باقىتجان ساعىنتاەۆتىڭ قازاقستان–ەستونيا بيزنەس فورۋمىندا سويلەگەن ءسوزى

قۇرمەتتى پرەمەر-مينيستر [ەستونيا رەسپۋبليكاسى]! قۇرمەتتى بيزنەس فورۋمعا قاتىسۋشىلار!

استانادا ءبىزدىڭ ەستونيالىق قوناقتارىمىز بەن قازاقستان – ەستونيا بيزنەس فورۋمىنىڭ بارلىق قاتىسۋشىلارىن كورگەنىمە قۋانىشتىمىن! قازاقستانعا حوش كەلدىڭىزدەر!

قۇرمەتتى دوستار! ءبىز جاڭا عانا ەستونيا پرەمەر-مينيسترىمەن ەكىجاقتى كەزدەسۋ وتكىزىپ, ىنتىماقتاستىعىمىزدىڭ ءتۇرلى باعىتتارى بويىنشا ءسوز قوزعادىق, وتە قىزىقتى اشىق اڭگىمە ءوربىدى. ىنتىماقتاستىقتىڭ نەگىزگى باعىتتارىن, تۇيىسەتىن تۇستارىن انىقتاپ, ءبىزدىڭ ۋاعدالاستىقتارىمىز كەيىنگە قالىپ قويماۋى ءۇشىن مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارعا ەكى مەملەكەتتىڭ دامۋ يگىلىگى ماقساتىندا جۇمىستى قازىردەن باستاۋعا تاپسىرما بەردىك.

ەستونيا رەسپۋبليكاسى قازاقستاننىڭ سولتۇستىك ەۋروپاداعى ماڭىزدى ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە ينۆەستيتسيالىق سەرىكتەستەرىنىڭ ءبىرى. ءبىز سىزدەردىڭ تاراپپەن ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە ينۆەستيتسيالىق بايلانىستاردى ارتتىرۋعا مۇددەلىمىز.

بىزدە ىنتىماقتاستىق ورناتۋعا الەۋەتىمىز زور ەكەنىنە سەنىمدىمىن. بۇگىن ەكىجاقتى كەزدەسۋدە ترانزيتتىك كولىك, ەكولوگيالىق جانە ەنەرگيا ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارى سالاسىندا, سونىمەن قاتار ەستونيا «تسيفرلىق» كوشباسشى رەتىندە تانىلعان اقپاراتتىق تەحنولوگيالار سالاسىندا ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ تۋرالى ءسوز قوزعادىق.

ءبىز اقپاراتتىق تەحنولوگيالار تۇرعىسىنان ەستونياعا ۇلكەن دەلەگاتسيا جىبەردىك. مەنىڭ ورىنباسارىم ا. جۇماعاليەۆ, ودان كەيىن مينيستر ەستونياعا بارىپ قايتتى. جاقىن كۇندەرى قازاقستاننىڭ ۇلكەن دەلەگاتسياسى: مينيسترلىكتەردىڭ, وڭىرلەردىڭ وكىلەدەرى ەستونياعا بارىپ, وقۋدان — ەكى اپتالىق كۋرستاردان ءوتىپ, مەملەكەتتىك قىزمەتتەر قالاي ۇسىنىلاتىنىن كورىپ قايتتى. ۇلكەن تاجىريبە جيناقتادى. وسى باعىتتى دامىتۋدى جالعاستىرامىز دەپ ويلايمىن.

بۇگىندە قازاقستان ينۆەستيتسيالىق احۋالى بولجامدى ءارى قولايلى, ساۋدا ساياساتىن حالىقارالىق قۇقىق نورمالارىنا ساي جۇزەگە اسىراتىن مەملەكەتكە اينالعان. سالىق جۇكتەمەسى وڭتايلاندىرىلعان, جەڭىلدىكتەر پىسىقتالعان. مەملەكەتتىك-جەكەشەلىك ارىپتەستىك سالاسىندا جوبالاردى جوسپارلاۋ راسىمدەرى جەڭىلدەتىلگەن. كوشى-قون جانە ەڭبەك زاڭناماسى جاقسارتىلدى, شەتەلدىك جۇمىس كۇشىن تارتۋ ءراسىمى جەڭىلدەتىلدى.

بىزدە سان الۋان سالاعا باعىتتالعان, ءتۇرلى ارتىقشىلىقتارعا يە 11 ارنايى ەكونوميكالىق ايماق پەن 22 يندۋستريالىق ايماق بار. بۇگىن مەن پرەمەر-مينيسترگە قازاقستان ەىدۇ مۇشەسى بولۋعا بارىنشا ۇمتىلاتىنىن, بۇگىنگى تاڭدا ينۆەستيتسيالار كوميتەتى مەن باسەكەلەستىك جونىندەگى كوميتەتتىڭ مۇشەسى جانە حالىقارالىق ينۆەستيتسيالار تۋرالى دەكلاراتسياعا قوسىلعانىمىزدى ايتتىم.

ءبىز ينۆەستورلارمەن اشىق ديالوگ ورناتۋعا ۇمتىلامىز. وسى ماقساتتا پرەزيدەنت جانىنداعى شەتەلدىك ينۆەستورلار كەڭەسى جۇمىس ىستەيدى. جىلىنا ءبىر رەت وتىرىس وتەدى جانە اتالعان كەڭەستىڭ 30-دان استام مۇشەسى ەلىمىزدەگى ينۆەستيتسيالىق احۋالدى ودان ءارى دامىتۋعا قاتىستى وزدەرىنىڭ ۇسىنىستارىن بىلدىرەدى. سونداي-اق, پرەمەر-مينيستر جانىنداعى ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جاقسارتۋ جونىندەگى كەڭەس جۇمىس ىستەيدى. بۇل كەڭەستە اي سايىن وتىرىس وتەدى. بۇدان وزگە, ينۆەستيتسيالىق جانە بيزنەس-ومبۋدسمەن ينستيتۋتتارى ەنگىزىلگەن. 2016 جىلدان باستاپ بارلىق ينۆەستورلارعا ارنالعان ء«بىر تەرەزە» قاعيداتى جۇمىس ىستەيدى, ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە ينۆەستورلارعا قىزمەت كورسەتەتىن ايماقتىق وفيستەرى اشىلعان.

جاقىندا دۇنيەجۇزىلىك بانك «Doing Business–2019» رەيتينگىنىڭ قورىتىندىسىن جاريالادى. ءبىز العاش رەت 30-دىققا ەندىك. ءبىزدىڭ ەلىمىز ءبىر جىل ىشىندە بىردەن 8 پوزيتسياعا كوتەرىلىپ, وندا 28-ورىندى يەلەندى. بۇل ءبىزدىڭ اتالعان رەيتينگ جۇرگىزىلە باستاعان ساتتەن باستاپ تاۋەلسىزدىك جىلدارى قول جەتكىزگەن ەڭ بيىك جەتىستىگىمىز. ەستونيانىڭ 16-شى ورىندا ەكەنىن بىلەمىن. ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – كەلەسى جىلى ودان دا جوعارى جەتىستىككە جەتۋ.

ءبىز پرەمەر-مينيستر مىرزامەن قازاقستاندى «Doing Business» بويىنشا تەجەپ وتىرعان كورسەتكىشتەردىڭ ءبىرى حالىقارالىق ساۋدا ەكەنى تۋرالى اڭگىمەلەستىك. باستاپقىدا حالىقارالىق ساۋدانى تەڭىز پورتتارىنان قانشالىقتى قاشىق ەكەندىگىنە بايلانىستى قاراستىرعان, ارينە, ءبىز تەڭىزگە شىعار بىردە-ءبىر جولى جوق ەلمىز, بىراق قازىر ەسەپتەۋ ادىستەمەسى وزگەردى, بۇگىندە تاۋارلاردىڭ شەكارا ارقىلى قانشالىقتى جىلدام

وتەتىندىگىنە قارايدى. بۇل تۇرعىدا ءبىز ۇلكەن جۇمىستار اتقاردىق. ءتيىستى زاڭنامانى قابىلدادىق. قىتايمەن شەكارادا «استانا-1» اج باعدارلاماسىن ىسكە قوستىق. ەلەكتروندى شوت-فاكتۋرالار قازىر تولىعىمەن ەلەكتروندى فورماتتا راسىمدەلەدى. بۇگىندە قازاقستان-قىتاي شەكاراسى ارقىلى وتەتىن جۇكتەردىڭ 80% «جاسىل ءدالىز» ارقىلى وتەدى. مەن بيىل ىسكە قوسىلعان بۇل رەفورما كەلەسى جىلعا دەيىن تولىق قولدانىسقا ەنگىزىلىپ, كەلەسى جىلى دۇنيەجۇزىلىك بانك تاراپىنان ۇلكەن رەفورما رەتىندە ەسەپكە الىنىپ, ءبىز ەستونيانىڭ جانىنان تابىلامىز دەپ ۇمىتتەنەمىن.

سەبەبى تسيفرلاندىرۋ ماسەلەسىندە ءبىزدىڭ ەستونيامەن سەرىكتەستىگىمىز مىقتى. مەن بۇگىن پرەمەر-مينيستر مىرزاعا بىزدە 2006-2008 جج. باستالعان e-Government پلاتفورماسى ءبىزدىڭ ەستونيالىق دوستارىمىزدىڭ كومەگىمەن جاسالعانىن, بۇل جۇمىستاردىڭ ءارى قاراي جالعاسىپ جاتقانىن جەتكىزگەن ەدىم.

بۇگىندە قازاقستان ينۆەستيتسيالىق احۋالى جاعىنان ورتالىق ازيادا بىرىنشى ورىنعا يە, ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ ينۆەستيتسيالارىنىڭ 70%-دان استامى قازاقستاننىڭ ۇلەسىندە. تەك سوڭعى 10 جىلدىڭ ىشىندە ەلىمىزگە $250 ملرد جۋىق تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار تارتىلعان. ءبىز ەكونوميكانىڭ ءتۇرلى سەكتورلارىنا, اسىرەسە, وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ دامۋىنا جانە شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورتقا ينۆەستيتسيالاردىڭ سالىنۋىن قۇپتايمىز.

ءبىز ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيانىڭ ەلەمەنتتەرىن — 3D-پرينتينگتى, ونلاين-ساۋدانى, ءموبيلدى بانكينگتى, تسيفرلىق سەرۆيستەردى, اۆتوماتتاندىرۋدى, روبوتتاندىرۋدى, جاساندى زەردە مەن «اۋقىمدى دەرەكتەرمەن» الماسۋدى ەنگىزۋدى كوزدەيمىز.

پرەمەر-مينيستر مىرزا بۇگىن اگروونەركاسىپتىك كەشەندە ءبىزدىڭ ىنتىماقتاستىعىمىزعا باسا كۇش-جىگەر سالۋىمىز كەرەكتىگى تۋرالى ۇسىنىسىن ءبىلدىردى. قازىر ءبىز بىرگە كەزدەسىپ, كەلىسۋلەرى ءۇشىن ءبىزدىڭ مينيسترلىكتەرگە ءتيىستى تاپسىرمالار بەردىك. ءبىزدىڭ قارىم-قاتىناستارىمىزدى اگروونەركاسىپتىك كەشەندە دامىتۋدا ىنتىماقتاستىق ورناتۋ بويىنشا ءتيىستى مەموراندۋمعا قول قويۋىمىز مۇمكىن. وندا تسيفرلاندىرۋ ماسەلەلەرىن دە, ەۋروپا ەلدەرىنە اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن جەتكىزۋ ماسەلەلەرىن دە قاراستىرۋعا بولادى.

بىزدە «تسيفرلىق قازاقستان» ارنايى مەملەكەتتىك باعدارلاماسى قابىلداندى. بۇل قۇجات وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا قابىلداندى. ەستونيانىڭ ستارتاپتار ەكوجۇيەسىن دامىتۋداعى تاجىريبەسى كەڭ تارالعان, وسى ورايدا, «تسيفرلىق قازاقستان» اياسىنداعى جوبالار ىنتىماقتاستىقتىڭ پەرسپەكتيۆالى الاڭى بولا الادى.

ەرتەڭ «Astana نub» حالىقارالىق ات-ستارتاپتار ورتالىعىنىڭ جۇمىسىن باستايمىز. مەن ەستونيا پرەمەر-مينيسترىنە وسى ستارتاپ-حابتىڭ تۇساۋكەسەرىنە رەسمي قاتىسۋعا شەشىم قابىلداعانى ءۇشىن العىسىمدى بىلدىرەمىن. ەرتەڭ ءبىز ەلىمىزدىڭ پرەزيدەنتى قاتىساتىن وسى ءىس-شاراعا بارامىز, بۇل جەردە سىزدەر كورگەن-بىلگەندەرىڭىز بەن كوكىرەككە تۇيگەندەرىڭىز تۋرالى ءوز اسەرلەرىڭىزبەن ءبولىسىپ, بۇل باعىتتا دۇرىس كەلە جاتىرمىز با, سول تۋرالى وي-پىكىرلەرىڭىزدى بىلدىرە الاسىزدار.

Astana Hub-تا بيزنەستى ىلگەرىلەتۋگە قاجەتتى بارلىق مۇمكىندىكتەر مەن ارتىقشىلىقتار جاسالعان. Astana Hub-تىڭ شەتەلدىك قاتىسۋشىلارى ءۇشىن ۆيزالىق جانە ەڭبەك رەجيمدەرىن زاڭناما تۇرعىسىنان جەڭىلدەتتىك. بۇگىندە تەحنوپارك رەزيدەنتتەرى ءۇشىن سالىق سالۋدى وڭايلاتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. ءبىز قازىر ستارتاپ-حاب اۋماعىندا جۇمىس ىستەۋگە ءازىر بارشا جان تىركەلە الادى دەپ جاتىرمىز. وسىندا كەلسەڭىزدەر, ءبىز ءتيىستى گرانتپەن قامتاماسىز ەتەمىز. ەگەر باسپانا ماسەلەسى تۋىنداسا, سىزدەر قايدا تۇرامىز دەپ ۋايىمداماۋلارىڭىز ءۇشىن,ء تيىستى جاعدايلار تۋدىرىپ, باسپانا دا ۇسىنامىز.

بيىلعى شىلدە ايىندا العاش رەت ۆەنچۋرلىق قارجىلاندىرۋ تۋرالى زاڭ قابىلدادىق. مۇنداي زاڭ بىزدە بولماعان. ەندى تاۋەكەلدى مامىلەلەر زاڭنامامەن رەتتەلەدى جانە ەكى تاراپتىڭ دا مۇددەلەرى قورعالادى. الداعى ۋاقىتتا قازاقستانداعى العاشقى ۆەنچۋرلىق كاپيتاليستەر قاۋىمداستىعى اشىلادى. Astana Hub تەحنولوگيالىق باستامالاردى ىلگەرىلەتۋدىڭ ايماقتىق يننوۆاتسيالىق ورتالىعىنا اينالادى دەپ كوزدەلىپ وتىر. 

سىزدەر «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعى تۋرالى دا كوپ ەستىگەن بولارسىزدار. بۇل ورتالىق تا ەكسپو اۋماعىندا ورنالاسقان. ول قاڭتار ايىندا رەسمي جۇمىسىن باستادى, شىلدە ايىندا تۇساۋكەسەرى ءوتتى, ال جۋىردا ءبىز ەلىمىزدەگى جەكەشەلەندىرۋدىڭ ەكىنشى تولقىنى اياسىندا العاشقى كەلىسىمدى جۇرگىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. «قازاتومونەركاسىپ» ۇلتتىق كومپانياسى ءىرو-عا شىعادى, بۇل ءراسىم دە «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ اۋماعىندا وتەدى. سوندىقتان ەستونيالىق كومپانيالاردى, بانكتەردى, قارجى ينستيتۋتتارىن وسى باعىتتا بىرلەسىپ جۇمىستار اتقارۋعا شاقىرامىن.

جالپى العاندا سىزدەرمەن ىنتىماقتاستىق ورناتۋعا بولاتىن باعىتتار وتە كوپ. بۇگىن زالدا ءسىزدىڭ ەلدە جۇمىس ىستەپ جاتقان كومپانيالار دا, ءبىزدىڭ ەلدە جۇمىستارىن جالعاستىرۋعا مۇددەلى كومپانيالار دا وتىر. ءبىز بارلىق ايماقتا وكىلدىكتەرى بار, بارلىق ينۆەستورلارعا ارنالعان بىرىڭعاي تەرەزە بولىپ تابىلاتىن «قازاقينۆەست» ۇلتتىق كومپانياسىن ارنايى قۇردىق. سونداي-اق, ءبىز ونىمدەرىمىزدىڭ ەكسپورتتىق-قارجىلىق قولداۋ قۇرالدارىن پايدالانا وتىرىپ, وزگە ەلدەرگە تاۋارلارىمىزدى تانىتۋ, ساتۋ بويىنشا جان-جاقتى قولداۋ كورسەتەتىن «قازاقەكسپورت» ارنايى كومپانياسىن قۇردىق. سوندىقتان دا, سىزدەرمەن جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن قۇرىلعان وسى كومپانيالاردىڭ قىزمەتتەرىن پايدالانا الاسىزدار.

نازارلارىڭىزعا راقمەت! ءبىزدىڭ ارىپتەستەر بۇگىن جانە ەرتەڭ سىزدەرمەن بارلىق قىزىعۋشىلىق تانىتقان ماسەلەلەردى پىسىقتاپ, سىزدەر مەن ءبىزدىڭ كومپانيالارىمىز اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى رەتكە كەلتىرۋگە دايىن. راقمەت!