىسى تالعات مۇحامەتجانوۆ.
ونىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, باسقارما ءوز بەتىمەن بەلگىلى ءبىر جەر تەلىمىن باسىپ الىپ, وندا قۇرىلىس سالۋ, ءسويتىپ جەرگە زاڭسىز يەلىك ەتۋ كورىنىستەرىنە دە جاۋاپتى ەكەن. ءبىر سوزبەن تۇيىندەپ ايتقاندا, ەل يگىلىگى بولىپ سانالاتىن جەردىڭ بەرەكەسىن ساقتاۋ ءۇشىن جۇمىس ىستەۋلەرى كەرەك.
جەر كودەكسىنە ەنگىزىلگەن وزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلاردىڭ نەگىزىندە زاڭدى جانە جەكە تۇلعالارعا جالعا بەرىلگەن اۋىل شارۋاشىلىعى جەرى بەس جىل ىشىندە ءوزىنىڭ باستاپقى ماقساتىنا ەكى جىل قاتارىنان پايدالانىلماسا, وندا ءۇشىنشى جىلى سوت شەشىمى ارقىلى مەملەكەتكە قايتارىلىپ الىنادى. شىنتۋايتىندا, بەس جىل تىم ۇزاق ءارى ءتيىمسىز. سوندىقتان جەر رەسۋرستارى كوميتەتىنە بۇل مەزگىلدى قىسقارتۋ جونىندە ۇسىنىس ەنگىزىلىپتى. ءبىر جىل ەگىن ەگىلىپ, كەلەر جىلى الدەبىر سەبەپتەرمەن ەگىلمەي قالسا, ول جەردى قايتارىپ الۋعا قۇقىقتارى جوق. جەر پايدالانۋشىلار وسىلايشا ۇزىن-سونارعا سالىپ, جەردى ءتيىمسىز پايدالانا بەرۋلەرى دە مۇمكىن.
قازىرگى كۇنى وبلىس بويىنشا 100 مىڭ گەكتار جەر بۇگىنگى يەلەرىنەن ماجبۇرلەپ قايتارىپ الۋدىڭ الدىندا تۇر. بۇل 2015 جىلى جۇرگىزىلگەن تەكسەرىستەردىڭ ناتيجەسىندە انىقتالعان جەرلەر. 2016-2017 جىلدارى اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىنە وراي تاعى دا 212 مىڭ گەكتار اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەر مەملەكەت ەسەبىنە قايتارىلماق. ويتكەنى ولار دا ءبىر كەزدە يەلەرى ىسكە جاراتامىز دەپ الۋىن العانىمەن, ءتۇرلى سەبەپتەرمەن كادەگە اسىرۋعا شامالارى كەلمەي, ءارامشوپ باسىپ, توزىپ بارا جاتقان ەگىستىك القاپتارى.
بىلتىر اقمولا وبلىسى اكىمىنىڭ شەشىمىمەن پايدالانىلماي وتىرعان اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن انىقتاۋ ءۇشىن اۋدانداردا ارنايى جۇمىس توپتارى قۇرىلعان.
بيىل 299 مىڭ گەكتار جەر وسىنداي تەكسەرىستەرمەن قامتىلىپ, جەر زاڭناماسىنىڭ 244 رەت بۇزىلعاندىعى انىقتالدى. بۇل جەرلەردىڭ 297 مىڭ گەكتارى اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەر بولسا, قالعان 2 مىڭ گەكتارى كوممەرتسيالىق نىساندارعا بولىنگەن جەرلەر. زاڭ بۇزعاندارعا 17 ميلليون 600 مىڭ تەڭگە كولەمىندە ايىپپۇل سالىندى.
وبلىستا زاڭ بۇزۋشىلىق اتباسار
اۋدانىندا ءجيى كەزدەسىپ وتىر. اۋداندىق پروكۋراتۋرادان تۇسكەن ۇيعارىم حاتتىڭ نەگىزىندە باسقارما 134 اۋىل شارۋاشىلىعى سۋبەكتىسىنە تەكسەرىس جۇرگىزگەن. 50 مىڭ گەكتار جەردى قامتىعان 27 تەكسەرىستىڭ بارىسىندا 14 سۋبەكتىگە وزدەرىنىڭ يەلىگىندەگى اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن پايدالانباي, قاراۋسىز قالدىرعانى ءۇشىن 657 مىڭ تەڭگە كولەمىندە ايىپپۇل سالىندى.
وسى ارادا ايتا كەتەتىن ءبىر جايت, كوپتەگەن سەرىكتەستىكتىڭ بەينەتى مول مال شارۋاشىلىعىنان قاشىپ, تەك ەگىنمەن عانا اينالىساتىندىعى. مۇنىڭ ءوزى شالعايداعى شاعىن اۋىلداردىڭ تاعدىرىنا تىكەلەي اسەر ەتەدى. ەگەر ەكى سالانى تالاپقا ساي بىرگە جۇرگىزسە, اۋىلدىق جەردە جىل بويى جۇمىس كوزى بولار ەدى. جۇمىس بولعان سوڭ, اۋىل ادامدارى دا تۋعان جەرىن تاستاپ كەتپەس ەدى. ءبىزدىڭ ويىمىزشا, بۇل ورايداعى تالاپتى كۇشەيتە ءتۇسۋ قاجەت. جوعارىدا ايتىلعان تەكسەرىستەردىڭ ناتيجەسىندە بۇرىن ەگىن شارۋاشىلىعىمەن عانا اينالىسقاندىقتان, جايىلىمدىق جەرى بوس جاتقان سەرىكتەستىكتەر بىرتىندەپ مال ساتىپ الا باستاعان. ال 7 سۋبەكت تۇسىنىك جۇمىستارىن جۇرگىزۋ بارىسىندا ەرىكتى تۇردە ءوز جەر تەلىمدەرىن يەلەنۋدەن باس تارتىپ وتىر. 1462 گەكتار جەر مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىلىپ, اۋكتسيون ارقىلى اۋىل شارۋاشىلىعى اينالىمىنا ەنگىزىلەتىن بولادى. بۇل ءبىر عانا اتباسار اۋدانىندا ورىن الىپ وتىرعان جاعداي.
سوڭعى جىلدارى 264,7 مىڭ گەكتار جەر مەملەكەتكە قايتارىلدى. 653,5 مىڭ گەكتار القاپ ەگىس اينالىمىنا قايتا ەنگىزىلىپ, بوس جاتقان جەرلەردىڭ كولەمى بۇرىنعىعا قاراعاندا قىسقارا ءتۇستى. كەلەر جىلى 4,3 ميلليون گەكتار القاپقا ءداندى-داقىلدار ەگىلىپ, ديقان قاۋىمى 5 ميلليون توننادان استىق جينايمىز دەپ دامەلەنىپ وتىر. ەگەر جەر بوس جاتپاي, بارلىق ەگىستىك القاپتارى تالاپقا ساي پايدالانىلاتىن بولسا, ەگىستىك كولەمى دە, وندىرىلەتىن ءونىم دە بۇگىنگىدەن الدەقايدا كوپ بولار ەدى.
بۇرناعى جىلدارى سەرىكتەستىكتەر تاراپىنان جەردى بانككە كەپىلدىككە قويىپ, نەسيە الىپ, كەيىن نە ەگىن ەكپەي, نە نەسيەسىن قايتارماي, داۋعا ۇشىراۋ دەرەكتەرى دە كەزدەسكەن. ماسەلەن, ءبىرجان سال اۋدانىندا 107 مىڭ گەكتارعا جۋىق جەر, زەرەندى اۋدانىندا 6 مىڭ 851 گەكتار جەر كەپىلدىككە قويىلىپ كەتە بارعان.سەرىكتەستىكتەر سوتتىڭ شەشىمىمەن بانكروت بولىپ تابىلعان. ەكى ورتادا پايلارىنان ايىرىلعان حالىق زار قاقساپ قالدى.
جەردىڭ يگىلىك ەكەندىگى اقيقات. يگىلىك بوس جاتپاۋى كەرەك.
بايقال ءبايادىل,
«ەگەمەن قازاقستان»
اقمولا وبلىسى