شيپالى شۇبات – شاھار ءتۋريزمىن دامىتاتىن تاعى ءبىر برەند

بۇل جاي زاۋىت ەمەس, يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار ارقىلى تۇيە ءسۇتىنىڭ قان­شالىقتى پايدالى ەكەندىگىن ىندەتە زەرتتەيتىن عىلىمي ورتالىق دەسە دە بولادى. زاۋىتتىڭ تولىق وندىرىستىك الەۋەتى ىسكە قوسىلعان كەزدە الەمدەگى ەڭ ءىرى قۇرعاق تۇيە ءسۇتىن شىعاراتىن كە­شەنگە اينالادى.

ءىرى دە  ىرگەلى زاۋىت سالۋعا تۇركىستان قا­لاسىنىڭ تاڭدالۋى كەزدەيسوقتىق ەمەس. الميساقتان قازىرگى تۇركىستان مەن وسى ءوڭىردىڭ قىزىلوردا وبلىسىمەن شەكتەسەتىن اۋداندارىنىڭ كليماتى تۇيە ۇستاۋعا اسا قولايلى. ءارى حالقى تىعىز ورنالاسقان, قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان ايماق. ونىڭ ۇستىنە تۋريزم ارقىلى تابىس تابۋدىڭ مۇمكىندىكتەرى جەتكىلىكتى. 

قاي تۇرعىدان الساق تا, كونە شا­­ھار­دىڭ قاراپايىم حالقى ءۇشىن دە جاڭا زاۋىتتىڭ پايدا بولۋى ءتيىم­­دى بولماق. قازىردىڭ وزىندە تۇر­كى-­­ س­تاندىقتاردىڭ بىرقاتارى وسى جەر­دەن جۇمىس تاۋىپ وتىر. ەڭ باستىسى, تۇ­يە ۇستايتىندار تۇراقتى تۇردە ءسۇ­تىن قايدا وتكىزەتىندىگىن بىلەدى. بىردە ساتىلسا, بىردە ساتىلماي قالادى دەپ­ ۋايىمدامايدى. بۇل سەنىمدىلىك – جەر­گىلىكتى مالشىلارعا الاڭسىز باق­تاشىلىقپەن اينالىسىپ, تۇيە باسىن كوبەيتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ياعني, كە­پىلدى تۇردە ەڭبەك اقتالادى دەگەن ءسوز.

تۇركىستان وبلىسىندا مۇنان بىلاي تۇيە ءوسىرۋ پايدالى بول­ماق. بالا-شاعا دا توق, وتباسىنان ارتىلعان ءسۇت قوسىمشا تابىس كو­زىنىڭ ءبىرى. 2 قىركۇيەكتەن بەرى سىناق رەجىمىندە جۇمىسقا كىرىسكەن زاۋىت تۇر­عىنداردان شۇباتتىڭ 420 تەڭگەدەن ساتىپ الۋدا. ءار ليترگە مەملەكەت تاراپىنان بەرى­لەتىن 55 تەڭگە سۋبسيديا دا بار. 

«Golden Camel» زاۋىتى تاقىر جەر­دەن پايدا بولا سالعان جوق.  وتكەن جى­لى 15 قاڭتاردا ىرگەتاسى قالانعان الىپ كەشەنگە قىتاي تاراپى باستاپقى كەزەڭنىڭ وزىندە 23 ميلليون اقش دوللارىنا تەڭ ينۆەستيتسيا سالعان. بۇل زاۋىت قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى بىرىك­كەن جوبالاردىڭ ىشىندەگى ماڭىز­دىلارىنىڭ ءبىرى. ينۆەستورلار مەن قىتاي عالىمدارى بۇل جوبا جۇزەگە اس­قانشا, ونىڭ جاي-جاپسارىن تال­قىلاۋعا, كەلىسىم جۇرگىزۋگە ەلىمىزگە تال­اي رەت كەلگەن. 

ازىرگە زاۋىت اينالاسىنداعى اۋىل­­دار­دان قابىلداناتىن ءسۇت كاسىپورىن­نىڭ وندىرىستىك قۋاتىن تولىق قامتاما­سىز ەتە المايدى. قازىر 43 فەرمەرلىك شا­رۋاشىلىق زاۋىتقا ءسۇت وتكىزەدى. ولار­دىڭ اراسىندا جۇزدەگەن تۇيەسى نە­­­مەسە 5-6 عانا ويسىلقاراسى بار ادامدار بار. 

2017 جىلدىڭ باسىندا زاۋىت سالىنا باستاعان تۇستا-اق جەرگىلىكتى باسشىلىق تۇرعىنداردى تۇيە شارۋاشىلىعىن وركەندەتۋگە شاقىرىپ, ونىڭ الداعى ۋاقىتتا پايدالى بولاتىندىعىن ناسي­حاتتاۋعا كوشىپتى. ناتيجەسى جامان ەمەس. ءبىر جىلدىڭ اينالاسىندا وڭىردە تۇ­يە باسى 4 مىڭعا كوبەيىپ, قازىر تۇركىستان وبلىسىندا قوس وركەشتى جانۋاردىڭ سانى 29 مىڭعا جەتتى. 

قازىر «Golden Camel»-ءدىڭ الەۋەتى كۇن سايىن 100 توننا ءسۇتتى وڭدەپ, جى­لىنا 2,5 مىڭ توننا دايىن ءونىم, ياعني قۇرعاق ءسۇت شىعارۋعا تولىق جە­تەدى. الەمدەگى ەڭ ءىرى تۇيە ءسۇتىن دا­يىن­دايتىن زاۋىت دەگەن اتقا تالاس­تىرىپ تۇرعان دا وسى قۋاتى. بۇل قى­تاي ينۆەستورلارىنىڭ شەتەلدە ءسۇت ونىم­دەرىن دايىندايتىن ەڭ ءىرى العاشقى زاۋىتى ەكەندىگىن اتاپ ءوتۋ كەرەك. 

ال ەندى 1 توننا دايىن قۇرعاق ءسۇت الۋ ءۇشىن  16 توننا شيكى ءسۇت قاجەت. ال قى­تايدا جىلىنا بار بولعانى 1 توننا عانا قۇرعاق  تۇيە ءسۇتى شىعارىلادى. ەگەر تۇيە سۇتىنە دەگەن سۇرانىس قازىر كور­شىلەرىمىزدە وتە جوعارى ەكەندىگىن ەسكەرسەك, بۇل كولەم وتە از. 

«Golden Camel Group» جشس باسشىسى يانگ دجي مىرزا قازىرگە دايىن­ ءونىمنىڭ 10 پروتسەنتى قازاقستاندا قالا­تىندىعىن ايتادى. ينۆەستورلار بۇل مالىمەتتى بىلاي ءتۇسىندىردى. قازاق حالقى قۇرعاق تۇيە ءسۇتىن ىشۋگە ۇيرەن­بەگەن. ءوزى تۇيە ۇستايتىن حالىق ءۇشىن قايتا وڭدەلگەن, ياعني قۇرعاتىلعان ءسۇتتى پاي­دالانۋعا ءتىپتى قاجەتتىلىك تە جوق. 

تۇيە ءسۇتىن قۇرعاق كون­تسەنتراتقا اينالدىرعان كەزدە ونىڭ بار­لىق ەمدىك قاسيەتى مەن قۇنارىن ساق­تاۋ­ اسا ماڭىزدى تەحنولوگيالىق ۇدە­رىس­كە جاتادى. سوندىقتان زاۋىت­ ونىم­دەردىڭ ساپاسىن ءوندىرىستىڭ بار­لىق كەزەڭىندە اۆتوماتتى تۇردە باقى­لاي­تىن ەڭ زاماناۋي تەحنولوگيالارمەن جاب­دىقتالعان. ونىڭ ۇستىنە شيكى­زات ءارتۇرلى شارۋا قوجالىقتارىنان قابىل­داناتىندىقتان, باكتەريالىق قاۋىپ­سىزدىك ءۇشىن دە زەرتحانالىق تەكسەرۋ جۇرگىزىلەدى.

زاۋىت قازىر سىناق رەجىمىندە جۇمىس ىستەپ تۇر, كۇنىنە 6 توننا ءسۇت وڭدەيدى. وندىرۋشىلەر دايىن تاۋاردىڭ باسىم بولىگىن قىتاي ەلىنە, سوسىن ساۋد ارابياسى مەن گونكونگكە وتكىزۋدى كوزدەپ وتىر.­ بولاشاقتا تەك قانا قۇرعاق ءسۇت­­ شى­عارۋمەن اينالىسپايدى, شۇباتتان جاسالعان ءونىم تۇرلەرى كو­بەيەدى, ماسە­لەن, يوگۋرت دايىنداي الاتىن جاعدايى بار. الداعى ۋاقىتتا زاۋىتقا الماتى, جامبىل, قىزىلوردا وبلىستارىنان دا تۇيە ءسۇتى قابىلدانا باستايدى. وسى ارقىلى تۇيە شارۋاشى­لىقتارىن وركەندەتۋ جولعا قويىلماق. 

 «Golden Camel» تاياۋ­ ۋاقىتتا تۇركىستاننىڭ ەلدى مەكەن­دەرىندەگى ءسۇت قابىلدايتىن بەكەتتەر سا­نىن تاعى دا جيىرماعا وسىرمەك. بۇل ءوز كەزەگىندە ءسۇت وندىرۋشىلەر كووپە­راتيۆتەرىن قۇرۋعا مۇرىندىق بولماق. ال ءسۇت تاسيتىن كولىكتەر, مۇزداتقىش قون­­دىرعىلارى بار تانكەرلەردى شىم­كەنتتەگى مەحانيكالىق زاۋىتى جاسايدى. ونى ساتىپ الۋعا كەتەتىن شىعىن­نىڭ جارتىسىن مەملەكەت بولەتىن سۋبسيديا ارقىلى جابۋعا بولادى.

ەكونوميستەردىڭ ەسەبىنە سەنسەك, شە­تەلدىك تۇتىنۋشىعا تۇركىستاننان شىق­قان 1 كيلو قۇرعاق تۇيە ءسۇتى 140 اقش دوللارىنا تۇسەدى ەكەن. وسى ارادا «قول­دا باردا التىننىڭ قادىرى جوق» دەگەن ءتامسىل ەسكە تۇسەدى-اۋ... 

ال ءبىز ويسىلقارا ءسۇتىن شىن ما­نىندە ۆاليۋتاعا اينالدىرا الاتىن «Golden Camel» زاۋىتىنان الماتىعا اتتانىپ بارا جاتىپ, تۇركىستاندى اڭساپ تۇرۋدىڭ تاعى ءبىر توتە جولى تا­بىلعانىنا قۋاندىق. 

بۇل ولكەگە جولى تۇسكەن ادامنىڭ كونە شاھاردىڭ قاسيەتىنەن قۋات الىپ, تاريحي نىساندارىنان عيبرات الىپ, شۇباتىن ءىشىپ, تۇيەسىنە ءمىنىپ, تىڭايىپ قايتاتىنىن تالاي كوز كورگەن. ويتكەنى كۇن ساۋلەسىنە شومىلعان تۇركىستانعا كۇز كەش كەلەدى.

ايناش ەسالي,

«ەگەمەن قازاقستان»

الماتى – شىمكەنت – تۇركىستان – الماتى