جەر قويناۋىن يگەرۋشى كومپانيالاردىڭ الەۋمەتتىك سالا مەن ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ جۇمىستارىنا كوڭىل ءبولۋى – جاقسى ءۇردىس. مىسالى, ءبىر عانا «نورت كاسپيان وپەرەيتينگ كومپاني ن.ۆ.» (نكوك) كومپانياسى اتىراۋ مەن ماڭعىستاۋ وبلىستارىندا 1998 جىلدان بەرى 200 الەۋمەتتىك جانە ينفراقۇرىلىمدىق جوبانى جۇزەگە اسىردى. دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم بەرۋ, مادەنيەت, سپورت, قايىرىمدىلىق باعىتتارىنا 20 جىل ىشىندە 620 ميلليونعا جۋىق اقش دوللارى كولەمىندە قاراجات جۇمسادى. بۇل – كومپانيانىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىكتى جەتە سەزىنىپ, ەل يگىلىگىن ەسەلەۋگە قوسقان ۇلەسى.
حالىقتىڭ قامى ءۇشىن...
سولتۇستىك كاسپي بويىنشا ءونىمدى ءبولىسۋ تۋرالى كەلىسىم اياسىندا «نكوك» كومپانياسى 20 جىلدان بەرى حالىققا پايدالى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋدى ايرىقشا نازاردا ۇستاپ كەلەدى. وتكەن جىلدىڭ وزىندە كومپانيا 50 ملن اقش دوللارىن وسى ماقساتقا ارنادى. سونىڭ ناتيجەسىندە اتىراۋ مەن ماڭعىستاۋ وبلىسىندا جاڭا مەكتەپتەر مەن بالاباقشالار, اۋرۋحانالار مەن سپورت كەشەندەرى, مادەنيەت ۇيلەرى بوي كوتەرىپ, جولدار, ينفراقۇرىلىمدىق نىساندار سالىندى.
– مۇناي جانە گاز سالاسىنداعى نەگىزگى قىزمەتىنەن بولەك, «نكوك» كومپانياسى قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ تۇراقتى دامۋىنا كونسورتسيۋمنىڭ سەپتىگىن تيگىزۋدى ۇنەمى نازاردا ۇستايدى, – دەيدى كومپانيانىڭ كورپوراتيۆتىك قىزمەتتەر جونىندەگى ديرەكتورى بالتاباي قۋانىشەۆ. – سولتۇستىك كاسپي جوباسى اياسىندا جەرگىلىكتى حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى قاراستىرىلىپ جاتىر. اتىراۋ مەن ماڭعىستاۋ وبلىستارىن ءوز ءۇيىمىز دەپ ماقتانا ايتا الامىز. سەبەبى جوبانىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىن ورىنداۋ بارىسىندا جۇمىس ىستەپ جۇرگەن 3 مىڭعا جۋىق قىزمەتكەرىمىز بەن 10 مىڭداعان مەردىگەر جانە جابدىقتى جەتكىزۋشىلەر وسى وڭىرلەردىڭ تۇرعىندارى. رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن بىرلەسە وتىرىپ, ءبىز الەۋمەتتىك جانە ينفراقۇرىلىمدىق جوبالار بويىنشا جۇمىسىمىزدى جالعاستىرا بەرەمىز.
نكوك-تىڭ وڭىرلەردىڭ الەۋمەتتىك دامۋى جولىندا اتقارعان جۇمىستارىن ماقتانىشپەن ايتۋعا بولادى. قاشاعان كەن ورنىن يگەرۋدىڭ العاشقى كەزەڭىنىڭ ءوزى بىرنەشە ونجىلدىقتى قامتيدى. «جوبا اكتسيونەرلەرى قازاقستانعا ميللياردتاعان دوللار پايدا اكەلەدى دەپ كۇتىلۋدە», دەيدى كومپانيانىڭ باسقارۋشى ديرەكتورى برۋنو جاردەن. تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيا بويىنشا ەلىمىزدەگى ەڭ ءىرى جوبا رەتىندە سولتۇستىك كاسپي جوباسى ەكونوميكانى ىنتالاندىرىپ, حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋعا, جەرگىلىكتى كومپانيالاردى دامىتۋعا مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. قاشاعاننىڭ كوممەرتسيالىق مۇناي ءوندىرۋدى باستاعانىنا كوپ ۋاقىت وتە قويماسا دا, كومپانيانىڭ جەرگىلىكتى تاۋارلاردى, جۇمىستاردى, كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردى ساتىپ الۋ كولەمى وتكەن جىلى 330 ملن اقش دوللارىنا جەتكەن. بۇل – كوڭىل قۋانتارلىق كورسەتكىش.
كومپانيا جۇزەگە اسىراتىن جوبالاردى وبلىستىق اكىمدىكتەر ۇسىنادى. ەكىجاقتى كەلىسىم نەگىزىندە جوبالار بەكىتىلگەننەن كەيىن «نكوك» جوبالاۋ مەن ينجەنەرلىك ازىرلەنىم, كەلىسىمشارت بەرۋگە ارنالعان تەندەر, جۇزەگە اسىرۋ جانە تاپسىرۋ-قابىلداۋ جۇمىستارىنا جاۋاپكەرشىلىك الادى. وسى شارالاردىڭ ءمىنسىز اتقارىلۋىنىڭ ناتيجەسىندە مۇنايلى وڭىرلەردە حالىقتىڭ قاجەتىنە جاراپ وتىرعان بىرقاتار نىساندار پايدالانۋعا بەرىلدى. مۇنى سولتۇستىك كاسپي جوباسىنىڭ 25 جىلدىعى قارساڭىندا ەكى ايماقتىڭ باسشىلارى دا اتاپ ايتتى. اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكىمى نۇرلان نوعاەۆ: «وسى ەرەكشە, كەڭ اۋقىمدى جوبانى جۇزەگە اسىرۋ كەزەڭىنىڭ باستالۋى – قازاقستاننىڭ مۇناي ءوندىرىسى تاريحىنداعى جاڭا بەت, ەل ەكونوميكاسىنداعى تىڭ سەرپىلىس. ءبىزدىڭ بىرلەسكەن جۇمىسىمىز ەل يگىلىگىنە جاراپ, حالىقتىڭ مۇددەسىنە قىزمەت ەتەدى دەگەن سەنىمدەمىن» دەسە, ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ اكىمى ەرالى توعجانوۆ: «نكوك كومپانياسى سوڭعى ءۇش جىلدا جالپى كولەمى 75 ميلليون اقش دوللارىنا تەڭ ينۆەستيتسيا جاسادى. جۇزدەگەن الەۋمەتتىك جانە ينفراقۇرىلىمدىق جوبا جۇزەگە استى. بۇل – پرەزيدەنتىمىزدىڭ جوباسى, ەلىمىزدىڭ, تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ دامۋىنا قۋاتتى سەرپىن بەرۋشى جوبا» دەپ اتاپ كورسەتتى. كومپانيا جۇمىسىنا دەگەن ەلدىڭ ىقىلاس-نيەتىن, ريزاشىلىعىن وسىدان دا اڭعارۋعا بولادى.
جاقسىلىق جاساۋدان جالىقپاعان
سولتۇستىك كاسپي كونسورتسيۋمىنىڭ قولداۋىمەن سالىنعان الەۋمەتتىك نىساندار قاتارى جىل سايىن تولىعىپ كەلە جاتقانىن «جاقسىلىق قىلساڭ, ءبۇتىن قىل» دەگەن حالىق دانالىعىمەن دە بايلانىستىرۋعا بولاتىنداي. مىسالى, اتىراۋ وبلىسى ماحامبەت اۋدانىنداعى بەرەكە اۋىلىندا بوي كوتەرگەن مادەنيەت ءۇيى حالىققا قۋانىش سىيلادى. كەڭ دە جارىق 200 ورىندىق عيماراتتى سالۋعا «نكوك» 305 ملن تەڭگە جۇمساعان. اۋىلدىق جەردە مادەنيەتتى دامىتىپ, جاس تالانتتاردى شىڭداۋعا, جاڭا ەسىمدەردى انىقتاۋعا جول اشاتىن بۇل ورىن اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ءجيى باس قوساتىن مەكەنىنە اينالدى. بيىل شىلدە ايىندا كومپانيا ماقات اۋداندىق اۋرۋحاناسىنا رەانيموبيل سىيعا تارتتى. اۋداندىق اۋرۋحانانىڭ باس دارىگەرى باتىربەك وڭداسىنوۆ ادام ءومىرىن اجالدان اراشالاپ قالۋ ءۇشىن زاماناۋي كولىكتە قاجەت جاعدايدىڭ ءبارى جاسالعانىن ايتادى. اۋىل تۇرعىندارى ءۇشىن, اسىرەسە ءتىس اۋىرعان كەزدە قيىن. الىستاعى اۋىلدىڭ بارىندە بىردەي ستوماتولوگ مامان جوق. يندەر اۋداندىق اۋرۋحاناسىنا قىمبات تۇراتىن زاماناۋي ۇلگىدەگى ستوماتولوگيالىق جابدىق سىيلاعان «نكوك» قاشاندا حالىقتىڭ جاي-كۇيىنە الاڭدايتىنىن تانىتتى.
بيىل سولتۇستىك كاسپي جوباسىنىڭ وپەراتورى – نكوك كومپانياسىنىڭ باسقارۋشى ديرەكتورى برۋنو جاردەن اتىراۋ وبلىستىق اۋرۋحاناسىنا سىيلىق رەتىندە سوڭعى ۇلگىدەگى كۇيىككە قارسى جاڭا «Clinitron» كەرەۋەتىن تارتۋ ەتتى. جاپونيادا جاسالعان قىمبات قۇرالدى قابىلداعان وبلىستىق اۋرۋحانانىڭ باس دارىگەرى سايىن شومىروۆ: «وسىعان دەيىن ناۋقاستار تەحنيكالىق تالاپتارعا ساي كەلمەيتىن ەسكى قۇرالدارمەن ەمدەلىپ كەلدى. ەندى «نكوك» تابىستاعان جاڭا مەديتسينالىق جابدىقتىڭ كومەگىمەن كۇيىپ قالعان ادامدارعا ساپالى مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋگە جانە ومىرشەڭدىكتى ارتتىرۋعا مۇمكىندىك تۋىپ وتىر», دەيدى. العىسقا -تولى مۇنداي مىسالداردى تىزە بەرسەك, ءتىپتى كوپ. اقتاۋ قالاسىنداعى «ماڭعىستاۋ ارەنا» سپورت كەشەنى دە وسى كومپانيانىڭ دەمەۋشىلىگى ارقاسىندا بوي كوتەرگەن. اتىراۋداعى دەنەشىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەنى, ينفەكتسيالىق اۋرۋحانا, ءبىلىم-يننوۆاتسيا ليتسەيى, قان ورتالىعى, ماڭعىستاۋداعى سالتانات سارايى, دوستىق ءۇيى, مەكتەپتەر مەن بالاباقشالار سەكىلدى قازىرگى زامان تالاپتارىنا ساي باسقا دا نىسانداردىڭ سالىنۋىندا «نكوك»-تىڭ زور ۇلەسى بارىن قۇرمەتپەن ايتۋعا ءتيىسپىز. كومپانيا بىرنەشە جىلدان بەرى شۇعىل مەديتسينالىق قىزمەتتى جاقسارتۋ جونىندەگى باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋدا. سولتۇستىك كاسپي كونسورتسيۋمىنىڭ قولداۋىمەن باستاۋ العان جوبا ارقاسىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى جاڭا ساتىعا كوتەرىلدى. بۇل جوبانى قازاقستاننىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى ساپالى جەدەل جاردەم ۇلگىسى رەتىندە اتاپ ءوتتى. قازاقستانداعى امەريكالىق ساۋدا پالاتاسى نكوك كومپانياسىن «دەنساۋلىق ساقتاۋ» اتالىمى بويىنشا جوعارى دارەجەلى جۇلدەمەن ماراپاتتادى.
سولتۇستىك كاسپي جوباسىنىڭ 25 جىلدىعىنا ارنايى جولداعان قۇتتىقتاۋ حاتىندا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ: «سىزدەر تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ماڭىزدى ءارى ءىرى جوبالارىنىڭ ءبىرى بولىپ سانالاتىن قاشاعان بىرەگەي تەڭىز كەن ورنىن يگەرۋگە كوپ كۇش جۇمساپ, زور ەڭبەك سىڭىردىڭىزدەر. جاس مەملەكەتىمىز ءۇشىن سول ءبىر كۇردەلى جىلداردا تەڭىز شەلفىنەن كومىرسۋتەگىن ءوندىرۋ اۋقىمى جاعىنان بۇرىن-سوڭدى بولماعان مىندەت ەدى. قيىنشىلىقتىڭ ءبارىن جەڭىپ, بولاشاق ۇرپاعىمىز ماقتان تۇتاتىن وسىنداي ۇلكەن باستامانى ءبىز بىرگە جۇزەگە اسىرا الدىق. بۇل جوبا ەلىمىزگە شەتەل ينۆەستيتسياسىن, جاڭا تەحنولوگيالاردى, الەمدىك تاجىريبەنى اكەلىپ, ءوزارا پايدالى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق پەن سەرىكتەستىكتىڭ جارقىن مىسالىنا اينالدى» دەپ اتاپ كورسەتكەن.
الەۋمەتتىك جانە ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردان بولەك «نكوك» دەمەۋشىلىك كورسەتۋدى, قايىرىمدىلىق شارالارىن جاساۋدى دا ۇمىت قالدىرمايدى. 20 جىل ىشىندە وسى ماقساتقا 19 ملن اقش دوللارىن جۇمساعان كومپانيا العا قاراي دا ىزگىلىككە ءۇن قوسۋدى جالعاستىرا بەرمەك.
– بۇگىندە ءبىز سولتۇستىك كاسپي جوباسىنا بەلسەندى اتسالىسىپ, ۇلەس قوسا الاتىنىمىزدى ماقتان تۇتامىز جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مۇناي-گاز ونەركاسىبى تاريحىنداعى مەجەسى بيىك مەرەيلى بەلەس ەكەنىن جاقسى تۇسىنەمىز. ءبىزدىڭ قاشاعان كەن ورنى ەلىمىزدىڭ جەدەل قارقىنمەن دامۋى ءۇشىن ماڭىزدى ەنەرگەتيكا كوزدەرىنىڭ بىرىنە اينالاتىنىنا كۇمانىمىز جوق. ول قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا شەشۋشى اسەر ەتىپ, كونسورتسيۋم اكتسيونەرلەرىنىڭ ءۇمىتىن اقتايدى دەپ سەنەمىز, – دەيدى «نكوك» كومپانياسىنىڭ باسقارۋشى ديرەكتورى برۋنو جاردەن. كومپانيادا جاسالىپ جاتقان الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق مىندەتتەمەلەر, ءتيىمدى ىنتىماقتاستىق پەن ۇزاق مەرزىمدى جوسپارلاردىڭ ماقساتى ايقىن, ول – قوعامعا, جالپى ادامزاتقا جاقسىلىق جاساۋ. مۇنىڭ ءبارى كومپانيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ قاجىرلى ەڭبەكتەرىنىڭ جەمىسى.
باقىتگۇل باباش,
«ەگەمەن قازاقستان»
اتىراۋ