تاۋەلسىزدىگىنە جيىرما جىل تولعان قازاقستاننىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى زاڭناماسى بۇگىنگى تاڭدا ەڭ تيىمدىلەردىڭ ءبىرى بولىپ تانىلۋدا. قوعامدىق قاۋىپتى دەرت – جەمقورلىقپەن كۇرەستىڭ قارقىنىن ارتتىرۋ, ءاسىرەسە بيزنەسكە نەعۇرلىم قولايلى احۋال جاساۋ ءوز ناتيجەسىن بەرۋدە. الماتى قالاسى بويىنشا ەكونوميكالىق قىلمىسقا جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس دەپارتامەنتى مەملەكەت باسشىسىنىڭ كاسىپكەرلەردىڭ قىزمەتىنە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ نەگىزسىز ارالاسۋىنا توسقاۋىل قويۋ باعىتىنداعى تاپسىرماسىن دايەكتىلىكپەن جۇزەگە اسىرۋدا.
قارجى پوليتسياسىنىڭ الماتى قالالىق دەپارتامەنتى قىزمەتكەرلەرى بيىلعى جىلدىڭ ون ايىندا شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرىنىڭ ىسىنە كەدەرگى كەلتىرىپ, زاڭسىز قولسۇعۋشىلىقتىڭ ون بەس فاكتىسىن انىقتادى. ونىڭ ىشىندە سەگىزى – كۇش قولدانىپ اقشا تالاپ ەتۋ بولسا, قالعان جەتى قىلمىس – قىزمەتتىك وكىلەتتىگىن پايدالانا وتىرىپ, الاياقتىق جولمەن كاسىپكەرلەر قاراجاتىن يەمدەنگەن شەنەۋنىكتەرگە قاتىستى بولىپ وتىر. سونىمەن قاتار, ەسەپتىك كەزەڭدە 63 جەمقورلىق قىلمىسى انىقتالدى, ولاردىڭ اراسىندا لاۋازىمدىلارعا قاتىستى قىلمىستار دا از ەمەس.
الماتى قالاسى بويىنشا ەكونوميكالىق قىلمىسقا جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى, قارجى پوليتسياسى پولكوۆنيگى ماقسات دۇيسەنوۆتىڭ پىكىرىنشە, كاسىپكەرلەردىڭ زاڭدى مۇددەسىن قورعاۋ جانە ونى قولداۋ ەڭ باستى مىندەت. ءسوز رەتى كەلگەندە اتاپ ايتارلىعى, قارجى پوليتسياسى بۇگىنگى تاڭدا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەردى تەكسەرۋگە تىيىم سالۋ رەجيمى جاعدايىندا جۇمىس ىستەيدى. سوندىقتان دا ولار تەك قالا تۇرعىندارىنىڭ دەنساۋلىعىنا زيان كەلتىرىپ, زالالىن تيگىزەتىن ءدارى-دارمەكتەر مەن ازىق-ت ۇلىك تاعامدارىنىڭ زاڭسىز اينالىمىنا عانا قاتىستى ىستەرمەن اينالىسا الادى. كوپشىلىككە بەلگىلى, جەمقورلىق قىلمىستاردىڭ جاسىرىن سيپاتتا بولۋى كوپتەگەن قيىندىقتار مەن كۇردەلىلىكتەر تۋدىرۋدا. تاعى ءبىر تاڭعالارلىق جاعداي, كاسىپكەرلەردىڭ باسىم كوپشىلىگى وزدەرىنىڭ قىزمەتىنە قاتىستى تۇيتكىلدەردى بولدىرماۋ ماقساتىندا لاۋازىم يەلەرىنە, شەنەۋنىكتەرگە «پارا» بەرۋدى ءالى كۇنگە دەيىن جالعاستىرىپ كەلەدى.
قىنجىلارلىعى, ولار وزدەرىنەن پارا الۋشىلار ونىڭ ءمولشەرىن تىم كوبەيتىپ جىبەرگەندە نەمەسە پارانى الىپ, ۋادە بەرگەن ءىسىن ورىنداماعاندا عانا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا شاعىم جولداپ, ارىزدانادى. قىلمىستىق ىستەر مەن تەرگەۋگە دەيىنگى ماتەريالدار, مىنە وسىنى دالەلدەيدى. قارجى پوليتسياسى الماتى قالالىق دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى ماقسات كەرىمباي ۇلى بۇل «ارەكەتتىڭ», ياعني ولاردىڭ زاڭدى اينالىپ ءوتۋى, كاسىپكەرلەردى ءۇلكەن قاتەلىككە ۇرىندىراتىندىعىن اتاپ ايتادى. شىن مانىسىندە دە, مۇنداي سالماقتى تۇجىرىمنىڭ وزىندىك سەبەپتەرى دە بار, ويتكەنى قارجى پوليتسياسىندا جەمقورلىق جانە دە باسقا قىلمىستاردى اۋىزدىقتاۋدىڭ ءتيىمدى تاسىلدەرى كەڭىنەن قاراستىرىلعان. ماسەلەن, سونىڭ ءبىرى – سەنىم تەلەفونى ەكەندىگى ءسوزسىز.
– قارجى پوليتسياسى دەپارتامەنتىندە «144» ءنومىرلى سەنىم تەلەفونى تاۋلىك بويى جۇمىس ىستەيدى. مىنە, وسى بايلانىس قۇرالى ارقىلى «جەمقورلىق» سيپاتتاعى قىلمىستىق دەرەكتەر شۇعىل تۇردە حابارلانسا, ونىڭ ءىزىن سۋىتپاي اشۋ تەرگەۋشىلەر ءۇشىن دە ۇلكەن كومەك بولار ەدى. جاسىراتىنى جوق, ەلىمىزدىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ بارلىعىنا بىردەي جانە ەڭ باستى قاجەتتىلىك – بۇل كوپشىلىكتىڭ, كاسىپكەرلەردىڭ سەنىمى ەكەندىگىن اتاپ ايتقىم كەلەدى. پاراقورلارمەن قاتار, ولارعا پارا بەرۋشىلەر دە زاڭدى تۇردە جازاعا تارتىلاتىنىن ەسكەرۋ قاجەت.
قازىر دەپارتامەنتتە وتە قاۋىپتى ەكونوميكالىق قىلمىستاردى انىقتاۋ باعىتىنداعى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. ال, ەندى بيىلعى جىلى قالا بويىنشا انىقتالعان 800-دەي قىلمىستىڭ جارتىسىنا جۋىعى اۋىر جانە اسا اۋىر قىلمىس بولىپ تابىلادى. ەڭ باستىسى, قارجى پوليتسياسى ورگاندارى قاداعالاۋ ورگاندارى تاراپىنان جەكە كاسىپكەرلىك قىزمەتىنە جۇرگىزىلەتىن نەگىزسىز تەكسەرۋلەر مەن زاڭسىز قول سۇعۋشىلىقتى جويۋعا جانە ولاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋعا باعىتتالعان ءىس-شارالارعا باستى نازار اۋدارۋدا, – دەيدى ماقسات دۇيسەنوۆ ءوز ويىن ورتاعا سالىپ.
شىن مانىسىندە دە, سالا جەتەكشىسى ايتسا ايتقانداي, سوڭعى ۋاقىتتا لاۋازىمدىلار اراسىندا قانداي جولمەن بولسا دا قالتا تولتىرۋدىڭ جولىنا تۇسۋشىلەر قاتارى ازايار ەمەس. الماتى قالاسىندا مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ سالاسىندا بيىلعى جىلدىڭ ءوتكەن ون ايىنىڭ وزىندە 23 قىلمىستىڭ انىقتالۋى سونىڭ ايقىن كەپىلى. ماسەلەن, الماتى قالاسى اكىمدىگىنىڭ قۇرىلىس باسقارماسىنىڭ ءبولىم باستىعى 70 مىڭ اقش دوللارى كولەمىندە پارا الۋ ۇستىندە قۇرىقتالدى.
ول «جول كارتاسى» باعدارلاماسى اياسىندا ورتا مەكتەپكە كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزگەن «دمسترويمونتاج» جشس مەردىگەرشىسى بالماتوۆقا جالعان قورىتىندى شىعارعانى ءۇشىن, سوت ەكسپەرتيزاسىنىڭ, سونداي-اق ەسجكد مەن پروكۋراتۋرانىڭ لاۋازىمدى تۇلعالارىنا 100 مىڭ اقش دوللارى كولەمىندە پارا بەرمەك بولعان. سونداي-اق, مەديتسينالىق جانە فارماتسەۆتيكالىق قىزمەتكە باقىلاۋ دەپارتامەنتىنىڭ قالالىق كوميتەتى باستىعىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى بولعان ءابدىروۆ تە قىلمىستىق ارەكەت ءۇستىندە ۇستالدى. جەكە ءدارىحانا اشۋعا ليتسەنزيا الۋ ءۇشىن 2000 دوللار كولەمىندە پارا بەرۋ كۇدىگى بويىنشا قۇرىقتالعان ونىڭ ءىسى سوتقا جىبەرىلدى.
جەمقورلىق قىلمىسى بويىنشا انىقتالعان الپىستان استام قىلمىستىڭ التاۋى لاۋازىمدى قىزمەتكەرلەرگە قاتىستى. ءماسەلەن, الماتىداعى ەكىنشى دارەجەلى بانك فيليالدارى ءبىرىنىڭ ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى نۇرلانوۆاعا قاتىستى قىلمىستىق ءىس بيىلعى جىلدىڭ تامىز ايىندا قوزعالدى. ول بانكتىڭ ەكى كليەنتىمەن كەلىسىمگە كەلىپ, ولاردى «VIP-كليەنت» ەتىپ راسىمدەگەن. ءسويتىپ, جاساندى قۇجاتتارمەن ولارعا جالپى سوماسى – 1,7 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايتىن نەسيە بەرگەن. سونىمەن قاتار, كوممەرتسيالىق بانكتەردىڭ بىرىندە ءبولىم باستىعى قىزمەتىن اتقارعان زەينەشوۆا ءوزىنىڭ قىزمەتتىك جاعدايىن پايدالانىپ, بانك كليەنتتەرىنىڭ ەسەپشوتىنان رەتىن كەلتىرىپ, اقشا جىمقىرۋدى ادەتكە اينالدىرعان. ۇرلىعىنىڭ جالپى سوماسى – 10 ميلليون 793 مىڭعا جەتكەن زەينەشوۆا بەس جىل باس بوستاندىعىنان ايىرىلىپ, ءدۇنيە-مۇلكى تاركىلەندى.
جاقىندا, وڭتۇستىك استانانىڭ «دارحان» ىقشام اۋدانىنىڭ تۇرعىنى ءيسيننىڭ ۇيىنەن 1129 بوتەلكە جاساندى الكوگولدى ىشىمدىك ونىمدەرى جانە 2010 دانا جالعان ەسەپ-باقىلاۋ ماركىلەرى تابىلدى.
قارجى پوليتسياسىنىڭ پولكوۆنيگى ماقسات كەرىمباي ۇلىنىڭ ەسەپتەۋىنشە, «سىبايلاس جەمقورلىق پەن كولەڭكەلى ەكونوميكاعا قارسى كۇرەستەگى تۇپكى ناتيجە تەك سالا ماماندارىنا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ەلىمىزدىڭ ءاربىر تۇرعىنىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىنە, ياعني ازاماتتىق كوزقاراسىنا تىكەلەي بايلانىستى».
باقىت بالعارينا,
الماتى.