استانادا وتكەن ەكسپو حالىقارالىق كورمەسى «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى» تاقىرىبىن تەرەڭنەن تالقىلاۋعا ارنالعان الەمدىك دەڭگەيدەگى وتە كەرەمەت الاڭ بولدى. وندا ءبىزدىڭ جاپونيا دا بۇل سالاداعى ءوزىنىڭ ايتۋلى جەتىستىكتەرىن الەم نازارىنا پاش ەتۋگە مۇمكىندىك الدى. ەڭ باستىسى, وسى كورمە ارقىلى كوپتەگەن جاپون تۇرعىندارى قازاقستاننىڭ تارتىمدىلىعىمەن تالايدى تامساندىرعان استاناسىمەن تانىستى. ەلدەر اراسىنداعى ىمىرالى ىنتىماقتاستىق ارتا ءتۇستى. وسى رەتتە جىلى قابىلداۋلارى ءۇشىن قازاق ەلىنە ەرەكشە العىس ايتقىم كەلەدى.
كورمەنىڭ تاقىرىبى الەم جۇرتشىلىعى ءۇشىن اسا ماڭىزدى ءارى وتە قىزىقتى ەدى. بۇل تاقىرىپ ءتىپتى, ءبىزدى كەلەشەكتە كۇتىپ تۇرعان «5.0. قوعامىنىڭ» مىندەتتەرىنە جەتۋ ماقساتتارىمەن ۇشتاسىپ جاتىر. ال بۇل قوعامنىڭ تۇجىرىمداماسى قازىرگى تاڭدا بۇكىل الەم بويىنشا بەلسەندى دامىپ كەلەدى. ماسەلەن, جاپونيادا مەملەكەتتىك جانە جەكەمەنشىك سەكتورلار وسى ۇلتتىق جوبا بويىنشا بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋدە.
«5.0 قوعامى» دەگەنىمىز – اڭ اۋلاۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى, يندۋستريالىق جانە اقپاراتتىق قوعامداردان كەيىنگى بەسىنشى كەزەڭ بولىپ تابىلاتىن وزىق اقپاراتتىق قوعام. ول فيزيكالىق كەڭىستىكتى (شىنايى قاۋىمداستىق) كيبەر-كەڭىستىكتپەن (ۆيرتۋالدى قاۋىمداستىق) بىرىكتىرەتىن ينتەرنەت زاتتارى, جاساندى ينتەللەكت, روبوتتار سونداي-اق ۇلكەن دەرەكتەر (Big Data) سياقتى يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردىڭ بارلىعىن قامتيدى.
بۇل بولاشاقتىڭ قوعامى دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە مەديتسينالىق كومەك, ازىق-ت ۇلىك جانە اۋىل شارۋاشىلىعى, قورشاعان ورتا سونىمەن قاتار كليماتتىڭ وزگەرۋى, ەنەرگەتيكا جانە باسقا دا تابيعي رەسۋرستار, قاۋىپسىزدىك پەن تابيعي اپاتتاردىڭ الدىن-الۋ, ادام قۇقىقتارى سالاسىنداعى تەڭدىك جانە گەندەرلىك تەڭدىك سىندى سالالارداعى جاھاندىق پروبلەمالاردى شەشەدى. شىن مانىندە ول بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ تۇراقتى دامۋ ماقساتتارىنا قول جەتكىزە الاتىن وركەنيەتتەر كوكجيەگىندەگى كەمەل قوعام بولماق.
«5.0. قوعامىنىڭ» ماقساتتارى وزىق عىلىم مەن تەحنيكانىڭ ناتيجەلەرىن ەنگىزۋ ارقىلى تۇراقتى دامۋ جولىنا تۇسكەن قازاقستاننىڭ نەگىزگى ستراتەگياسىنا سايكەس كەلەدى. ونىڭ ىشىندە «تسيفرلى قازاقستان» سياقتى جوعارى باسىمدىققا يە مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ باعىتتارىمەن ساباقتاساتىنى قۋانتادى. مۇنىڭ ءبارى كەلەشەكتە ادام ءومىرىن مەيلىنشە جاقسارتۋعا ۇلكەن مۇمكىندىكتەر اشادى. ول قازاق قوعامىنداعى «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىمەن دە ۇشتاسىپ جاتىر.
«5.0. قوعامىن قۇرۋ» يدەياسى جاپون ۇكىمەتىنىڭ ينۆەستيتسيالىق ستراتەگياسىنىڭ باستى ماقساتى. ونى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك جانە جەكە مەنشىك سەكتورلار اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق شەڭبەرىندە الەۋمەتتىك جۇيەنى تولىققاندى وزگەرىستەرگە اكەلەتىن سەرپىندى جوبالار قولعا الىنۋدا. ال ەكسپو وتەتىن 2025 جىل – ءبىزدىڭ ستراتەگيانىڭ كەمەل كەزەڭىنە سايكەس كەلىپ وتىر.
جالپى, جاپونيا الەمدى وزگەرتۋگە, جارقىن بولاشاققا جول اشۋعا ايتارلىقتاي ۇلەس قوسقىسى كەلەدى. ال بۇل رەتتە 2025 جىلعا جوسپارلانعان دۇنيەجۇزىلىك كورمەنىڭ ماڭىزى زور دەپ ويلايمىن.
وتكەن جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا ءبىزدىڭ كانساي وبلىسىنىڭ وساكا قالاسى 2025 جىلى ء«بىزدىڭ ومىرىمىزگە ارنالعان قوعامنىڭ بولاشاعىن جوبالاۋ» ۇرانىمەن دۇنيەجۇزىلىك كورمەنى وتكىزۋگە ءوز كانديداتۋراسىن ۇسىندى. ياعني, جاپونيا بيىلعى جىلدىڭ 23 قاراشاسىندا وتەتىن حالىقارالىق كورمە بيۋروسىنىڭ وتىرىسىندا 2025 جىلعى كورمەنى وتكىزۋ ورنى رەتىندە وساكا قالاسى تاڭدالعانىن قالايدى.
بۇل ەكسپو-نى وتكىزۋدە باستى ماقسات ۇلتتىڭ بەدەلىن كوتەرۋ عانا ەمەس, ونىڭ نەگىزىندە بۇكىل ادامزاتقا ءتان ماسەلەلەردى شەشۋگە جۇمىس ىستەيتىن يدەيالاردى جۇزەگە اسىرۋعا ءىرى عىلىمي-تەحنيكالىق يننوۆاتسيالاردى جۇزەگە اسىرۋ مىندەتى جاتىر. جاپونيادا وتەتىن دۇنيەجۇزىلىك ەكسپو سونىمەن بىرگە الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندەگى ادامدارعا بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى قابىلداعان ورنىقتى دامۋعا, باقىتتى جانە سالاۋاتتى ومىرگە جەتۋگە جول سىلتەيدى.
مەنىڭشە بۇل كورمە بولاشاقتا جۇزەگە اسىرىلاتىن «5.0. قوعامىنا» دەگەن كوزقاراستى ايقىنداۋعا تاماشا مۇمكىندىك بولادى. وساكا قالاسىندا ەكسپو-2025 كورمەسىن وتكىزۋ جاپونيانىڭ ەكونوميكالىق وسۋىنە سەرپىن بەرىپ قانا قويماي, جاھاندىق يننوۆاتسيا دەڭگەيىن كوتەرۋگە دە ىقپالىن تيگىزەدى دەپ سەنەمىن.
كورمەنىڭ وتەتىن ورىنى وساكا قالاسىنىڭ جانىنداعى يۋمەسيما جاساندى ارالى بولماق. ال 2025 جىلعى مامىردان باستاپ قاراشا ايىنا دەيىنگى 185 كۇندە وعان كەلۋشىلەر سانى 28 ميلليون ادامعا جەتەدى دەپ كۇتىلۋدە. ەكسپو-نى وتكىزۋ ءۇشىن جاپون ۇكىمەتىنىڭ جانە جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگاندارىنىڭ ىسكەر توپتاردىڭ ارالاسۋىمەن «ەكسپو-2025 دۇنيەجۇزىلىك كورمەسى كوميتەتى» قۇرىلدى. وتكەن جىلدىڭ ناۋرىز ايىنان باستاپ مەن وسى كوميتەتتىڭ توراعاسىمىن.
ءوزىم تەحنولوگ مامان رەتىندە يننوۆاتسيالاردى بىرلەسە, جۇدىرىقتاي جۇمىلا ءجۇرىپ جۇزەگە اسىرۋعا بولاتىنىن بىلەمىن. وعان ءوزىمنىڭ كومپانيامدا (Toray Industries, Ind.) ىسكە قوسىلعان جوبالاردى مىسال ەتە الامىن. ماسەلەن, ونىڭ ءبىرىنشىسى – تەڭىز سۋىن تۇششىتۋعا جانە سارقىندى سۋدى تازارتىپ, قايتا پايدالانۋعا جارامدى ەتۋگە ارنالعان كەرى وسموستى مەمبرانالىق تەحنولوگيالاردىڭ دامۋى. بۇل جوبا بۇكىل دۇنيە ءجۇزىنىڭ ادامدارىن بىرىكتىرۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرىلدى, ناتيجەسىندە بۇگىنگى تاڭدا بۇكىل الەم بويىنشا 370 ميلليوننان استام ادام تازا سۋمەن قامتىلدى. تاعى ءبىر جوبا – اۋە كەمەلەرى مەن كولىك قۇرالدارىنىڭ سالماعىن ازايتاتىن كومىرتەكتى تالشىقتىڭ دامۋىنا قاتىستى يننوۆاتسيا. سونداي-اق وتىندى تۇتىنۋدى ەلەۋلى تۇردە ازايتۋ ارقىلى پارنيكتىك گازدار شىعارىندىلارىن ازايتۋعا كومەكتەسەتىن تەحنولوگيانى ايرىقشا ايتۋعا بولادى.
«جۇمىلا كوتەرگەن جۇك جەڭىل» دەمەكشى, بۇۇ-نىڭ ورنىقتى دامۋ ستراتەگياسىنا وسى بىرىگۋدىڭ ارقاسىندا عانا قول جەتكىزۋگە بولاتىنىنا سەنەمىن. ال ونى جۇزەگە اسىرۋعا ەڭ قولايلى الاڭ – «ەكسپو وساكا-2025» كورمەسى بولماق.
ەكسپو-2025 حالىقارالىق كورمەسى كەلەشەكتەگى وركەندەۋ مەن قولايلى ومىرگە ارنالعان قوعامدى قۇرۋعا ۇلەس قوسا الاتىنىنا سەنىمدىمىن.
مەن وسى جىلدىڭ مامىر ايىنا دەيىن 4 جىل بويى جاپونيانىڭ ەكونوميكالىق ۇيىمدار فەدەراتسياسىنىڭ (كەيدانرەن) توراعاسى بولدىم, ونىڭ قۇرامىندا جاپون كومپانيالارىنىڭ 1500 وكىلى بار. ال بۇكىلالەمدىك كورمەنى وتكىزۋ كەزىندە ادامزاتتىڭ اقىل-ويىن بىرىكتىرۋ ءۇشىن ءارتۇرلى سالاداعى وسىنداي ءىرى كومپانيالاردىڭ بەلسەندىلىك تانىتۋى وتە ماڭىزدى دەپ ەسەپتەيمىن.
«كەيدانرەن»-نىڭ كورپوراتيۆتىك نورمالاردى انىقتايتىن «ۇجىمدىق ءتارتىپ جارعىسى» جاسالعان. وتكەن جىلدىڭ قاراشا ايىندا ول جارعىنى قايتا قارادىق جانە ءاربىر كومپانيانى يننوۆاتسيالىق ءارى كرەاتيۆتى جەتىستىكتەرگە باسىمدىق بەرۋگە شاقىردىق. جاڭارتىلعان «ۇجىمدىق ءتارتىپ جارعىسى» حالىقارالىق قوعامداستىق الدىندا تۇرعان ماسەلەلەردى شەشۋدە جەتەكشى ءرول اتقارۋعا ىنتالاندىرادى. وندا ۇجىمدىق ەتيكاعا جانە الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىككە, ونىڭ ىشىندە تۇراقتى قوعامعا قول جەتكىزۋگە باسا نازار اۋدارىلعان.
سونىمەن قاتار كەلەشەكتىڭ كەمەل قوعامىن قۇرۋعا باعىتتالعان عالامدىق كورمەگە جاستاردىڭ بەلسەندى قاتىسقانىن قالايمىن. وساكاداعى ەكسپو-2025 كورمەسى بۇكىل الەم جاستارىنىڭ اسقاق ارماندارى مەن ءۇپ ەتكەن ۇمىتتەرىن ۇكىلەيتىن, جارقىن بولاشاقتارىنا سەنىم ۇيالاتاتىن شارا بولۋعا ءتيىس. ول بولاشاقتىڭ قوعامىن قۇرۋداعى كوشباسشى بولۋى قاجەت. سونداي-اق ايەلدەر جاڭا نارىقتار مەن يننوۆاتسيالىق شەشىمدەردى قۇرۋدىڭ باستى قوزعاۋشى كۇشى بولعاندىقتان, ەكسپو-2025 كورمەسىنە الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرەنەن كوپتەگەن قىز-كەلىنشەكتەر قاتىسىپ, جاڭا يدەيالاردى جۇزەگە اسىرادى دەگەن ۇمىتتەمىن.
وسىلايشا, جاپونيا الەمنىڭ ورنىقتى دامۋىنا, وركەندەۋىنە, قوعامنىڭ جەتىلۋىنە, كەمەل كەلەشەككە قادام باسۋىنا ءوز ۇلەسىن قوساتىن بولادى. «5.0. قوعامىنىڭ» باستاماسىن العا جىلجىتىپ, بۇۇ-نىڭ ورنىقتى دامۋ ماقساتتارىنا جەتۋ شارالارىن كۇشەيتۋ ارقىلى, سونداي-اق ونى قازاقستانمەن جانە بۇكىل الەممەن جاھانداستىرۋ ناتيجەسىندە ىسكە اسىرا الادى. مەن بارىمەن بىرگە «ەكسپو-2025, وساكا, كانساي» جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى بولاشاقتىڭ قوعامىن قۇرۋعا تىرىسامىن.
سادايۋكي ساكاكيبارا,
جاپونياداعى «ەكسپو-2025» بۇكىلالەمدىك امبەباپ كورمە كوميتەتىنىڭ توراعاسى, جاپونيانىڭ ەكونوميكالىق ۇيىمدار فەدەراتسياسىنىڭ (كەيدانرەن) قۇرمەتتى توراعاسى, «Toray Industries, Inc.» كومپانياسىنىڭ ارنايى كەڭەسشىسى