1978 جىلى ددۇ جانە يۋنيسەف-تiڭ قولداۋىمەن الماتى قالاسىندا العاشقى دارiگەرلiك كومەكتi جەتiلدiرۋگە ارنالعان حالىقارالىق كونفەرەنتسيا وتكەن بولاتىن. ايتۋلى تاريحي وقيعاعا بيىل 40 جىل تولىپ وتىر. «الماتى دەكلاراتسياسىنىڭ» 40 جىلدىعى قارساڭىندا رەسپۋبليكالىق العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەكتىڭ ۇزدىك تاجىريبەلىك ورتالىعىندا «Primary Health Care» ۇلتتىق قاۋىمداستىعى» زاڭدى تۇلعالار مەن جەكە كاسىپكەرلەر بىرلەستىگى اشىلدى. شارادا مەملەكەتتىك قۇرىلىمدار مەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ, كاسىبي ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى, اۋرۋحانا باسشىلارى باس قوستى. جيىندى «Primary Helth Care» ۇلتتىق قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى تولەباي راحىپبەكوۆ اشىپ بەردى. قاۋىمداستىق پرەزيدەنتىنىڭ ايتۋىنشا, اتالعان ۇيىم ەلىمىزدەگى الەۋمەتتىك باعدارلانعان العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەكتى دامىتۋ ماقساتىندا قۇرىلعان. ونىڭ قۇرىلۋىنا ساپالى, قولجەتىمدى ءارى ۇزدىكسىز دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن, امسك سالاسىنداعى تاجىريبەلى دارىگەرلەر, جەكە كاسىپكەرلەر, ەمحانالار, وتباسىلىق دەنساۋلىق ورتالىقتارى, مەديتسينالىق جوعارى وقۋ ورىندارى مەن كوللەدجدەرىن بىرىكتىرۋ قاجەتتىلىگى سەبەپ بولعان. «قاۋىمداستىق مامانداردىڭ مۇددەسىن قورعاپ قانا قويماي, وتباسىلىق مەديتسينا, مەدبيكەلىك, الەۋمەتتىك جۇمىس, پسيحولوگيا جانە قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىندا جاڭا ادىستەمەلەر مەن تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋگە مۇمكىندىك بەرىپ, ەلىمىزدەگى امسك جۇيەسىن جەتىلدىرۋگە جاعداي جاسايدى», دەيدى ت.راحىپبەكوۆ.
جاڭا ۇيىم العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەكتىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا قاتىستى بارلىق تۇيتكىلدى ماسەلەلەردى شەشۋگە اتسالىسپاق. قازىر ەلىمىزدە 500-دەن اسا مەديتسينالىق كومەك كورسەتەتىن ۇيىم بولسا, جىل باسىنان بەرى 9 ملن-نان استام ادام اتالعان ۇيىمداردىڭ كومەگىنە جۇگىنگەن. «Primary Health Care» ۇلتتىق قاۋىمداستىعى» باسقارما توراعاسى روزا ابزالوۆا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىمەن بىرگە «2018-2022 جىلدارعا ارنالعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى امسك دامىتۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارى تۋرالى» ماڭىزدى قۇجات قابىلدانعانىن ايتادى. وندا حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ مەن دەنساۋلىعىن جاقسارتۋ بويىنشا نەگىزگى ماقساتتار ايقىندالعان. «قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدە العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەك كورسەتەتىن 524 ۇيىم بولسا, ونىڭ 370-ءى مەملەكەتتىك جانە 154-ءى جەكە مەنشىك بولىپ تابىلادى. وسى ۇيىمداردا جالپى سانى 6 205 وتباسىلىق دارىگەر قىزمەت ەتەدى. ارينە تۇتاس ءبىر مەملەكەتكە بۇل مامانداردىڭ سانى ازدىق ەتەدى. ورتا ەسەپپەن ءبىر وتباسىلىق دارىگەردىڭ ۇلەسىنە ەكى مىڭنان استام ەمدەلۋشىدەن كەلىپ وتىر. ءبىزدىڭ ۇيىم وسى تۇيتكىلدى شەشىپ, بىلىكتى دارىگەرلەر مەن مەدبيكەلەردى دايىنداۋعا اتسالىسادى», دەيدى ر.ابزالوۆا.
جيىندا ايتىلعانداي, ەلىمىزدە الداعى ۋاقىتتا تاعى دا 1500 دارىگەرلىك ۋچاسكە اشىلماق. مۇنداي مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ كوپتەپ اشىلۋى ەڭ الدىمەن سالانى قاعازباستىلىقتان قۇتقارادى. سونىمەن قاتار كوپقاباتتى ۇيلەردىڭ ءبىرىنشى قاباتىنان ەمحانالاردىڭ اشىلۋىنا دا اتالعان اسسوتسياتسيا دانەكەر بولماق.
ء«بىز قاۋىمداستىقتىڭ جانە العاشقى مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك كومەكتىڭ باستى نىسانى رەتىندە ناۋقاستاردان بولەك, دەنى ساۋ ادامداردىڭ دا احۋالىن قاداعالاۋدى كوزدەيمىز. بولاشاقتا ەمحانا ىزدەپ, قوعامدىق كولىكتەرمەن الىسقا سابىلۋدىڭ قاجەتى بولمايدى. پرەمەر-ءمينيستردىڭ تاپسىرماسى بويىنشا, ەندى جاڭا شاعىن اۋداندار سالىنعاندا, بوي كوتەرگەن عيماراتتىڭ ءبىرىنشى قاباتىنان شاعىن امبۋلاتوريالاردى قوسا سالۋ جوسپارلانىپ وتىر», دەيدى قاۋىمداستىق پرەزيدەنتى ت.راحىپبەكوۆ.
قاۋىمداستىق قۇرامىندا وتاندىق مەديتسينا مايتالماندارىنان بولەك شەتەلدەردىڭ ساراپشى ماماندارى بار. سونداي-اق بىرلەستىك دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى جانە نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتپەن مەموراندۋمعا قول قويعان. قاۋىمداستىقتىڭ جەكە كاسىپكەرلەرمەن جانە زاڭدى تۇلعالارمەن بىرىگىپ جۇمىس ىستەيتىندىگىن دە ايتا كەتكەن ءجون. ودان بولەك, وڭىرلەردە 16 بولىمشەسى اشىلعان اسسوتسياتسيانىڭ ماقساتى – العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەك كورسەتۋدىڭ باسەكەلەستىگىن ارتتىرۋ. ۇلتتىق اسسوتسياتسيانىڭ باتىس قازاقستان وبلىسى بويىنشا بولىمشەسىنىڭ ديرەكتورى ساۋلە بۋلكاشەۆانىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, وڭىردەگى ۇزدىك تاجىريبە ورتالىعى رەتىندە تاڭدالعان №1 قالالىق ەمحانا الداعى ۋاقىتتا ءوز جۇمىستارىنا يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار مەن حالىقارالىق جەتىستىكتەردى ەنگىزىپ, قاۋىمداستىق بولىمشەسىنىڭ تىكەلەي قاتىسۋىمەن قىزمەت ەتەدى. سونداي جۇمىستاردىڭ ءبىرى رەتىندە, اتالعان ەمحانادا 2017 جىلعى 29 جەلتوقساندا «قر پەدياترلىق كومەك كورسەتۋ ستاندارتتارىن بەكىتۋ تۋرالى» №1027 بۇيرىق بويىنشا پاتروناجدى قىزمەت ەنگىزىلگەندىگىن اتاپ وتۋگە بولادى.
«بۇل مەديتسينالىق ۇيىم پاتروناجدى قىزمەتتىڭ ادىستەمەسىن سىناقتان وتكىزگەن بىردەن ءبىر ۇيىم جانە ەلىمىزدىڭ بارلىق ورتالىقتارىن وقىتۋدى جوسپارلاۋدا. قاۋىمداستىقتىڭ «اركىمنىڭ دەنساۋلىعىنا قامقورلىق» دەگەن ۇرانى اسسوتسياتسيا مۇشەلەرىنىڭ الدىنا كوپتەگەن ماڭىزدى مىندەتتەر جۇكتەپ وتىر. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, قاۋىمداستىق قىزمەتى ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ, حالىقارالىق جانە قوعامدىق ۇيىمداردىڭ, ساراپشىلار قاۋىمداستىعىنىڭ, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ وكىلدەرى مەن باسقا دا مۇددەلى تاراپ وكىلدەرىنىڭ ەلىمىزدەگى العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەك جۇيەسىن جەتىلدىرۋ جانە دايەكتى دامىتۋ جونىندەگى كۇش-جىگەرىن بىرىكتىرۋگە باعىتتالاتىن بولادى», دەيدى س.بۋلكاشەۆا.
شارا بارىسىندا قاتىسۋشىلاردىڭ نازارىنا ۇلتتىق جانە حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ – العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەك سالاسىنداعى كاسىبي مامانداردىڭ باياندامالارى, سىنامالى جوبالاردىڭ ناتيجەلەرى ۇسىنىلدى.
مەديتسينا ەليتاسى استانادا باس قوسپاقالداعى ايدا الەم نازارى تاعى ءبىر مارتە استانا تورىنە اۋماق. بۇل جولى ددۇ-عا مۇشە 190 مەملەكەتتىڭ وكىلدەرى ەلورداعا ماڭىزدى تاريحي قۇجاتتى, ياعني ءححى عاسىردا الەمدەگى امسك جۇيەسىن دامىتۋدى ايقىندايتىن «استانا دەكلاراتسياسىن» قابىلداۋ ءۇشىن جينالادى. قۇجاتقا قول قويۋ ءراسىمى 25-26 قازان كۇندەرى قازاقستان ۇكىمەتى, ددۇ مەن يۋنيسەف-ءتىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن وتەتىن العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەك كورسەتۋ بويىنشا عالامدىق كونفەرەنتسيا بارىسىندا بولماق.
جوعارىدا اتاپ وتكەنىمىزدەي, جارتى عاسىرعا جۋىق ۋاقىت بۇرىن الەم حالقىنا قولجەتىمدى جانە ساپالى دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن ۇسىنۋ بويىنشا تىڭ جاڭالىق الىپ كەلگەن الماتى دەكلاراتسياسى قابىلدانعانى ءمالىم. وسىعان وراي, الداعى وتەتىن كونفەرەنتسيا «الماتىدان باستالعان دەنساۋلىق ساقتاۋ قىزمەتتەرىمەن جاپپاي قامتۋعا جانە تۇراقتى دامۋ ماقساتتارىنا» دەگەن تاقىرىپپەن ۇيىمداستىرىلىپ وتىر. كونفەرەنتسياعا 1200-گە جۋىق ادام قاتىسادى, ولاردىڭ كوپشىلىگى شەتەلدەن كەلەتىن قوناقتار بولماق. مەيماندار الماتى دەكلاراتسياسىندا ايتىلعان مىندەتتەردىڭ ورىندالۋىن قاداعالاپ, سونىمەن قاتار امسك سالاسىنداعى ۇزدىك يدەيالار جانە حالىقارالىق تاجىريبەلەرمەن الماسادى دەپ كۇتىلۋدە.
الداعى كونفەرەنتسيا جايلى دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ەلجان ءبىرتانوۆ تا ءوز ويىن بىلدىرگەن بولاتىن. «بۇگىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى حالىقتىڭ قارتايۋى, قونىس اۋدارۋى مەن كوشۋى, سوزىلمالى ينفەكتسيالىق ەمەس اۋرۋلاردىڭ ارتۋى, ازاماتتاردىڭ الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق دامۋىنداعى ايىرماشىلىق, جاھاندانۋ, تسيفرلاندىرۋ سىندى ءتۇرلى سىناقتاردى وتكەرىپ كەلەدى. جوسپارلانىپ وتىرعان جيىندا الەمدىك مەديتسينالىق قاۋىمداستىق قىرىق جىل بۇرىنعىداي تۇيتكىلدى ماسەلەلەر مەن مۇمكىندىكتەردى ەسەپكە الا وتىرىپ, حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋ ماقساتىندا العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەكتى قولداۋ مەن وعان ينۆەستيتسيا قۇيۋدىڭ ماڭىزى مەن ءرولىن تالقىلايدى», دەدى مينيستر.
ميراس اسان,
«ەگەمەن قازاقستان»