مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى” اتتى جولداۋى قازاقستاننىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى دامۋ ستراتەگياسىنىڭ نەگىزگى باسىمدىقتارىن ايقىنداپ, حالىق كوڭىلىنەن شىقتى.
ەلباسى جولداۋىندا الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىن تۇرالاتىپ كەتكەن قارجى داعدارىسىنا قاراماستان, قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك تۇرعىدان العا جىلجۋ جولدارى ناقتىلانىپ, ولاردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ باعىت-باعدارى, قارجىلاندىرۋ كوزدەرى تايعا تاڭبا باسقانداي انىق بەلگىلەنگەن. ەلباسى جولداۋى وتكەن عاسىردىڭ سوڭىندا جاريالانعان قازاقستان – 2030 ورنىقتى دامۋ ستراتەگياسىن ءتيىمدى جۇزەگە اسىرۋدىڭ زاڭدى جالعاسى بولىپ تابىلادى.
ولاردىڭ ىشىندە ەكونوميكانى پوستداعدارىس جاعدايىندا دامۋعا ازىرلەۋ, يندۋستريالاندىرۋدى جەدەلدەتۋ ارقىلى ەكونوميكانىڭ تۇراقتى وسىمىنە قول جەتكىزۋ, ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ ماسەلەلەرى قاراستىرىلدى. ادام كاپيتالىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا بولاشاققا بەلسەندى تۇردە ينۆەستيتسيا سالۋ, قازاقستاندىقتاردى ساپالى الەۋمەتتىك تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق قىزمەتىمەن قامتاماسىز ەتۋ تۋرالى ناقتى مىندەتتەر جۇكتەلدى. ۇلتارالىق كەلىسىمدى نىعايتۋ, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى جەتىلدىرۋ, حالىقارالىق قاتىناستاردى دامىتۋ باستى شارت رەتىندە اتالدى. ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق قوعامداستىق الدىنداعى بەدەلى مەن سالماعىنىڭ ارتۋىنا ۇلەس قوساتىن ەقىۇ-عا توراعالىعى باسىمدىعىنا ۇعىنىقتى تۇسىنىك بەرىلدى.
ەلباسىنىڭ قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋىنا قاتىسقان اسسامبلەيا مۇشەلەرى, رەسپۋبليكالىق ەتنومادەني بىرلەستىكتەر باسشىلارى اتالعان شارادان سوڭ كەزدەسۋ ۇيىمداستىرىپ, مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستامالارىن تالداي وتىرىپ, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ەل تۇرعىندارىنا ارناعان ۇندەۋىن جاريالادى.
ەلباسى جولداۋىندا نەگىزگى بەس باعىتتىڭ ءبىرى قوعامدىق كەلىسىمدى ساقتاۋ دەپ ناقتىلاپ, ەلدەگى ەتنوسارالىق بىرلىككە, ىشكى ساياسي تۇراقتىلىقتىڭ باستى قۇندىلىقتارىنا ەرەكشە نازار اۋداردى.
“بىرىنشىدەن, ءبىزدىڭ ەڭ باستى قۇندىلىعىمىز – ول وتانىمىز, تاۋەلسىز قازاقستان!”. كەز كەلگەن ازامات ءۇشىن ونىڭ ەڭ باستى بايلىعى – وتانى, كىندىگى كەسىلىپ, ءوسىپ-ونگەن تۋعان جەرى. وتانىن قادىر تۇتىپ, دۇرىس دامۋ جولىنا باستاي بىلگەن حالىقتىڭ عانا عۇمىرى ۇزاق, بولاشاعى جارقىن بولادى.
الەم كارتاسىندا ءوزىنىڭ جەكە مەملەكەتى ايقىندالماعان, جالپى سانى ون ميلليوننان اساتىن حالىقتار جەتىپ ارتىلادى. پالەستينا مەن كۇردىستان حالقىنىڭ ماسەلەلەرىن, كوسوۆو مەن شىعىس تيموردا ورىن العان وقيعالاردى ساراپتاي وتىرىپ, ەگەمەن مەملەكەت, تاۋەلسىز ەل بولۋدىڭ قادىرىن تولىقتاي تۇسىنۋگە بولادى.
ءبىزدىڭ اتا-بابالارىمىز عاسىرلار بويى جەرىمىزگە كوز تىككەن جاۋلارمەن جاعالاسىپ, تۋعان جەردىڭ ءاربىر بۇلاعى, ءاربىر سايى مەن اعاشى ءۇشىن جانىن سالا كۇرەستى. بولاشاق ۇرپاعىنىڭ يگىلىگى ءۇشىن, جانىن قۇربان ەتە وتىرىپ, التايدان اتىراۋعا, الاتاۋدان شىعىس ءسىبىر سىلەمدەرىنە دەيىن سوزىلعان الىپ كەڭىستىكتى ۇرپاققا مۇرا ەتىپ قالدىردى.
ەگەمەندىككە يە بولعان جىلدار ىشىندە قازاقستان ەلباسىنىڭ ساۋاتتى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا حالىقارالىق نورمالارعا سايكەس, قازاقستان شەكاراسىن ايقىنداۋ, ونى كورشىلەر تاراپىنان مويىنداتۋ جانە نىعايتۋ باعىتىندا وراسان زور مىندەتتەردى جۇزەگە اسىردى. ءسولتۇستىكتەگى ستراتەگيالىق كورشىمىز – رەسەيمەن شەكارا سىزىعى بەكىتىلىپ, قوس ەل اراسىنداعى الەمدەگى ەڭ ۇزىن شەكارا شەكتەرى زاڭدى قۇجاتتارمەن بەكىتىلدى. كەڭەس وداعى تۇسىنان بەرى داۋ-داماي تۋدىرىپ, ناقتى شەگى بەلگىلەنبەي كەلگەن قازاقستان – قىتاي شەكاراسى ايقىندالىپ, بەدەلدى ساراپشىلار تاراپىنان قازاقستان ءۇشىن وتە ناتيجەلى كەلىسىم دەپ باعالاندى. بۇل ەل تاريحىنداعى تاريحي وقيعانىڭ ماڭىزى مەن مانىنە ەگەمەن ەلدىڭ تۇتقاسىن ۇستايتىن بولاشاق ۇرپاق ءالى ءوز باعاسىن بەرەرى انىق.
قازاقستان قازىرگى تاڭدا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ءال-اۋقاتى نىعايعان, اياققا نىق تۇرعان جەدەل دامۋشى ەلگە اينالدى. ەلىمىزدىڭ الەمدەگى بەيبىتشىلىك, تۇراقتىلىق پەن كونفەسسياارالىق كەلىسىم ورناتۋعا قوسقان ەلەۋلى ۇلەسىن باعالاعان حالىقارالىق قوعامداستىق قازاقستاندى ەقىۇ-عا توراعا ەتىپ سايلادى. ەلىمىز پوستكەڭەستىك مەملەكەتتەر, مۇسىلمان ەلدەرى, ازيا ەلدەرى اراسىنان تۇڭعىش بولىپ, تاريحي شەشۋشى ماڭىزعا يە بەدەلدى ۇيىمدى باسقارۋ قۇقىعىنا قول جەتكىزدى.
ەندىگى ماقسات اتالعان جەتىستىكتەرمەن شەكتەلىپ قالماي, باسەكەگە قابىلەتتى ۇرپاق تاربيەلەۋ, ءححى عاسىردىڭ قاتال تالاپتارىنا توتەپ بەرەتىن, جۇدىرىقتاي جۇمىلعان ءبىرتۇتاس حالىق قالىپتاستىرۋ بولىپ تابىلادى. مەملەكەت ىرگەتاسىنىڭ مىقتى بولۋى, تاۋەلسىزدىك تۇعىرلارىنىڭ نىعايۋى – قوعامداعى حالىق بىرلىگى مەن دىنارالىق كەلىسىمگە نەگىزدەلەدى. سونداي-اق ەگەمەندى ەلدىڭ باستى كۇشى رەتىندە ورتاق تاريح پەن ۇلتتىق رۋح, قازاقستاندىق پاتريوتيزم مەن بىرەگەي قوعام قولداناتىن مەملەكەتتىك ءتىلدى اتاۋعا بولادى.
ءبىزدىڭ ەلدەگى بىرلىك پەن قوعامدىق كەلىسىمنىڭ باستاۋى – قازاقستان حالقىنىڭ ورتاق تاريحى. توڭكەرىس پەن الاپات اشتىقتى, ۇلى وتان سوعىسى مەن تىڭ يگەرۋدى, توقسانىنشى جىلدارداعى كۇيرەۋ مەن قايتا قۇرۋدى باستان بىرگە وتكىزگەن سانالۋان ۇلىس وكىلدەرىنىڭ ءوزارا بىرلىگى مەن تاتۋلىعى نىعايىپ, بىرەگەي ەلدىڭ نەگىزىن قالادى. ەندىگى ماقسات – جاس ۇرپاقتى بىرەگەي حالىقتىڭ تاريحي تامىرىنان الشاقتاتپاي, دوستىق, كەلىسىم ءمانىن دۇرىس ۇعىندىرا وتىرىپ ءوسىرۋ.
الەمدەگى جەتەكشى ەلدىڭ ءبىرى رەتىندە مويىندالعان كۇنشىعىس ەلىن الايىق. ۇلتتىق سانا-سەزىمى جەتىك جاپون ازاماتى ءوز بالاسىنىڭ قۇلاعىنا “جاپونيا الەمدەگى ەڭ قۋاتتى, ەڭ باي, ەڭ بەدەلدى مەملەكەت” دەگەن ۇعىمدى قۇيىپ وسىرەدى. بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى, ادەبيەت پەن تاريح, ونەر مەن ءبىلىم بەرۋ, سپورت سياقتى قوعامنىڭ ءىرى كۇرەتامىرلارى ارقىلى ءاربىر ازامات ساناسىنا ەل قادىرى, مەملەكەتتىك مۇددە سياقتى قاسيەتتەردى جۇيەلى تۇردە ەنگىزىپ وتىرادى. مەملەكەتتىك ورگاندار مەن قوعامدىق ءبىرلەستىكتەر, ساياسي پارتيالار مەن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار ءوزارا كەيبىر مۇددەلىك ماسەلەلەرگە قاراماستان, وسى ماقساتتا بىرلەسە قىزمەت اتقارادى.
قىتاي, تۇركيا سىندى ەلدەر سوڭعى ونجىلدىقتا الەمدەگى ەڭ قۋاتتى مەملەكەتتەر قاتارىنا قوسىلىپ, پىكىرىنە الەم قۇلاق اساتىن مەملەكەتتەرگە اينالدى. اتالعان ەلدەردىڭ جەدەل دامۋى ازاماتتاردىڭ ورتاق مەملەكەتتىك مۇددە جولىنداعى ايانباس ەڭبەگىنە نەگىزدەلگەن.
“وتان وتباسىنان باستالادى” دەگەن ناقىل ءسوز بار. پاتريوتتىق سەزىم وتباسىنان, ۇلكەندى قۇرمەتتەۋ مەن ۇلت مادەنيەتىن ۇلىقتاۋدان باستالادى. پاتريوتتىق قاسيەت ەل تاريحىنىڭ سىندارلى بەتتەرىنە كوز جۇگىرتىپ, ۇرپاعى ءۇشىن ايانباعان اتا-بابا ەرلىگىن وقىعان ازامات ساناسىندا قالانادى. جاس ۇرپاقتى وتانسۇيگىشتىككە تاربيەلەۋ ءۇشىن مەكتەپ پەن قوعامدىق ورتانىڭ ايتقان ءجۇز سوزىنەن ءوز اتاسىنىڭ ءبىر ءسوزى الدەقايدا قونىمدى بولىپ تابىلادى. سوندىقتان, ەڭ الدىمەن كەڭەستىك جۇيەنىڭ سالدارىنان اقساپ, باعىت-باعدارىنان ايرىلعان ءداستۇرلى وتباسى تاربيەسىن جەتىلدىرۋ قاجەت. اتا مەن نەمەرەنىڭ ۇرپاقارالىق بايلانىسىن نىعايتۋ, قىز بالا تاربيەسىنە – بولاشاق انا تاربيەسىندە, ۇل تاربيەسىنە – بولاشاق وتاعاسى تاربيەسىندە قاراۋدى قولعا الۋ قاجەت. اتالعان باعىتتى نىعايتۋدا وزگە ەلدەردىڭ تاجىريبەسىنىڭ وزىق ۇلگىلەرىن نەگىزگە الا وتىرىپ, مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارى ورتاق ماقساتقا كۇش بىرىكتىرسە, ۇلتتى تاربيەلەۋ ماسەلەلەرى ءوز شەشىمىن تاباتىنى انىق.
قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى جاس ۇرپاق بويىنداعى وتانسۇيگىشتىك قاسيەتتەردى دامىتۋ, مەملەكەتتىك ءتىل اياسىن كەڭەيتۋ باعىتىندا ناقتى ءىس-ارەكەتتەر جاساپ, قوعام تۇراقتىلىعىن نىعايتۋعا ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ وتىر.
وتانسۇيگىشتىك قاسيەتتەرىن دامىتاتىن ماڭىزدى باعىت – مەملەكەتتىك ءتىل. قازاقستاندا تۇرىپ جاتقان ەتنوستاردىڭ اراسىندا مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ مارتەبەسى بۇگىندە ەش كۇمان كەلتىرمەس نەگىزگى قاعيدا رەتىندە مويىندالعان. قازىرگى تاڭدا, مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرگەن وزگە ەتنوس جاستارىنىڭ سانى ارتىپ, قازاق ءتىلدى مەكتەپكە بالاسىن وقىتۋعا نيەتتەنگەن اتا-انالار كوبەيىپ وتىر. وزبەك, ۇيعىر, تاجىك مەكتەپتەرىنىڭ وقۋشىلارى قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى پاندەرىن قازاق مەكتەبىنىڭ باعدارلاماسىمەن وقيتىن بولدى. ايتا كەتەر ءجايت, بۇل ۇسىنىس وسى اتالعان ەتنوس وكىلدەرى تاراپىنان كوتەرىلىپ, ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى بۇيرىعىمەن بەكىتىلدى.
ورىس, سلاۆيان جانە كازاك ۇيىمدارى قاۋىمداستىعى جاستارعا مەملەكەتتىك ءتىلدى وقىتۋدى قولعا الىپ وتىر. قاۋىمداستىق ءوز باعدارلاماسى بويىنشا وقىتۋ باعدارلاماسىن جولعا قويدى.
بۇرىنعى كەڭەستىك ەلدەر اۋماعىندا ءومىر سۇرگەن نەمىس ۇلتىنىڭ وكىلدەرى جاپپاي تاريحي وتانىنا ورالا باستاعاندا انا ءتىلى نەگىزىنەن اجىراعان قانداستارىنا نەمىس ۇكىمەتى ارنايى ادىستەمەلىك باعدارلاما ازىرلەپ, ەنگىزگەن بولاتىن. قازاقستان نەمىستەرىنىڭ “ۆوزروجدەنيە” ەتنومادەني بىرلەستىگى وسى باعدارلامانى قازاق ءتىلىن جەدەل مەڭگەرۋ ءۇشىن قولدانۋعا ازىرلەپ جاتىر. قازاق ءتىلىن سوناۋ الىستاعى وڭتۇستىك كورەيادا مەڭگەرگەن قانداستارىن كورىپ, قازاقستانداعى كورەي قاۋىمداستىعى مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرۋگە ناقتى قادامدار جاساپ, وقۋ كۋرستارىن اشتى.
گرەك ويشىلى دەموكريتتىڭ “پىكىر بىرلىگى دوستىققا باستايدى” دەگەن قاناتتى ءسوزى, مىنە, وسىنى بىلدىرەتىن شىعار. مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرۋ باعىتىندا ەڭ باستىسى سەڭ قوزعالىپ, ونىڭ دامۋ جولدارى ايقىندالىپ وتىر. دەگەنمەن, تىلدىك ورتانى قالىپتاستىرۋ ماسەلەسى, ەڭ الدىمەن, ءار قازاقتىڭ ءوزىنىڭ موينىنداعى مىندەت.
جولداۋدا كوتەرىلگەن ەكىنشى ماسەلە – “مەملەكەت جانە ونىڭ ءاربىر ازاماتى قاي جەردە دە قوعامنىڭ تۇراقتىلىعى مەن ەلدىڭ ءال-اۋقاتىنا كەرى اسەرىن تيگىزۋى ىقتيمال كەز كەلگەن قادامعا بارماۋى ءتيىس”.
قوعام بولعان سوڭ, ونىڭ ىشىندە دەموكراتيالىق مەملەكەت قۇرىپ جاتقان ەلدىڭ قوعامىندا مىندەتتى تۇردە وپپوزيتسيالىق, باسقا ءارتۇرلى قوعامدىق ينستيتۋتتاردىڭ بولۋى شارت. دەگەنمەن, وركەنيەتتى ەلدەردە بيلىككە تالاس بارىسىندا دا ءوز ەلىنىڭ, حالقىنىڭ اتىن قارالاۋ ارقىلى ۇپاي جيناۋ ساياسي مادەنيەتسىزدىك بولىپ تابىلادى.
ەل تىزگىنىن ۇستاپ, حالىق يگىلىگى جولىندا ايانباي ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن بەدەلدى تۇلعالاردىڭ ءتۇرلى شارالاردا ايتقان پىكىرلەرىنىڭ تونىن وزگەرتىپ, حالىققا تەرىس جەتكىزۋ – ار-وجداننان ايرىلۋ. ءوز ۇلتىنىڭ قامىن جەگەن ازامات رولىنە ەنىپ, قوي تەرىسىن جامىلعان بىرقاتار ازاماتتىڭ تۇرعىنداردى ارانداتىپ, جاستاردى قاتە جولعا باستاۋ نيەتتەرى دە جوق ەمەس. وسى ماسەلەلەر كورەگەن ۇلىلارىمىزدىڭ ءبىرى سۇگىر بابامىزدىڭ: “ازار ەلدىڭ ۇلدارى ءبىر-بىرىمەن ارباسار, اتقا مىنگەن ۇلىقتىڭ جاعاسىنا جارماسار”, دەگەن ءتامسىلىن ەسكە تۇسىرەدى.
اتا زاڭنىڭ بەسىنشى بابىندا “ەشبىر ازامات ءوزىنىڭ شىعۋ تەگىنە, الەۋمەتتىك, لاۋازىمدىق جانە م ۇلىكتىك ەرەكشەلىگىنە, جىنىسىنا, ناسىلىنە, ۇلتىنا, تىلىنە, ءدىني سەنىمىنە, تۇرعىلىقتى مەكەنىنە نەمەسە كەز كەلگەن وزگە جاعدايلارعا بايلانىستى زارداپ شەكپەيتىنى” ناقتى كورسەتىلگەن. الايدا, وكىنىشكە قاراي, سوڭعى كەزدەرى ءارتۇرلى ەتنوستار اراسىنا سىنا قاعۋ ماقساتىندا تۇرمىستىق دەڭگەيدەگى بولماشى قايشىلىقتان ساياسي استار ىزدەپ, زاڭنامالىق نورمالارعا قاراما-قارسى ارەكەت ەتۋگە تىرىسۋشىلار قاتارى ارتىپ وتىر.
اتالعان ماسەلەلەردى جان-جاقتى تالداپ, ساۋاتتى قورىتىندى جاساۋ – بۇگىنگى تاڭدا قازاقستان قوعامىنىڭ الدىنا قويىلعان ايرىقشا مىندەت. اۋماعى اسا كەڭ, قازبا بايلىقتارى قورى مول, جەدەل دامىپ كەلە جاتقان, گەوساياسي ماڭىزدى نۇكتەدە ورنالاسقان ەلىمىزگە شەتەلدىك كۇشتەر ءارتۇرلى جولمەن ءوز ىقپالىن جۇرگىزۋگە تىرىسارى انىق.
جاڭا عاسىردا بەلگىلى ءبىر ەلگە ءوز ىقپالىڭدى جۇرگىزۋ ءۇشىن سوعىس اشىپ, قىرۋار شىعىنعا باتۋدىڭ قاجەتى شامالى. جاڭا زامان سوعىسى اقپارات, ەكونوميكالىق ىقپال, ءتۇرلى بەيبىت شارالار ارقىلى جۇزەگە اساتىنى بارشاعا ايان. سوندىقتان, حالىق بىرلىگىنە نۇقسان كەلتىرۋگە, ەتنوسارالىق كەلىسىمدى جوققا شىعارۋعا باعىتتالعان كەيبىر ءىس-ارەكەتتەردىڭ جولىن كەسۋ – بۇكىل قوعام بولىپ اتقاراتىن جاۋاپتى ءىس.
وسى ماسەلەلەرگە وراي, ەلباسى جولداۋىندا كورسەتىلگەن ايقىن مىندەتتەر حالىقارالىق قوعامداستىق تاراپىنان مويىندالعان قازاقستاندىق كەلىسىم ۇلگىسىن ساقتاپ, نىعايتۋ باعىتىندا ناقتى ءىس-ارەكەت ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەرى ايقىن.
اتالعان باعىتتا ءار ازامات كەشەگى مەن بۇگىنگىنى سالىستىرىپ, اق پەن قارانى اجىراتا ءبىلۋى ءۇشىن ءوزىنىڭ قۇقىقتىق ءبىلىمى مەن مادەنيەتىن ارتتىرۋدى ماقسات ەتۋى قاجەت. سونىمەن قاتار, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىمەن, ناقتى تۇرعىندارمەن بەلسەندى جۇمىسىن جەتىلدىرۋ, تۇرعىنداردى ناقتى اقپاراتپەن قامتاماسىز ەتۋ مىندەتىن جولعا قويۋ ەل مۇددەسىنە قايشى كەلەتىن ارەكەتتەردىڭ الدىن الۋعا نەگىز بولادى.
ء“ۇشىنشى ماسەلە, ەكونوميكالىق ورلەۋ – ارقايسىمىزعا قاتىستى بۇكىلحالىقتىق ءىس. بۇل – قوعامنىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىن شەشۋدىڭ جانە بارشامىزدى تابىسقا باستاۋدىڭ كىلتى”, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
كەز كەلگەن مەملەكەت تۇراقتىلىعى مەن دامۋىنىڭ كەپىلى – سول ەل اۋماعىندا الەۋەتتى ورتا تاپ وكىلدەرىن قالىپتاستىرۋ. ورتا جانە شاعىن بيزنەستى دامىتۋ ەل باسشىلىعىنىڭ الدىندا تۇرعان ماڭىزدى مىندەتتەردىڭ ءبىرى ەكەندىگى بارشاعا ءمالىم. سونىمەن قاتار, اتالعان سالالاردى دامىتۋ ارقىلى قازىنا تۇسىمدەرى ارتىپ, حالىقتى الەۋمەتتىك قولداۋ جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلەتىنى انىق. مەملەكەت ەل ازاماتتارىنا ورتا جانە شاعىن كاسىپكەرلىكپەن اينالىسۋعا بارلىق جاعدايدى جاساپ, سالىق كولەمىن قىسقارتتى. قازاقستاننىڭ بيىلدان باستاپ كەدەندىك وداققا كىرۋى ەلىمىزدە وندىرىلەتىن تاۋارلارعا دەگەن سۇرانىستى ارتتىرىپ, ەلدىڭ ەكونوميكالىق احۋالى مەن تۇرعىنداردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتادى دەپ كۇتىلۋدە.
حالىقتىڭ ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىن نازاردان تىس ۇستاپ, قوعامدىق كەلىسىم مەن ىشكىساياسي تۇراقتىلىقتى قالىپتاستىرۋ مۇمكىن ەمەس. قازاقستاننىڭ پوستكەڭەستىك ەلدەر اراسىندا ورتاشا جالاقى مەن زەينەتاقى كولەمى جاعىنان ەڭ الدىڭعى قاتاردان كورىنۋى ەلىمىزدە حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنا ەرەكشە نازار اۋدارىلىپ وتىرعانىن بىلدىرەدى.
مەملەكەت ەل تۇرعىندارىنىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋ, ولارعا الەۋمەتتىك جاردەم تاعايىنداۋ, قوعامنىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن ءبولىگىنە جان-جاقتى كومەك كورسەتۋ ماقساتىندا قولدان كەلگەن بارلىق شارالاردى اتقارىپ وتىر. داعدارىس سالدارىنا قاراماستان, جالاقىنى, زەينەتاقىنى, الەۋمەتتىك تولەمدەردى ءوسىرۋ تۋرالى ۇكىمەت جوسپارىنداعى بارلىق مىندەتتەر جۇزەگە اسىرىلۋدا.
ەندىگى مىندەت – ەل تۇرعىندارىن, ازاماتتاردى وتاندى كوركەيتۋ, تاۋەلسىزدىك تۇعىرلارىن نىعايتۋ, رۋحى بيىك, بىرلىگى مىقتى ەل قالىپتاستىرۋ باعىتىندا بەلسەندى ءىس-ارەكەت ەتۋگە شاقىرۋ.
بولاشاق ۇرپاعىنىڭ سالاماتتى ءومىر ءسۇرۋىن تىلەگەن ەلدىڭ ازاماتتارى “مەملەكەت ماعان نە بەردى؟” دەگەن پايىمى تار, كەڭەس كەزەڭىندەگى ماسىلدىق پسيحولوگيادان قالعان بىرجاقتى سۇراقتان باس تارتۋى قاجەت. ەل مۇددەسى مەن قوعام يگىلىگىن ويلاعان سانالى ازامات “مەن ءوز ەلىمە, تۋعان جەرىمە نە بەردىم؟ نە ىستەي الامىن؟” دەگەن سۇراق قويىپ, ناقتى ماقساتتار مەن مىندەتتەردى ايقىنداۋى ءتيىس.
“تورتىنشىدەن, وڭىرلىك جانە الەمدىك رىنوكقا ينتەگراتسيالانۋ – دامۋدىڭ اسا ماڭىزدى شارتى”, – دەپ اتاپ كورسەتتى پرەزيدەنت. قازاقستاندى باسەكەگە قابىلەتتى ەلۋ ەلدىڭ قاتارىنا قوسۋ, ەكونوميكالىق ەلەۋلى تابىستارعا جەتۋ وڭىرلىك جانە حالىقارالىق رىنوكقا ىقپالداسۋ ارقىلى عانا جۇزەگە اساتىنىن ساراپشىلار ءجيى ايتادى. عالامداسۋ داۋىرىندە بەلگىلى ءبىر مەملەكەت ەكونوميكاسىنىڭ تاۋەلسىز دامۋى مۇمكىن ەمەس. حالىقارالىق ۇيىمدارعا ەلدىڭ ۇلتتىق جانە ەكونوميكالىق مۇددەلەرىن ساراپتاي وتىرىپ, مۇشەلىككە ەنۋ ارقىلى مەملەكەت كوپتەگەن جەڭىلدىكتەرگە يە بولادى.
ەلباسى تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى كۇنىنەن باستاپ, قازىرگى تاڭدا الەمدىك الپاۋىتتار تاراپىنان مويىندالعان كوپتەگەن ۇيىمداردىڭ ومىرگە كەلۋىنە نەگىز قالادى. تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعى, شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى, كەدەن وداعى سياقتى حالىقارالىق ۇيىمدار ايماقتاعى بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋ, ەكسترەميزم جانە تەرروريزممەن كۇرەس, ەسىرتكى ساۋداسىنىڭ جولىن كەسۋ مىندەتتەرىن شەشۋدە ناتيجەلى قىزمەت ەتۋدە.
وڭىرلىك جانە الەمدىك رىنوكقا ىقپالداسۋ باعىتىندا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى جانىنان جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان بىرقاتار شارالاردى ناتيجەلى پايدالانۋعا بولادى. اسسامبلەيا بىرنەشە جىلدان بەرى قازاقستاندا تۇراتىن ەتنوستاردىڭ تاريحي وتاندارىمەن قارىم-قاتىناس ورناتۋدا بەلسەندى ارەكەت ەتىپ وتىر. اسسامبلەيا دەلەگاتسياسى گەرمانيا, ءتۇركيا, بولگاريا, ءازىربايجان, رەسەي جانە ت.ب. ەلدەردە ساپارلاردا بولىپ, كوپتەگەن الەۋمەتتىك-گۋمانيتارلىق كەلىسىمدەرگە قول جەتكىزدى.
اتالعان باعىتتاعى قارىم-قاتىناستى جەتىلدىرە وتىرىپ, قازاقستان ەتنوستارىنىڭ شىققان تەگى ەلدەرىمەن ەكونوميكالىق بايلانىستى نىعايتۋ ارقىلى ەل ەكونوميكاسىنا ينۆەستيتسيا تارتۋ ماسەلەلەرىن شەشۋگە بولادى. وتكەن جىلى گەرمانيادا قازاقستان جىلىنىڭ اتالىپ وتۋىنە, ونىڭ قازاقستاننىڭ ەۋروپاداعى ەڭ سەنىمدى سەرىگى رەتىندە باعالانۋىنا قازاقستاندىق نەمىس ەتنوسى وكىلدەرىنىڭ قوسقان ۇلەسى مول ەكەندىگىن اتاپ وتكەن ءجون.
ازيالىق بارىس دەگەن بەيرەسمي اتاققا يە بولعان وڭتۇستىك كورەيا پرەزيدەنتى قازاقستانعا رەسمي ساپارمەن كەلىپ, قوس ەل ستراتەگيالىق ارىپتەستىك تۋرالى كەلىسىمگە قول قويدى. اتالعان شاراعا بەلسەندى تۇردە قاتىسقان قازاقستان كورەيلەرى قاۋىمداستىعىنىڭ وكىلدەرى ەكى ەل اراسىنداعى ءوزارا سەنىم مەن تۇسىنىستىكتىڭ نىعايىپ, بىرقاتار كەلىسىمدەردىڭ جۇزەگە اسۋىنا مۇرىندىق بولدى. بيىلعى جىلدىڭ قازاقستاننىڭ وڭتۇستىك كورەياداعى جىلى رەتىندە جاريالانۋى دا ەلىمىزگە جانە كەزىندە قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعان كورەي حالقىن ساقتاپ قالعان قازاق حالقىنا دەگەن قۇرمەتتى بىلدىرەدى. ياعني, قازاقستاننىڭ ەتنوستىق سانالۋاندىعىن قولدانا وتىرىپ, ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتىن ارتتىرۋعا مول مۇمكىندىكتەر بار ەكەنى بايقالىپ وتىر.
ەلباسىنىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋى ەلىمىزدىڭ جاڭا دامۋ كەزەڭىندەگى ناقتى ماقساتتار مەن مىندەتتەردى ايقىنداپ, بىرلىگى جاراسقان قازاقستان حالقىنا جاڭا بەلەستەردى باعىندىرۋدى ۇسىندى. ء“بىز 2030 جىلعا دەيىنگى دامۋ ستراتەگياسىندا ايقىندالعان ماقساتتاردى جۇزەگە اسىرا وتىرىپ, تاۋەلسىزدىگى بەكەم, ەكونوميكاسى وركەندەگەن, ساياسي تۇراقتىلىعى ورنىققان قازاقستاندى قۇرۋ تۋرالى ميسسيامىزدى تابىستى ورىنداپ شىعامىز”, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
“ۇدەۋدىڭ سىرى – بىرلىكتە, جۇدەۋدىڭ سىرى – الااۋىزدىقتا” دەيدى حالىق دانالىعى. بىزگە بولاشاعىمىزدى دۇرىس بولجاپ, الەۋەتتى ەلگە اينالۋ ءۇشىن تەك ۇمتىلىس كەرەك, ەڭبەك پەن قابىلەت كەرەك, ەڭ باستىسى – وتانعا دەگەن شەكسىز سۇيىسپەنشىلىك پەن اۋىزبىرشىلىك كەرەك.
الەم تاريحىنداعى ۇلى تۇلعالاردىڭ ءبىرى ماحاتما گانديدىڭ “دۇنيەنى وزگەرتۋ ءۇشىن ءوزىمىز وزگەرۋىمىز قاجەت” دەگەن ويلى ءسوزى بار. وركەنيەتتى, كوشباسشى ۇلى ەلگە اينالۋ, باسەكەگە قابىلەتتى ۇلت قالىپتاستىرۋ ماقساتىنداعى ءىس-قيمىلدى ءار ازامات وزىنەن باستاۋى قاجەت. ەگەر ءاربىر ازامات مۇددەسى مەملەكەت مۇددەسىمەن ۇشتاسىپ, ەل بىرلىگىن نىعايتۋ جولىندا ايانباي ەڭبەك ەتسە, قازاقستاننىڭ المايتىن اسۋى, باعىندىرماس بيىگى بولمايتىنىنا سەنىمدىمىن.
ەرالى توعجانوۆ,
قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى.