بيىل ءوڭىردىڭ ماشينا جاساۋ سالاسىنداعى ءوندىرىس كولەمى 31,3 پروتسەنتكە تومەندەپ, 21 ميلليارد تەڭگەنىڭ ءونىمىن جوعالتقان. وڭىردە شىعارىلاتىن بارلىق ونەركاسىپ ونىمدەرىنىڭ 60 پروتسەنتكە جۋىعى «قازاقستان ينجينيرينگ» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ قۇرامىنداعى س.كيروۆ اتىنداعى, پەتروپاۆل اۋىر ماشينا جاساۋ, «مۇنايماش» زاۋىتتارىنا تيەسىلى. ولار بولسا تاپسىرىستاردىڭ ازدىعىن سىلتاۋراتىپ, مەملەكەت قولداۋىنا ءۇمىت ارتقىلارى كەلەدى.
2015 جىلدان بەرى قورعانىس باعىتىنداعى تاپسىرىستار كولەمى 7,9 ميلليارد تەڭگەدەن 3,9 ميلليارد تەڭگەگە دەيىن ازايعان. كاسىپورىن باسشىلارىنىڭ جاڭا نارىق كوزدەرىن ىزدەستىرمەگەنى, قوسالقى ءوندىرىس تۇرلەرىن يگەرمەگەنى سەكىلدى سامارقاۋ قيمىلدارى وبلىستىق اكىمدىكتىڭ وتىرىسىندا قاتتى سىنعا الىندى. ايماق باسشىسى قۇمار اقساقالوۆ تەك ۇكىمەتتىڭ كومەگىنە يەك ارتۋ, ءبارىن مەملەكەت شەشەدى دەگەن داعدىدان ارىلىپ, جىل اياعىنا دەيىن بەرگەن ۋادە ۇدەسىنەن كورىنۋدى تالاپ ەتتى. «زيكستو» اق-ى دا جەكەمەنشىك قاراماعىندا. كەلەسى جىلدان باستاپ كونتەينەر, استىق تاسىمالدايتىن پلاتفورمالار مەن زاماناۋي ۆاگوندار شىعاراتىن اۋقىمدى جوبالار قولعا الىنباق. ولاي بولسا, تەحنولوگيالىق جاڭعىرتۋ – كەزەك كۇتپەيتىن مىندەتتەردىڭ ءبىرى. «پەتروپاۆل اۋىر ماشينا جاساۋ» اق-دا مۇناي-گاز كەشەندەرى ءۇشىن قۇرال-جابدىقتار ءوندىرۋ كولەمى 50 پروتسەنتكە دەيىن تومەندەۋى سالدارىنان جالاقى مولشەرى دە, جۇمىسشىلار سانى دا قىسقارعان. تاپسىرىستار پورتفەلى 4,4 ميلليرد تەڭگەنى عانا قۇرايدى. جەرگىلىكتى ۇن وندىرۋشىلەر دە ورتا ازياعا ونىمدەرىن وتكىزە الماي ءجۇر. ەندى قىتاي ەلىنە ۇن مەن بيدايدى ەكسپورتتاۋدىڭ جولدارىن ىزدەستىرمەكشى.
ءالى كۇنگە دەيىن وبلىستا بىردە-ءبىر كىرپىش زاۋىتىنىڭ جۇمىس ىستەمەۋى قۇرىلىس يندۋسترياسى سالاسىندا باعانىڭ قولجەتىمدىلىگىن قالىپتاستىرا الماي كەلەدى.
شىبىن جانىن شۇبەرەككە ءتۇيىپ...
ونەركاسىپ نىساندارىندا 74 ليفت تىركەۋگە الىنسا, ولاردىڭ 14-ءى عانا اۋىستىرىلعان. قالعاندارىنىڭ توزىعى جەتىپ, پايدالانۋ مەرزىمى الدەقاشان ءوتىپ كەتكەن. بيىل جۇرگىزىلگەن مونيتورينگ ەسەبى بويىنشا سەگىز كاسىپكەرلىكتەگى جەدەلساتىلاردىڭ تەحنيكالىق تالاپتارعا مۇلدەم ساي كەلمەيتىنى انىقتالعان. بۇل ولقىلىقتار ەكى ايدىڭ ىشىندە تۇزەتىلمەگەن جاعدايدا كىشى كاسىپكەرلىكتەرگە – 30, ورتا كاسىپ يەلەرىنە – 50, ال ءىرى بيزنەس نىساندارىنا 100 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش مولشەرىندە ايىپپۇل سالىنادى. بىراق ولارعا اقتوبەدەگى قايعىلى وقيعانىڭ ساباق بولاتىن ءتۇرى كورىنبەيتىن سياقتى. تەك «تيميريازەۆ ەلەۆاتورى» جشس عانا سىننان قورىتىندى شىعارىپ, قوندىرعىنى الماستىرۋدىڭ جوبالىق قۇجاتتارىن راسىمدەۋدى اياقتاپتى.
كوپقاباتتى تۇرعىن ۇيلەردە تۇراتىن تۇرعىندار دا شىبىن جانىن شۇبەرەككە ءتۇيىپ ءجۇر. ويتكەنى, مۇنداعى ليفتىلەردىڭ جايى سىن كوتەرمەيدى. 338 قوندىرعىنىڭ 178-ءى شۇعىل جاڭالاۋدى قاجەت ەتەدى. بۇلاردىڭ باسىم بولىگى وتكەن عاسىردىڭ 80-ءشى جىلدارى قويىلىپتى. قولدانىلۋ مەرزىمىنىڭ بىتۋىنە وراي وسىدان 10 جىل بۇرىن اۋىستىرىلۋى ءتيىس ەكەن. بىراق ءالى كۇنگە دەيىن جۇمىس ىستەپ تۇر.
– 2013 جىلى كەدەن وداعى كوميسسياسى قابىلداعان «ليفتىلەردىڭ قاۋىپسىزدىگى تۋرالى» تەحنيكالىق رەگلامەنتكە سايكەس قىزمەت كورسەتۋ مەرزىمى ءوتىپ كەتكەن جەدەلساتىلاردى 2020 جىلعا دەيىن تۇبەگەيلى جاڭالاۋ مىندەتى تۇر. بۇل شارا «تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعىن جاڭعىرتۋ» باعدارلاماسى اياسىندا جۇزەگە اسىرىلىپ, 2011 جىلى – 5, 2012 جىلى – 14, 2015 جىلى 15 ليفت الماستىرىلدى. الايدا سوڭعى ءۇش جىلدا بۇل سالادا ىلگەرىلەۋ بايقالمايدى. ءبىر قوندىرعىنىڭ باعاسى – 8 ميلليون, ورناتۋى 3-4 ميلليون تۇراتىندىقتان, تۇرعىندار مەن پاتەر يەلەرى كووپەراتيۆتەرىنىڭ قارجىلىق شاماسى جەتە بەرمەيدى, – دەيدى جۇمىلدىرۋ دايارلىعى جانە ازاماتتىق قورعاۋ باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى پاۆەل شيلوۆ.
ادامدار ومىرىنە ۇلكەن قاۋىپ ءتوندىرىپ وتىرعان ليفتلەر جۇيەسىنىڭ قازىرگى سيقى وسىنداي.
قۇرىلىس ساپاسىنا سىن كوپ
وڭىردە جىل باسىنان بەرى قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ كولەمى 1,5 ەسە ارتىپ, 13 كوپقاباتتى تۇرعىن ءۇي مەن 211 جەكە باسپانانىڭ قۇرىلىسى قارقىندى جۇرگىزىلۋدە. ولاردىڭ جالپى اۋماعى 165 مىڭ شارشى مەتردى قۇرايدى. بۇل ماقسات ءۇشىن 14,7 ميلليارد تەڭگە قاراستىرىلعان. كەلەسى جىلى 1600 پاتەرلىك 15 كوپقاباتتى تۇرعىن ءۇي بوي كوتەرەدى. الايدا, قولدانىسقا بەرىلگەن ۇيلەردىڭ ساپاسىنا قاتىستى ايتىلاتىن شاعىمدار از ەمەس. ماسەلەن, «بەرەكە» شاعىن اۋدانىنداعى گاستەللو كوشەسىنىڭ تۇرعىندارى ەكى جىل بويى جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ تابالدىرىعىن توزدىرۋمەن كەلەدى. ولاردىڭ ايتۋىنشا, «سترويكومپانيا» فيرماسى مەملەكەتتىك باعدارلاما بويىنشا تۇرعىزعان كوپقاباتتى باسپانانى كوپتەگەن اقاۋلارمەن تاپسىرىپتى. بەسىنشى قاباتقا ىستىق سۋ جەتپەيدى. قىستا سۋىق. ءبىر تاڭدانارلىعى, قۇرامىندا قۇرىلىس ءبولىمىنىڭ ماماندارى, تەحنيكالىق, باقىلاۋ وكىلدەرى بار كوميسسيا كەمشىلىكتەرگە كوز جۇما قاراعان ءتارىزدى. ولقىلىقتاردى تۇزەتۋدىڭ كەپىلدىك مەرزىمى ءوتىپ كەتكەنىنە الاڭداعان ارىز يەلەرى مورالدىق جانە ماتەريالدىق شىعىنداردى وتەتۋ ءۇشىن سوتقا جۇگىنۋگە بەكىنىپ وتىر. كومپانيانىڭ كىناسى دالەلدەنسە, تەندەرگە قاتىسۋ قۇقىنان ەكى جىلعا دەيىن شەتتەتىلەدى.
وسى شاعىن اۋداندا قازاقستان يپوتەكالىق كومپانياسى ارقىلى تامىز ايىندا سالتاناتتى تۇردە تاپسىرىلعان بەس قاباتتى ۇيگە ءالى كۇنگە دەيىن گاز جۇيەسى قوسىلماعان. امالسىز ەلەكتر پليتاسىن پايدالانۋعا ءماجبۇر. «سەۆيمستالكون» كومپانياسى مەن قالالىق اكىمدىكتەگىلەر ءۇش كۇننىڭ ىشىندە بارلىق قاجەتتى كوممۋنيكاتسيالارمەن قامتاماسىز ەتۋگە مىندەتتى ەكەنى بەلگىلى بولسا دا, بۇل تالاپ نە سەبەپتى ورىندالماي وتىرعانى تۇسىنىكسىز.
بەرەشەككە بەلشەدەن باتقان
«قارىز ك ۇلىپ كەلەدى, جىلاپ كەتەدى» دەگەن راس-اۋ. الايدا ءوڭىر تۇرعىندارى «الاعان قولىم – بەرەگەن» دەگەن قاناتتى ءسوزدى ەستەن شىعارىپ العان ءتارىزدى. قازاقستاندىقتار ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرگە 5,6 تريلليون تەڭگە قارىز بولسا, 6,5 ميللياردى سولتۇستىك قازاقستان تۇرعىندارىنا تيەسىلى. بىلتىر بەرەشەككە بەلشەدەن باتقانىنا قاراماستان بيىل دا «تەگىن اقشانى» قالتاعا سالۋدان الدارىنا جان سالماي تۇر. جالپى كرەديتتەر مولشەرى 77,4 ميلليارد تەڭگەنى قۇراپ, وتكەن جىلعا قاراعاندا 14 پروتسەنتكە وسكەن. ساۋدا سالاسىنداعىلار قارىز بويىنشا الدىڭعى ورىندا.
«سەۆكازەنەرگو» جشس-تىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى جاريالاعان مالىمەتتەر بويىنشا ەلەكتر قۋاتىن تۇتىناتىن 85 مىڭعا جۋىق تۇرعىننىڭ وننان ءبىرى ۋاقىتىلى ەسەپ ايىرىسپايدى ەكەن. سونىڭ سالدارىنان دەبيتورلىق بەرەشەك 300 ميلليون تەڭگەدەن اسىپ كەتكەن. بىلتىر 4500 تۇتىنۋشى ەلەكتر جەلىسىنەن اجىراتىلىپ, جەلىگە رۇقساتسىز قوسىلعان بورىشكەرلەردىڭ ىستەرى سوتقا جولدانعان. قارىزدى وتەۋ ءۇشىن دۇنيە-م ۇلىكتى تاركىلەۋ, پاتەرلەر مەن اۆتوكولىكتەردى ساۋداعا قويۋ, بورىشكەرلەردىڭ ەل اۋماعىنان شىعۋىنا تىيىم سالۋ, ەڭبەكاقى مەن جالاقىدان ۇستاپ قالۋ سەكىلدى ماجبۇرلىك شارالاردىڭ ناتيجەسىندە 334 تۇلعا قارىزىن جەدەل تولەگەن. اكىمشىلىك سوت 1300 تۇتىنۋشىعا 165 ميلليون تەڭگەنى وتەۋ تۋرالى شەشىم شىعارعان. 20 ميلليون تەڭگەنىڭ 150 تالاپ-ارىزى قارالۋدا. ولاردىڭ اراسىندا قالتالى ازاماتتار, كاسىپكەرلەر از ەمەس.
«قىزىلجار سۋ» كاسىپورنى قارىزدى قايتارتۋدىڭ وڭتايلى ادىسىنە كوشكەن. اتاپ ايتقاندا, ارنايى قوندىرعىلاردىڭ كومەگىمەن بىرقاتار پاتەرلەردىڭ كارىز جۇيەسى توقتاتىلعان. سول-اق ەكەن, 5 ميلليون تەڭگەگە جۋىق قارىز قايتارىلعان. بۇل امال قارىزىن ءۇش اي بويى تولەمەگەن ادامدارعا عانا قولدانىلادى.
ءومىر ەسقالي,
«ەگەمەن قازاقستان»
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى