«كاسىبىڭ – ءناسىبىڭ» دەيدى قازاق. بۇگىندە كاسىپكەرلىك قابىلەتىڭ قانشالىقتى, بيزنەسكە بەيىمدىلىگىڭ قاي دارەجەدە ەكەنى اسا ماڭىزدى. بارلىق تابيعي قابىلەتتەردى اقشا قۇندىلىعى شاڭ قاپتىرعان زاماندا جەكە بيزنەسىڭ بولماسا, ەرتەڭگى كۇنىڭە الاڭسىز سەنىم ارتۋعا بولمايدى. وسى رەتتە بيزنەسكە بەيىمدەيتىن ورتا, كاسىپكەرلىككە قولايلى قونىس اۋاداي قاجەت.
بەلگىلى ەكونوميكالىق ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدەگى كاسىپكەرلىككە ەڭ قولايلى قونىس, ورتا جانە شاعىن بيزنەستىڭ دامۋىنا سەرپىن بەرىپ وتىرعان ءىرى ورتالىق – استانا قالاسى. بۇل تۇجىرىمدى حالىقارالىق بەدەلدى ساراپشىلىق ورتالىقتار دا قۋاتتايدى. ماسەلەن, 2017 جىلى بۇكىلالەمدىك بانكتىڭ بيزنەس جۇرگىزۋ جەڭىلدىگى رەيتينگى بويىنشا استانا قالاسى ەلىمىزدىڭ وڭىرلەرى ىشىندە ۇلتتىق رەيتينگتىڭ كوشباسشىسى اتانىپ, مەملەكەت باسشىسىنىڭ ارنايى سىيلىعىنا يە بولدى.
سوڭعى سەگىز جىل ىشىندە ەلورداداعى شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنىڭ سانى بەس ەسە ارتقان. باس قالامىزدىڭ ىشكى جالپى ونىمىندەگى شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ (شوب) ۇلەسى 54,4 پايىزدان اسىپ جىعىلدى. سونىمەن بىرگە بۇگىندە شوب سۋبەكتىلەرى ەلورداداعى نەگىزگى جۇمىس بەرۋشىگە جانە قالامىزدىڭ باس ينۆەستورىنا اينالىپ وتىر. ەلوردادا ساۋدا جانە قىزمەت كورسەتۋ سالالارىندا شاعىن كاسىپكەرلىك اشۋ بارىنشا جەڭىلدەتىلگەن. ارنايى اشىلعان قالالىق قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعىنىڭ دا بيزنەس جۇرگىزۋدى بارىنشا جەڭىلدەتۋگە قوسىپ وتىرعان يگى ىقپالى ولشەۋسىز. وسى ورتالىقتا كاسىپكەرلەر مەن ينۆەستورلارعا كەز كەلگەن ۋاقىتتا ء«بىر تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا كوممۋنالدىق قىزمەتتەن باستاپ, ارحيتەكتۋرا جانە جەر قاتىناستارى ماسەلەلەرىنە بايلانىستى بارلىق قىزمەت ءتۇرى كورسەتىلەدى.
قالالىق كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ جانە ينۆەستيتسيا جونىندەگى باسقارما باسشىسى الىشەر ابدىقادىروۆتىڭ ايتۋىنشا, بيزنەس جۇرگىزۋدى جەڭىلدەتۋگە بايلانىستى ەلوردادا ءتيىمدى جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان رەسپۋبليكالىق جانە قالالىق باعدارلامالار شەڭبەرىندە سوڭعى جىلدارى جالپى قۇنى 175 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايتىن 1163 جوباعا قولداۋ كورسەتىلىپتى.
كوزىقاراقتى قالا تۇرعىندارى بيىل كوشەلەردە جەمىس-جيدەك جانە كوكونىس ساتاتىن جوعارى تالعامعا ساي دۇڭگىرشەكتەردىڭ كوبەيە باستاعانىن بايقاعان شىعار. بۇل – استانا قالاسى اكىمدىگىنىڭ ارنايى قابىلداعان «كوشە ساۋداسىنا – 1000 ورىن» اتتى جاڭا باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا جاسالىپ جاتقان يگى باستامانىڭ كورىنىسى. وتكەن جىلى وسى باعدارلامانى ءىس جۇزىنە اسىرۋ ماقساتىندا «اstana» الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسياسى» اكتسيونەرلىك قوعامى قۇرىلدى. قالا كوشەلەرىن اباتتاندىرۋ تارتىبىنە وزگەرىستەر ەنگىزىلىپ, تۇڭعىش رەت كوشە ساۋداسىنا قاتىستى سۋبەكتىلەر اراسىندا ونلاين رەجىمدەگى اۋكتسيون وتكىزىلدى.
«وسى باعدارلاما اياسىندا قازان ايىنا دەيىن كوكونىس, گۇل, گازەت جانە كادەسىي ساتاتىن دۇڭگىرشەكتەر, فاست-فۋد جانە باسقا قىزمەت كورسەتۋ نۇكتەلەرى ءۇشىن 580 جەر تەلىمى ءبولىندى. ءبىز ارنايى اشىلعان سايتتا بەلگىلى ءبىر ورىنعا كونكۋرس جاريالايمىز. ەكى اپتا ۋاقىت ىشىندە كەز كەلگەن كاسىپكەر كونكۋرسقا قاتىسۋ ءۇشىن ءوتىنىش بەرۋگە ءتيىس. سودان كەيىن اشىق تۇردە ونلاين رەجىمدە اۋكتسيون وتكىزىلىپ, جەڭىسكە جەتكەن كاسىپكەر پاۆيلون ورنالاستىراتىن جەر تەلىمىنە يە بولادى. ستاندارتتى پاۆيلوننىڭ كولەمى – 10 شارشى مەترگە تەڭ. جەر تەلىمى 10 جىل مەرزىمگە جالعا بەرىلەدى. بۇگىنگە دەيىن وسى باعدارلاما اياسىندا جەكەمەنشىك سۋبەكتىلەردەن 1,1 ميلليارد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلىپ, 1200 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى», دەيدى «Astana» الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسياسى» اق باسقارما توراعاسى نۇرلان جاقىپوۆ.
سونىمەن بىرگە بۇل الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسياسىنا كاسىپكەرلەر قالامىزدىڭ بەلگىلى ءبىر اۋدانىندا قوناقۇي, جانار-جاعارماي ستانساسىن نەمەسە بيزنەس ورتالىقتارى قۇرىلىسىن سالۋ ءۇشىن ءوتىنىش بەرۋلەرىنە بولادى. كورپوراتسيا بۇل وتىنىشتەردى زەرتتەپ, اتالعان نىسانداردىڭ قانشالىقتى قاجەتتىگىن انىقتايدى. قازىر كاسىپكەرلەر تاراپىنان تۇسكەن وسىنداي 17 جوبا ماقۇلدانىپ, قالا ەكونوميكاسىنا 34 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلدى.
«Astana» اكك» اكتسيونەرلىك قوعامى كوممۋنالدىق مەنشىكتى جالعا بەرۋ جونىندەگى وڭىرلىك باعدارلامالارعا دا بەلسەنە قاتىسۋدا. ماسەلەن, ەلوردا اكىمدىگى اكك-گە جالپى كولەمى 45 مىڭ شارشى مەتردى قۇرايتىن كوممۋنالدىق مەنشىكتى سەنىمدى باسقارۋعا بەردى. ونىڭ 11 مىڭ شارشى مەتردى قۇرايتىن نىساندارى قازىردىڭ وزىندە جالعا بەرىلدى.
شاعىن جانە ورتا بيزنەس شىن مانىندە استانا قالاسىنىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنا, الەۋمەتتىك پروبلەمالاردى شەشۋگە, جۇمىسسىزدىقتى ازايتۋعا بارىنشا ىقپال ەتەتىن قۋاتتى قوزعاۋشى كۇشكە اينالىپ كەلەدى. سوندىقتان كاسىپكەرلىكپەن اينالىسۋدى نيەت قىلعان قالا تۇرعىندارىنا بيزنەس جۇرگىزۋدى جەڭىلدەتۋگە ارنالعان قالا اكىمدىگىندەگى ارنايى باعدارلامالارعا قاتىسىپ, باق سىناپ كورۋلەرى ءۇشىن بارلىق مۇمكىندىك جاسالعان.
جىلقىباي جاعىپار ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»