كۇن سيگيدەگى مەشىتتىڭ قالقاسىنا ەنىپ, ۇياسىنا قونا باستادى.7 جاستاعى راندي رەنالدي تىزەرلەپ, قۇلشىلىق جاساۋعا بەتتەگەن. كەنەتتەن جەر سىلكىنىپ, تەربەلە جونەلدى. مەشىت تەڭسەلىپ, كۇمبەزى ورتاعا وپىرىلىپ ءتۇستى. بەتون قابىرعالار ءرانديدى الاقانىن جايعان كۇيىندە باسىپ قالدى.
حاننا بيچ, مۋحيتا سۋحارتونو,
«نيۋ-يورك تايمس» – سيگي (يندونەزيا)
ءدال سول ۋاقىتتا سۋلاۆەسي ارالدارىنىڭ ورتا تۇسىنداعى اۋداندا 15 جاستاعى پريسكا سۋسانتو دا قۇلشىلىعىن ەندى اياقتاپ بولعان ەدى. بۇل – ونىڭ ءىنجىل ۇيرەتۋ لاگەرىندەگى العاشقى كۇنى. مۇندا دا جەر شايقالىپ, تاسقىن سۋ شىركەۋدى بىرنەشە شاقىرىمعا اعىزىپ, قيراتىپ, ءبىر ساتتە ۇيىندىگە اينالدىرىپ, اقىرىندا عيماراتتىڭ سۇيىرلەنگەن شاتىرىن دا جۇتىپ جىبەردى.
توبەسىنەن قاراساڭ, تەڭىز جۇلدىزىنا ۇقسايتىن شىعىس يندونەزياداعى سۋلاۆەسي ارالى ماگنيتۋداسى 7,5 بالدىق ءزىلزالا مەن بىرنەشە مەتر بيىككە كوتەرىلگەن تسۋناميدان زارداپ شەكتى. بۇل مەكەننىڭ باسىنان قارا بۇلت ارىلماي-اق قويدى. ارال تۇرعىندارى بىرنەشە دىنگە بولىنگەن. تابيعي اپاتتار جانە مۇسىلماندار مەن حريستياندار اراسىنداعى كيكىلجىڭدەر توقتاعان ەمەس.
جارتى عاسىردان اسا ۋاقىت ىشىندە سۋلاۆەسي ارالى ونداعان ءزىلزالا, كوشكىن, سۋ تاسقىنى, تسۋنامي, جانارتاۋ اتقىلاۋىن باستان كەشىردى. سونىمەن قاتار ەلدەگى حالىقتىڭ جارتى ميلليونعا جۋىعىن جالماعان انتيكوممۋنيستىك جارىلىستار, مەكتەپتەگى وقۋشىلارعا دەيىن ارالاسقان سەكتالىق تارتىستار دا بار.
تاياۋدا, 28 قىركۇيەكتە بولعان قوس اپاتتان ەكى مىڭعا جۋىق ادام قايتىس بولعانى انىقتالدى. ولاردىڭ كوبى ۇيىندىلەردىڭ استىندا قالىپ, تسۋنامي تولقىندارىنان قاشىپ قۇتىلا الماعان سىڭايلى. قيراعان عيماراتتاردى تازالاۋ ايلارعا, ءتىپتى جىلدارعا سوزىلۋى مۇمكىن. اپات بولعان كۇنى ەشقانداي ەسكەرتۋ دابىلىنىڭ داۋىسى ەستىلگەن جوق.
«سۋلاۆەسي – تالاي اپاتقا تاپ بولعان مەكەن», دەيدى يندونەزيالىق قىزىل كرەست ۇيىمىنىڭ ەرىكتىسى رامان كيلو. ول ارالدىڭ سولتۇستىگىندەگى ءىنجىل لاگەرىنىڭ ءۇيىندىسىن ارشۋعا كومەكتەسىپ ءجۇر.
ايماقتىڭ ورتالىعى پالۋ قالاسىنىڭ مۇسىلماندارى مەن حريستياندارى ءداستۇرلى دىننەن باس تارتۋدىڭ زارداپتارى وسىنداي تابيعي اپات رەتىندە كەلىپ جاتقان جوق پا دەگەن ماسەلەنى كوتەرىپ ءجۇر. جالپى, مۇنداعى يبراھيمدىك دىندەردى اراب ساۋداگەرلەرى مەن ەۋروپالىق كولونيستەر اكەلگەنى بەلگىلى. وتكەن ايداعى تسۋنامي پالۋدەگى مادەني سپورت فەستيۆالىمەن تۇسپا-تۇس كەلگەن-ءدى. تۇرعىندار ءانيميزمدى كوممەرتسيالىق ماقساتتا قولدانىپ, كونە ەمدەلۋ ءداستۇرىن قايتا ەنگىزۋ سۋلاۆەسيدەگى تابيعي تەڭدىكتى بۇزاتىنىن ايتىپ شاعىمدانعان ەدى.
وعان سەبەپ تە بار. ماسەلەن, ءۇش جىل بۇرىن فەستيۆالدىڭ العاشقى اشىلۋ سالتاناتىندا ايلاقتا قولتىراۋىندار قاپتاپ كەتتى. بىلتىر داۋىل تۇرىپ, ءبارىن قيراتقان. بيىل تسۋنامي دەمالۋشىلار مەن كۇزەتشىلەردى شايىپ كەتتى.
اپاتتان كەيىن, 3 قازاندا ارالدىڭ سولتۇستىگىندەگى سوپۋتان جانارتاۋى اتقىلاپ, ءتۇتىن مەن كۇل 4 شاقىرىم بيىككە كوتەرىلدى. يندونەزيانىڭ باسىم بولىگى, سۋلاۆەسي ارالى «وتتى ساقينا» دەپ اتالاتىن تىنىق مۇحيتىنداعى دوعادا ورنالاسقان. بۇل مەكەن – جەردەگى ەڭ سەيسميكالىق ايماق.
«تابيعات ءاردايىم بەلگىسىن كورسەتىپ وتىرادى. ول وزىنە زيان كەلتىرگەندى جاقتىرمايدى», دەيدى پالۋدىڭ بۇرىنعى مەرى رۋسدي ماستۋرا.
© 2018 The New York Times News Service
ماقالانى اۋدارعان اباي اسانكەلدى ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»