دۇنيەجۇزىلىك قاتەرلى ىسىكپەن كۇرەس ايى اياسىندا الماتى قالاسىنداعى قازاق ونكولوگيا جانە راديولوگيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ەمحاناسىندا كەۋدە وبىرىنا قاتىستى زەرتحانالىق تەكسەرۋ شارالارى جۇرگىزىلدى.
ءسۇت بەزى قاتەرلى ىسىگىنىڭ الدىن الۋ جانە قاجەتتى اقپاراتتارمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا ينستيتۋت ەمحاناسىندا وتكەن اشىق ەسىك كۇنىندە دارىگەر كەڭەسىنە 550-گە جۋىق ايەل جۇگىنگەن. ولاردىڭ 54-ءى مامموگرافيالىق تەكسەرۋدەن وتسە, قاتەرلى ىسىك قاۋپى بولۋى مۇمكىن دەگەن 7 ايەلدىڭ ساراپتاماسى قوسىمشا تەكسەرۋگە جولداندى. ال قاتەرلى ىسىكتىڭ تۇقىم قۋالاۋ سەبەپ-سالدارى بار-جوعىن انىقتاۋ ماقساتىندا العاشقى رەت جۇرگىزىلگەن تەكسەرۋ اياسىندا 74 ايەلگە گەنەتيكالىق ساراپتاما جاسالدى. سونىمەن قاتار ۋلترادىبىستىق زەرتتەۋلەر, پۋنكتسيالىق بيوپسيا, ترەپان بيوپسيالىق تەكسەرۋلەر دە جۇرگىزىلدى.
ونكولوگ-ماممولوگ اسەم توعىزباەۆانىڭ ايتۋىنشا, قاتەرلى ىسىك جاس تالعامايتىن اۋىر ىندەت. وسى تۇرعىدان العاندا, ايەل ادامداردىڭ, ونىڭ ىشىندە جاس قىزداردىڭ دارىگەرگە قارالۋى, ۋاقتىلى تۇرمىس قۇرۋى, دەر كەزىندە بالا كوتەرۋى اسا ماڭىزدى. قاتەرلى ىسىكتىڭ بەلەڭ الۋىنا ەكولوگيالىق احۋالمەن قاتار جۇيكە كۇيزەلىسى, شىلىم شەگۋ, ىشىمدىك ءىشۋ سياقتى جات ادەتتەردىڭ دە كەرى اسەرى جەتكىلىكتى.
دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, ەلىمىزدە جىلىنا 4 مىڭعا جۋىق ايەلدە ءسۇت بەزى قاتەرلى ىسىگى انىقتالادى ەكەن. ال 1400-دەن استام ايەل قاتەرلى دەرتتەن كوز جۇمادى. بۇگىندە ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماعىندا جاس مولشەرىنە قاراي سكرينينگتەردىڭ ءجيى وتكىزىلەتىندىگىنە قاراماستان, ايەلدەردىڭ ءوز دەنساۋلىعىنا سالعىرت قاراپ وتىرعاندىعىنا ماماندار الاڭداۋلى.
دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ مالىمەتتەرى بويىنشا 2020 جىلعا قاراي الەمدە قاتەرلى ىسىك كورسەتكىشى 1,5-2 ەسەگە دەيىن ۇلعايماق. بۇگىندە قازاقستاندا قاتەرلى ىسىكپەن كۇرەس جالپىۇلتتىق ماسەلەگە اينالىپ وتىر. جىلىنا وسى دەرتتەن ەلىمىزدە 15 مىڭ ادام كوز جۇمادى. وسىنداي دەرەكتەرمەن بولىسكەن قازاق ونكولوگيا جانە راديولوگيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى داۋرەن ءادىلبايدىڭ ايتۋىنشا, ءسۇت بەزىنىڭ, كولورەكتالدى جانە جاتىر موينىنىڭ قاتەرلى ىسىگى دۇنيەجۇزى دارىگەرلەرىن الاڭداتىپ وتىر. ادامزاتتىڭ ءومىر ءسۇرۋ سالتىنىڭ وزگەرۋى مەن اپاتتى ەكولوگيالىق جاعدايلاردىڭ سالدارىنان قاتەرلى دەرتكە شالدىعۋ كورسەتكىشى ۇلعايىپ بارادى. بۇگىندە الەم ەلدەرى قاتەرلى ىسىكتىڭ الدىن الۋ جانە مۇلدە بولدىرماۋ شارالارىن جۇزەگە اسىرا باستادى. وسى باعىتتا قازاقستاندا مەملەكەتتىڭ قولداۋىمەن جۇرگىزىلگەن كەشەندى شارالاردىڭ ناتيجەسىندە قاتەرلى ىسىكتەن كوز جۇمۋ كورسەتكىشتەرى تومەندەي باستاعان. ءولىم كورسەتكىشتەرى سوڭعى ءۇش جىلدا 100 ادامعا شاققاندا 5 پايىزدى قۇرايدى. بۇل قاتەرلى ىسىكتى ەرتە كەزەڭدە انىقتاۋ جانە ەمدەۋ شارالارىنىڭ تيىمدىلىگىمەن بايلانىستى. قازىرگى كەزدە ءولىم-ءجىتىم اقمولا, پاۆلودار, سولتۇستىك قازاقستان جانە شىعىس قازاقستان وبلىستارىندا جوعارى. وكپە, اسقازان, ءسۇت بەزى اۋرۋلارىنىڭ كورسەتكىشتەرى العاشقى ورىندا تۇر.
دەرەكتەر بويىنشا 2017 جىلى رەسپۋبليكادا قاتەرلى ىسىكپەن تىركەلگەندەر سانى 28 مىڭعا جۋىقتايدى. جالپى ەسەپتە تۇرعاندار – 179 397.
بۇگىندە قاتەرلى ىسىكتى ەرتە كەزەڭدە انىقتاۋدا ەلىمىزدىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەلەرىندە جۇرگىزىلىپ جاتقان سكرينينگتىڭ ناتيجەلىلىگىن كورەمىز. قازىرگى كەزدە ەلىمىزدەگى 30-70 جاس ارالىعىنداعى ازاماتتار وزدەرى تىركەلگەن ەمحانالاردا تەگىن سكرينينگتەن وتە الادى. سكرينينگ كەز كەلگەن قاتەرلى ىسىكتىڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان كەشەندى شارا.
دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى ساراپشىلارىنىڭ جانە ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمى ەلدەرىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا ۇلتتىق سكرينينگتىك باعدارلامالار جەتىلدىرىلىپ كەلەدى. دەسەك تە, قازاقستاندا قاتەرلى دەرتپەن كۇرەس شارالارىن جۇزەگە اسىرۋدا ءالى دە ۆەدومستۆوارالىق, سەكتورارالىق بايلانىستاردىڭ جەتكىلىكسىزدىگى بايقالادى. ونكولوگيالىق كومەك كورسەتۋدىڭ جەتكىلىكسىز قارجىلاندىرىلۋى مەن مەحانيزمدەرىنىڭ تيىمسىزدىگى, قاتەرلى ىسىكتى ەرتە انىقتاۋ كورسەتكىشتەرىنىڭ تومەندىگى قاتەرلى ىسىككە شالدىققان ناۋقاستاردىڭ بەس جىلداعى ءومىر ءسۇرۋ كورسەتكىشىنىڭ تومەندەۋى سياقتى كوكەيكەستى ماسەلەلەر ءالى باسا نازار اۋدارۋدى قاجەت ەتەدى.
ەلۆيرا سەرىكقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى