يندۋستريالدى-يننوۆاتسيالىق دامىتۋدىڭ 2015–2019 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ جۇمىستارى ۇكىمەتتىڭ ەرەكشە باقىلاۋىنا الىنعان. پرەمەر-مينيستر توراعالىعىمەن وتكەن كەزەكتى وتىرىستا ءۇش مينيسترلىكتىڭ باسشىسى اتالعان باعدارلامانىڭ 2018 ج. ءى جارتى جىلدىعىندا ىسكە اسىرىلۋ قورىتىندىسى تۋرالى باياندادى.
يندۋستريالاندىرۋدىڭ ەكىنشى بەسجىلدىعىن جۇزەگە اسىرۋ 2015 جىلى باستالعانىن ايتا كەتۋ كەرەك, سوندىقتان ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگى مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ ىسكە اسىرىلۋىن بازالىق 2015 جىلمەن سالىستىرىپ قورىتىندىلايدى. قر يدم اقپاراتىنا سايكەس, ىسكە اسىرىلىپ جاتقان باعدارلاما قازىردىڭ وزىندە وڭدەۋ سەكتورىنىڭ تۇراقتىلىعى مەن ءوسىم قارقىنىنا وڭ اسەرىن تيگىزە وتىرىپ, العا قويعان ماقساتتارعا تولىعىمەن ساي كەلەتىنىن اتاپ وتۋگە بولادى.
ماسەلەن, وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ ءجىو ۇلەسى 11,8% ءوستى. ونەركاسىپ سەكتورىندا – 39,5%-دان 40,9%-عا دەيىن, ەكسپورتتا— 24,4%-دان 28,7%-عا دەيىن, تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار اعىنىندا 15,5%-دان 17,6%-عا دەيىن ءوسىم بايقالادى.
ماڭىزدى اسپەكتىلەردىڭ ءبىرى — يندۋستريالاندىرۋ دايىن ءونىم شىعارۋعا باعىتتالعان وڭدەۋ ونەركاسىبى سالالارىنداعى (حيميا ونەركاسىبى, ماشينا جاساۋ, جيھاز, قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ ءوندىرىسى جانە ت.ب.) كاسىپورىنداردىڭ سانىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدى.
ماسەلەن, 2018 جىلدىڭ ءى جارتى جىلدىعىن 2010 جىلمەن سالىستىرعاندا, وڭدەۋ سالالارىندا جۇمىس ىستەيتىن قوسىمشا 3,5 مىڭ كاسىپورىن پايدا بولعان.
قر يدم-دە مالىمدەلگەندەي, نەگىزىنەن ءوسىم ماشينا جاساۋ (805 بىرلىك), ازىق-ت ۇلىك ونەركاسىبى (545 بىرلىك), قۇرىلىس ماتەريالدارىن شىعارۋ (514 بىرلىك) كاسىپورىندارى سانىنىڭ ءوسۋى ەسەبىنەن قامتاماسىز ەتىلدى. ولاردىڭ جالپى سومالىق ۇلەسى وڭدەۋ ونەركاسىبى كاسىپورىندارىنىڭ جيىنتىق وسىمىندە 50%-دان استى. ەڭ جوعارعى ءوسىم حيميا ونەركاسىبىندە (1,7 ەسە), ماشينا جاساۋ سالاسىندا (1,5 ەسەگە) جانە باسقا دا دايىن بۇيىمدار وندىرىسىندە (3,3 ەسە) بايقالادى.
سونىمەن قاتار, بيىلعى ءى جارتى جىلدىقتىڭ قورىتىندىلارىن وتكەن جىلعى سايكەس كەزەڭمەن سالىستىرعاندا وڭدەۋ سەكتورىنداعى ءوندىرىس 5,2%-عا ارتىپ وتىر. وڭ قارقىنعا ىقپال ەتۋشى ءوسىمنىڭ نەگىزگى درايۆەرلەرى: ماشينا جاساۋ (+17,2%), حيميا ونەركاسىبى (+11%), ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى ءوندىرىسى (+5,2%), مۇناي وڭدەۋ (+4,4%), مەتاللۋرگيا (+3,4%), قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ ءوندىرىسى (+2,2%).
بيىلعى ەسەپتى كەزەڭدە بارلىق ماقساتتى ينديكاتورلار بويىنشا وڭ قارقىن بايقالادى.
ەكسپورت: 123 ەل جانە 800 پوزيتسيا
يندۋستريالاندىرۋ ساياساتىنىڭ ماقساتى — قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ الەمدىك وڭدەۋ ونەركاسىبى ەكسپورتىنداعى ۇلەسىن ۇلعايتۋ ارقىلى 2035 جىلعا قاراي وزىق دامىعان ەىدۇ ەلدەرىنىڭ وڭدەۋ ونەركاسىبىندەگى باسەكەگە قابىلەتتىلىگىنىڭ ورتاشا دەڭگەيىنە قول جەتكىزۋ ەكەنى انىق. يدمب ماقساتتى ينديكاتورلارى وڭدەلگەن ءونىم ەكسپورتىنىڭ قۇندىق كولەمىنىڭ 2015 جىلعا قاراعاندا 19%-عا ارتتىرۋدى كوزدەيدى.
وڭدەۋ ونەركاسىبى ءونىمىنىڭ 2018 جىلعى رەسپۋبليكا بويىنشا ورتاشا ەكسپورت كولەمى 2015 جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 20,5%-عا ارتىپ, $2,5 ملرد قۇرادى.
وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ باسىم سەكتورلارى — تەمىر جول (3,7 ەسە), ەلەكتر تەحنيكالىق ماشينا جاساۋ جانە اگروحيميا سالاسىندا (3,1 ەسە), قۇرىلىس ماتەريالدارى وندىرىسىندە (3 ەسە) جانە تاۋ-كەن ماشينالارىن جاساۋدا (2 ەسە) ايتارلىقتاي ءوسىم بايقالادى.
بۇگىندە 123 ەلگە 800-گە جۋىق تاۋار ءتۇرى ەكسپورتتالادى.كەيبىر تاۋار تۇرلەرىن ەكسپورتتايتىن جاڭا وتكىزۋ نارىقتارى اشىلدى. مىسالى, 2018 جىلى وزبەكستانعا ماشينا جاساۋ ونىمدەرىن جانە قۇرىلىس ماتەريالدارىن, ۋكرايناعا حيميا ونىمدەرىن جەتكىزۋ باستالدى. ازىق-ت ۇلىك ونەركاسىبىنىڭ ونىمدەرى شەت ەلدەردە ۇلكەن سۇرانىسقا يە. $13,2 ملن سوماسىنا ەكسپورتتىق كەلىسىمشارتتار جاسالدى. اتاپ ايتقاندا, يرانعا, باحرەينگە ەت ونىمدەرىن جەتكىزۋ باستالدى, رەسەيگە ەت ونىمدەرى, مال جانە وسىمدىك مايلارى, قىتايعا وسىمدىك مايى, وزبەكستانعا قانت ەكسپورتىنىڭ كولەمى ۇلعايدى.
اتالعان كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن ۇكىمەت ەكسپورتتاۋشىلارمەن اۋقىمدى كەشەندى جۇمىس جۇرگىزگەنى انىق. ەكسپورتتاۋشىلارعا سەرۆيستىك قولداۋ كورسەتىلدى, وتاندىق ونىمدەردى ىلگەرىلەتۋ بويىنشا ساۋدا ميسسيالارى مەن جارنامالىق–تانىستىرۋ شارالارى ۇيىمداستىرىلدى.
ەڭبەك ونىمدىلىگى: ماقسات — 22% ءوسىم
مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ تاعى ءبىر ماقساتتى ينديكاتورى — وڭدەۋ ونەركاسىبىندەگى ەڭبەك ونىمدىلىگىن 2015 ج. دەڭگەيىمەن سالىستىرعاندا 22%-عا ارتتىرۋ.
ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگىنىڭ دەرەكتەرىنە سايكەس, 2018 جىلى ەلىمىزدىڭ وڭدەۋ ونەركاسىبىندەگى ەڭبەك ونىمدىلىگى 2015 جىلمەن سالىستىرعاندا 8,5%-عا ءوسىپ, $8 مىڭ/ادامدى قۇرادى.
وڭدەۋ ونەركاسىبى سەكتورلارىندا مۇناي-گاز جانە ەلەكتر تەحنيكالىق ماشينا جاساۋدا, مۇناي وڭدەۋدە, مۇناي-گاز حيمياسىندا, قۇرىلىس ماتەريالدارىن وندىرۋدە, قارا مەتاللۋرگيادا 10,4% جوعارى ونىمدىلىك ءوسىمى بايقالادى. جىل سوڭىنا دەيىن وڭدەۋ ونەركاسىبىندەگى ەڭبەك ونىمدىلىگىنىڭ ءوسىمىن 11,9% قامتاماسىز ەتۋ كوزدەلگەن.
ينۆەستيتسيالار شامامەن ەكى ەسەگە ءوستى
مەملەكەتتىك باعدارلاما تيىمدىلىگى كورسەتكىشتەرىنىڭ قاتارىندا — وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ نەگىزگى كاپيتالىنا سالىناتىن ينۆەستيتسيالار كولەمى بار. باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ ۋاقىتىنىڭ اياقتالۋىنا قاراي بۇل كورسەتكىش 4,5 ترلن تەڭگەنى قۇراۋى ءتيىس.
ەلىمىزدىڭ وڭدەۋ ونەركاسىبىندە نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيالار كولەمى وسى جىلدىڭ 6 ايىندا 2015 جىلعى سايكەس كەزەڭمەن سالىستىرعاندا 47,6%-عا ءوسىپ, 532,8 ملرد تەڭگەنى قۇرادى.
وڭدەۋ ونەركاسىبى سەكتورلارىندا مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىن جاڭعىرتۋ جونىندەگى ءىرى جوبالاردى ىسكە اسىرۋدى ەسەپكە العاندا مۇناي وڭدەۋدە ينۆەستيتسيالىق سالىمدار (11 ەسە) ءوستى. سونىمەن قاتار, ەلەۋلى ءوسىم ەلەكتر تەحنيكالىق ماشينا جاساۋدا (3,2 ەسە) جانە ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى وندىرىسىندە (1,9 ەسە) بايقالادى.
يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى: جارتى جىلدا جاڭا 18 جوبا
مەملەكەتتىك باعدارلاما اياسىندا كاسىپورىندارعا جۇيەلى قولداۋ شارالارىن كورسەتۋدىڭ ناتيجەسىندە جاڭا وندىرىستەردى ىسكە قوسۋ, جۇمىس ىستەپ تۇرعان كاسىپورىنداردى جاڭعىرتۋ جانە كەڭەيتۋ جۇمىستارى جالعاسىپ جاتىر.
بيىلعى 6 ايدا يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى اياسىندا 187 ملرد تەڭگەگە جۋىق سوماعا 18 جوبا ىسكە قوسىلدى, 1,8 مىڭنان استام تۇراقتى جۇمىس ورىندارى اشىلدى. سولاردىڭ ىشىندە شىعىس-قازاقستان وبلىسىنداعى «باقىرشىق تاۋ-كەن ءوندىرۋ كاسىپورنى» جشس — «ونىمدىلىگى جىلىنا 2 ملن توننا كەن وندىرەتىن تاۋ-كەن بايىتۋ كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى», قاراعاندى وبلىسىنداعى «Maker» جشس — «ماشينا جاساۋ ءوندىرىسىن جاڭعىرتۋ» سەكىلدى ماڭىزدى جوبالار بار.
بيىلعى جىلدىڭ ءىى جارتى جىلدىعىندا جالپى سوماسى شامامەن 1,1 ترلن تەڭگە بولاتىن 100-گە جۋىق جوبانى ىسكە اسىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. وندا 12,2 مىڭنان استام جۇمىس ورنى اشىلادى.
قازىرگى تاڭدا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگى جاڭا جاھاندىق تەحنولوگيالىق ۇدەرىستەردى ەسكەرە وتىرىپ, 2020–2024 جىلدارعا ارنالعان يندۋستريالدى-يننوۆاتسيالىق دامۋ تۇجىرىمداماسىن ازىرلەدى. جاڭا باعدارلامانىڭ نەگىزگى ماقساتى — ەكسپورتتى دامىتۋ مەن ىلگەرىلەتۋگە ەكپىن جاساي وتىرىپ, وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ودان ءارى ارتتىرۋ. تەحنولوگيالار ترانسفەرتىنە جانە وڭدەۋ ونەركاسىبىن تسيفرلاندىرۋعا ايرىقشا نازار اۋدارىلاتىن بولادى.
ءجىو-گە اسەرى
ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى ت. سۇلەيمەنوۆ ۇكىمەت وتىرىسىندا وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ ەلىمىزدىڭ ءجىو ۇلەسى تۋرالى ايتىپ بەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, وڭدەۋ سەكتورىنىڭ جالپى ىشكى ونىمدەگى ۇلەسى 2015 جىلى تومەندەگەننەن كەيىن 10,1% دەيىن قالپىنا كەلە باستادى جانە 2018 جىلعى ءى توقسانىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 12,9%-دى قۇرادى.
ەلىمىزدىڭ ءجىو-نە وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ مەتاللۋرگيا سالاسى ء(جىو-ءنىڭ 5,1%), ازىق-ت ۇلىك ونەركاسىبى ء(جىو-ءنىڭ 1,7%), مۇناي وڭدەۋ ء(جىو-ءنىڭ 1,3%) جانە قۇرىلىس ماتەريالدارى ءوندىرىسى ء(جىو-ءنىڭ 0,8%) سالالارى ەلەۋلى ۇلەس قوسقانى اتالىپ ءوتتى. وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ جالپى قوسىلعان قۇنى جيىنتىق كولەمدە: مەتاللۋرگيا (39,9%), ازىق-ت ۇلىك ونەركاسىبى (13,4%), مۇناي وڭدەۋ (10,4%), قۇرىلىس ماتەريالدارى ءوندىرىسى (6,3%) سالالارىندا باسىم. سونىمەن قاتار, ت. سۇلەيمەنوۆ سالانىڭ تۇراقتى ەكەنىن: ەكونوميكاعا داعدارىستى كەزەڭدەردە قولداۋ كورسەتەتىنىن اتاپ ءوتتى.
ەنەرگەتيكاداعى يدمب: ءموز جاڭعىرتۋ, ەكولوگيالىق بەنزين جانە باسقا دا جوبالار
ءوز كەزەگىندە, ەنەرگەتيكا ءمينيسترى قانات بوزىمباەۆ قر يندۋستريالدى-يننوۆاتسيالىق دامىتۋدىڭ 2015–2019 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا كەلەسى جوبالار ىسكە اسىرىلىپ جاتقانىن باياندادى. ولاردىڭ ىشىندە «كوندەنسات» اق «ك5 موتورلىق وتىنىن ءوندىرۋ», پاۆلودار مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىن جاڭعىرتۋ, اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىن رەكونسترۋكتسيالاۋ جانە جاڭعىرتۋ, شىمكەنت مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىن رەكونسترۋكتسيالاۋ جانە جاڭعىرتۋ, پوليپروپيلەن ءوندىرۋ زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى.
«كوندەنسات» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ «ك5 ماركالى موتور وتىنىنىڭ ءوندىرىسى» جوباسى جوعارى وكتاندى بەنزين ءوندىرىسى تۇرعىسىنان 2016 جىلى اياقتالدى, 2018 جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا ك4, ك5 ەكولوگيالىق ساناتىنىڭ ديزەلدىك وتىنىنىڭ ءوندىرىسى ىسكە قوسىلدى.
قازىرگى تاڭدا كومپانيا باتىس قازاقستان مەن اقتوبە وبلىستارىنىڭ نارىقتارىنا جوعارى وكتاندى بەنزين جەتكىزەدى. زاۋىت 2017 جىلى كاسىپورىن قۋاتتىلىعىن جىلىنا 850 مىڭ تونناعا دەيىن ۇلعايتۋمەن جاڭعىرتىلدى.
وتكەن جىلى پاۆلودار مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىن جاڭعىرتۋ جوباسى اياقتالدى. جوبانىڭ ماقساتى ورىندالدى: 100% جوعارى وكتاندى بەنزين شىعارىلىپ, ك4 جانە ك5 ماركالى ەكولوگيالىق ساناتتى موتور وتىنىنىڭ ءوندىرىسى جولعا قويىلدى. زاۋىت قۋاتى باتىس-ءسىبىر مۇنايىن جىلىنا 5,5 ملن توننا كولەمىندە, سونداي-اق, قازاقستاندىق مۇنايدى جىلىنا 4,7 ملن تونناعا دەيىن وڭدەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
سونىمەن قاتار, 2018 جىلعى ماۋسىم ايىندا اۆياوتىن ءوندىرىسى رەتكە كەلتىرىلدى: رەاكتيۆتى وتىننىڭ كەدەن وداعىنىڭ تەحنيكالىق رەگلامەنتىنە سايكەستىگى تۋرالى دەكلاراتسيا بەرىلدى جانە رەاكتيۆتى وتىن ماركاسىنىڭ اۆياوتىنىنا ارنالعان پين-كود تاعايىندالدى.
اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىن رەكونسترۋكتسيالاۋ جانە جاڭعىرتۋ جوباسى تۋرالى ايتار بولساق (مۇنايدى تەرەڭ وڭدەۋ كەشەنى — متوك), ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنە سايكەس, قازىرگى تاڭدا مەحانيكالىق جۇمىستار اياقتالعان, ىسكە قوسۋ–رەتتەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. متوك جوباسى بويىنشا ىسكە قوسۋ وپەراتسيالارىن جۇرگىزۋ اياسىندا ماقساتتى ونىمدەردى شىعارۋمەن 12 تەحنولوگيالىق قۇرىلعىنىڭ 10-ى ىسكە قوسىلدى. قالعان ەكى «تامە» جانە «Benfree» قوندىرعىلارى بويىنشا ىسكە قوسۋ وپەراتسيالارى جالعاسۋدا, جوبانى وسى جىلدىڭ تامىز ايىندا اياقتاۋ كوزدەلگەن.
زاۋىت ك4 جانە ك5 ساناتتارىنىڭ موتورلىق وتىنىن وندىرۋگە كوشتى.زاۋىتتى جاڭعىرتقاننان كەيىن جوعارى وكتاندى اۆتوبەنزين ءوندىرىسىنىڭ كولەمى تاۋلىگىنە 4,4 مىڭ ت دەيىن قۇرايدى, ديزەل وتىنىنىڭ كولەمى — تاۋلىگىنە 5,2 مىڭ ت دەيىن.
2017 جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا شىمكەنت مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى جوباسىنىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى اياقتالدى. اتاپ ايتقاندا, يزومەريزاتسيالاۋ, نافتا سپليتەر قوندىرعىلارى جانە سۋتەك تازارتۋ بلوگى ىسكە قوسىلدى. ك4 پەن ك5 ەكولوگيالىق ساناتتى اۆتوكولىك وتىنى ءوندىرىسى جولعا كويىلىپ, جوعارى وكتاندى بەنزيندەردىڭ ۇلەسى 100% جەتكىزىلدى. ەكىنشى كەزەڭ بويىنشا قۇرىلىس جۇمىستارى اياقتالدى.
ينتەگراتسيالانعان گاز-حيميا كەشەنiن سالۋدىڭ ءبىرىنشى فازاسى اياسىندا وسى جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا پوليپروپيلەن ءوندىرۋ زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى باستالدى. پوليەتيلەن ءوندىرۋ جوباسى بويىنشا «بىرىككەن حيميا كومپانياسى» جشس مەن Borealis اۆستريالىق كومپانياسى («Sileno» جشس) اراسىندا بىرلەسكەن جوبالىق كومپانيا قۇرىلدى. جوبانىڭ تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەسىن ازىرلەۋ جۇمىستارىن بيىل قىركۇيەك ايىندا باستاۋ كوزدەلگەن.
يندۋستريالدى-يننوۆاتسيالىق دامۋ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن وسى جىلدىڭ ءى جارتى جىلدىعىندا ىسكە اسىرۋ قورىتىندىلارى وسىنداي. دەگەنمەن, الدا كوپتەگەن جۇمىستاردى اتقارۋ قاجەت. وسى جىلدىڭ ءىى جارتى جىلدىعىندا ءتيىستى مينيسترلىكتەردىڭ جۇمىستارى جوسپارلانعان كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزۋگە