الەم ەلدەرىندە قازىرگى ۋاقىتتا اۋىل شارۋاشىلىعىن تسيفرلاندىرۋ قارقىندى تۇردە ءجۇرىپ جاتىر. ۋاقىت وتكەن سايىن بۇل سالادا نەشە ءتۇرلى جاڭا تەحنولوگيالار پايدا بولىپ, ولار جەدەل تۇردە وندىرىسكە ەنگىزىلۋدە. ماسەلەن, ەۋروپاداعى كومپانيالار ەندى ەگىستىك جاعدايىن زەرتتەۋمەن اينالىساتىن درونداردى دا شىعارا باستادى. بۇل ماشينالار فەرمەرلەردىڭ ەگىس شىعىمدىلىعىن الدىن الا بولجاپ بىلۋلەرىنە جاعداي تۋعىزۋدا. وسى ۇدەرىس كەڭىنەن قانات جايا كەلە, بۇكىل ەل بويىنشا ءاربىر ەگىس القابىنىڭ شىعىمدىلىعىن كۇنى بۇرىن انىقتاۋ مۇمكىندىگى پايدا بولاتىن كورىنەدى.
عالىمدار ەگىستىك جاعدايى تۋرالى ءارتۇرلى اقپاراتتاردى الۋ جانە جيناقتاۋ مۇمكىندىگىنىڭ تۋىنداۋى اقىرىندا ولاردى جەدەل وڭدەي الاتىن تەحنولوگيالاردىڭ كوپتەپ شىعارىلۋىنا الىپ كەلەدى دەگەن پىكىرلەر بىلدىرۋدە.
ماسەلەن, ەگىسكە كۇتىم جاساۋمەن قاتار, ءونىم جيناۋعا كومەكتەسە الاتىن روبوتتار دا شىعارىلا باستادى. سولاردىڭ ءبىرى – AGROBOT كومپانياسى ازىرلەگەن يسپانيالىق SW6010 روبوتى وزىنە ورناتىلعان كامەرا ارقىلى پىسكەن جەمىستەردى ايقىنداپ, ولاردى كەسىپ الۋعا قابىلەتتى ەكەن. ال اۋستراليانىڭ سيدنەي ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمدارى ازىرلەگەن روبوت وسىمدىكتەر اراسىنان ارامشوپتەردى اجىراتا الادى.
لوندوندا جەردىڭ تاپشىلىعىنا بايلانىستى جەر استىنان ءونىم وسىرەتىن فەرمالار پايدا بولۋدا. وسىدان ءبىراز جىل بۇرىن پايدا بولعان وسىنداي ءبىر فەرما قوجايىننىڭ رەستورانىن كوكونىس تۇرلەرىمەن قامتاماسىز ەتۋگە ارنالىپتى. مۇندا 20-دان استام كوكونىس تۇرلەرى وسىرىلەدى ەكەن. جەر استىنداعى فەرمادا كۇننىڭ ورنىنا ديودتى شامدار پايدالانىلۋدا.
نيدەرلاندتاعى مااستريحت ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمدارى مالدان الىنعان تكاندەر كومەگىمەن زەرتحانادا ەت وسىرۋگە 2013 جىلدان باستاپ كىرىسكەن بولاتىن. ولار وزدەرىنىڭ قولدان جاساپ شىعارعان ەتتەرىنەن ازىرلەنگەن العاشقى گامبۋرگەردى جۇرتشىلىققا كورسەتىپ تە ۇلگەردى. ازىرگە مۇنداي ەتتىڭ 1 كيلوگرامنىڭ قۇنى 2,5 ميلليون دوللار تۇراتىن كورىنەدى. سەبەبى ونى جاساپ شىعارۋعا ءبىراز شىعىن جۇمسالعان. الايدا تەحنولوگيا تولىق ازىرلەنىپ, ول وندىرىستىك نەگىزگە كوشىرىلگەن كەزدە مۇنداي ەت باعاسىن 65 دوللارعا دەيىن تومەندەتۋگە بولادى ەكەن. ال ونى قولدانۋ جاپپاي ەتەك العان كەزدە باعا بۇدان دا تومەن تۇسە بەرمەك.
نەلىكتەن بۇكىل الەمدە اۋىل شارۋاشىلىعىن تسيفرلاندىرۋ جەدەل قارقىن الۋدا؟ سەبەبى تسيفرلى تەحنولوگيالاردىڭ سالانى دامىتۋدى جاڭا ساپالى دەڭگەيگە كوشىرىپ, وسىنىڭ ىقپالىمەن اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ادامزاتقا بەرەتىن پايداسى ارتىپ, جۇمسالاتىن شىعىندار بۇرىنعىعا قاراعاندا كوپ قىسقارماق. ءسويتىپ قازىرگى كۇنى الەمنىڭ ءار شالعايىندا ەڭ كونسەرۆاتيۆتى سانالاتىن اۋىل شارۋاشىلىعى مەن ونىڭ اگروونەركاسىپتىك كەشەنى قارقىندى وزگەرىستەردى باستان كەشىرۋدە.
اۋىل شارۋاشىلىعىن تسيفرلاندىرۋعا ەلباسىنىڭ ۇكىمەتكە بەرگەن تاپسىرماسىمەن ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ شارۋاشىلىقتارى دا بەلسەنە دەن قويۋدا.
وتاندىق عالىمداردىڭ بولجامى بويىنشا, قازىرگى زاماندىق تسيفرلى تەحنولوگيالاردى ەنگىزگەن جاعدايدا قازاقستاندا استىق داقىلدارىنىڭ شىعىمدىلىعىن ەڭ از دەگەندە 2 ەسە, سالاداعى ەڭبەك ونىمدىلىگىن – 2,5 ەسە, ال مال سانىن 2 ەسەگە جۋىق وسىرۋگە بولادى ەكەن. سوڭعى 50 جىلدان بەرى ەگىنشىلىك سالاسىنا قانشاما جاڭا تەحنولوگيالار كەلىپ جاتقانىمەن بىزدەگى استىق شىعىمدىلىعىنىڭ وسپەي كەلە جاتقاندىعىن ەسكە الساق, جوعارىدا كەلتىرگەن ساندارىمىزدىڭ تىم ۇلكەن ءوسىم كورسەتكىشتەرى ەكەندىگىن بايقايمىز. بىراق بۇل فانتاستيكا ەمەس. الەمنىڭ دامىعان ەلدەرى باياعىدا-اق قول جەتكىزىپ ۇلگەرگەن كورسەتكىشتەر. ماسەلەن, قازاقستاننان جەر كولەمى 66 ەسە كىشى گوللانديانىڭ اگروسەكتورى مىنە, وسىنداي جەتىستىكتەردىڭ ارقاسىندا جىلىنا 100 ميلليارد دوللارعا جۋىق ءونىمدى ەكسپورتقا شىعارىپ وتىر. مۇنىڭ ءوزى ءبىر ەسەپتەن بىزدەگى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ دامىعان ەلدەردەن كوپ ارتتا قالعاندىعىن كورسەتسە, ەكىنشى جاقتان العاندا قانداي ۇلكەن الەۋەتكە يە ەكەندىگىمىزدى دە كورسەتەدى. وسى الەۋەتتى اشۋعا ەندى بىزگە تسيفرلى تەحنولوگيالار كومەكتەسە الادى.
ەلىمىزدە اتالعان ماسەلە جونىندە ناقتى اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار دا جوق ەمەس.ماسەلەن, سولتۇستىك قازاقستان وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باستىعى قايرات وماروۆ قازىرگى كۇنى بۇل وبلىستا ەگىستىكتەردىڭ ەلەكتروندى كارتاسىن جاساۋ ءىسى قىزۋ قولعا الىنعاندىعىن, قازىردىڭ وزىندە بۇكىل ەگىس القاپتارىنىڭ تەڭ جارتىسىنان استامى تسيفرلى فورماتقا تۇسىرىلگەندىگىن ايتادى. مۇنىڭ اقىرى ەگىستىكتەرگە, سونىمەن قاتار اۋىل شارۋاشىلىعىندا قولدانىلاتىن تەحنيكالارعا سپۋتنيكتىك مونيتورينگ جۇرگىزۋگە الىپ كەلمەك. بۇل جاعداي جەرگە مينەرالدى جانە حيميالىق تىڭايتقىشتاردى دالدىكپەن سىڭىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ونىڭ ۇستىنە قاي جەرگە تىڭايتقىشتاردىڭ ءسىڭىرىلىپ, قاي جەرگە سىڭىرىلمەگەندىگى انىقتالادى. ەگىن شىعىمدىلىعىنا باقىلاۋ كۇشەيەدى. قوسىپ جازۋدىڭ جولى كەسىلىپ, سۋبسيديالار ناقتى پايدالانىلادى.
دەمەك, قازىرگى زاماندىق تسيفرلى تەحنولوگيالار نەمەسە ەلىمىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىن تسيفرلى فورماتقا كوشىرۋ دەگەنىمىز اللانىڭ بايتاق دالالى قازاقستانعا بەرىپ وتىرعان ۇلكەن مۇمكىندىگى. بۇل تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋدەن باسقا بىزدە اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋدىڭ باسقاداي جولى دا جوق. جۋىقتا ءبىر رەسەيلىك ساراپشى ءوز ەلىنىڭ اگرارلىق سەكتورىنداعى احۋالدىڭ وتە اۋىر ەكەندىگىن جازا كەلە, بىزگە سالانى جەدەلدەتىپ تسيفرلاندىرۋ قاجەت, ەگەر بۇلاي بولماسا, ءبىز ونىڭ اجالىن عانا كورە الامىز دەدى. وتە قاتتى ايتىلعان ءسوز, بىراق مۇندا شىڭعىرعان شىندىقتىڭ بار ەكەندىگىن دە ەشكىم جوققا شىعارماس.