كەشە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پاۆلودار وبلىسىنا جۇمىس ساپارىمەن باردى. ساپار بارىسىندا ەلباسى بىرقاتار ونەركاسىپ كاسىپورىندارىن ارالادى, سونداي-اق پاۆلودار وبلىسىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دمۋىنا, "رۋحاني جاڭعىرۋ" مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ جانە "پرەزيدەنتتىڭ بەس الەۋمەتتىك باستاماسىنىڭ" جۇزەگە اسىرىلۋ ماسەلەلەرىنە ارنالعان كەڭەسكە قاتىستى.
دايىن ءونىم دامۋعا سەرپىن بەرەدى
حيميا ونىمدەرىنىڭ 40 پروتسەنتىن, مەتالدىڭ 20 پروتسەنتىن, ەلەكتر ەنەرگياسىن ەڭ ۇلكەن كولەمدە وندىرەتىن ەلىمىزدىڭ نەگىزگى يندۋستريالىق وڭىرىندەگى جۇمىس ساپارى بارىسىندا مەملەكەت باسشىسى «GiessenHaus» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنە بارىپ, بالقىتىلعان الليۋميني جانە جەڭىل قورىتىلاتىن اۆتوموبيل ديسكىلەرىن ءوندىرۋدىڭ تەحنولوگيالىق ۇدەرىسىمەن تانىستى. كاسىپورىندا مەملەكەت باسشىسىنا «پاۆلودار» ەركىن ەكونوميكالىق ايماعىندا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان يندۋستريالىق جوبالار جونىندە باياندالدى.
بىلتىر مەملەكەت باسشىسى يندۋستريالاندىرۋ كۇنىنە ارنالعان تەلەكوپىر بارىسىندا وسى «پاۆلودار» ەكونوميكالىق ايماعىندا جاڭادان قۇرىلعان «GiessenHaus» جشس قۇرامىندا جۇمىس جاسايتىن «ك&ك» كومپانياسىنىڭ قوسپالى اليۋميني ءوندىرىسى جانە وسى اليۋمينيدەن اۆتوموبيل ديسكىلەرىن جاساپ شىعاراتىن زاۋىتتى ىسكە قوسقان-دى. سول كەزدە ەلباسى «بۇل باسى عانا. ەندى اليۋميني ءوندىرىسىن ءارى قاراي دامىتۋ قاجەت» دەپ تاپسىرما بەرگەن بولاتىن. وسىعان ساي, كاسىپورىن جۇمىسىمەن تانىسۋعا كەلگەن مەملەكەت باسشىسىنا وتاندىق اليۋمينيدەن العاشقى ءونىم شىعارىلىپ جاتقانى تۋرالى باياندالدى.
سونىمەن قاتار نۇرسۇلتان نازارباەۆقا دايىن ءونىم ۇلگىلەرى, اتاپ ايتقاندا, جىلىتۋ رادياتورلارى, اۆتوموبيلدەردىڭ قوسالقى بولشەكتەرى, تەمىر جول ۆاگوندارىنىڭ دوڭگەلەكتەرى كورسەتىلدى. ەكسپورتقا ءونىم شىعاراتىن باسقا كاسىپورىنداردىڭ جۇمىسى جايلى ايتىلدى.
– ءبىز تەمىر جول قۇرىلىسىنا پايدالانىلاتىن انكەرلەر وندىرەمىز, – دەدى كومپانيا ديرەكتورى ەۆگەني موسكالەۆ. – بۇل ءونىم ەۋروپالىق تەمىر جول قۇرىلىسىندا قولدانىلادى. قازىرگى ۋاقىتتا ەلىمىزدە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى قارقىندى ءجۇرىپ جاتقانى بەلگىلى. وسى ورايدا بىزدە جىلىنا 1 ميلليون الليۋميني رادياتورمەن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بار.
كاسىپورىننىڭ ۋچاسكە باسشىسى, ينجەنەر-مەتاللۋرگ مۇرات بەيسەكەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, «GiessenHaus» جشس جىلىنا شىعاراتىن الليۋميني ديسكىلەرىنىڭ 50 پروتسەنتكە جۋىعى ەكسپورتتالماق. قۇنى 6,7 ملرد تەڭگە تۇراتىن ينۆەستيتسيالىق جوبا 2020 جىلعا دەيىن جۇزەگە اسىرىلادى. بۇدان سوڭ نۇرسۇلتان نازارباەۆقا «كازەنەرگوكابەل» اكتسيونەرلىك قوعامىندا توق وتكىزەتىن كابەل جاساۋ تەحنولوگياسى, كاسىپورىننىڭ دامۋ پەرسپەكتيۆاسى جانە ىشكى جانە شەتەلدىك نارىققا شىعارىلاتىن دايىن ءونىم ۇلگىلەرى كورسەتىلدى.
1994 جىلى اشىلعان «قازەنەرگوكابەل» اق تۇتىنۋشىلارعا تەلەفون كابەلدەرى, ونەركاسىپتىك جارىلىس جۇمىستارىنا ارنالعان سىمدار, سونداي-اق ەلەكتر بەرىلىسىنىڭ اۋە جەلىلەرى سياقتى كوپتەگەن ونىمدەرىن ۇسىنۋدا. زاۋىتتا وندىرىلەتىن ءونىم ءتۇرى شامامەن 7 مىڭنان اسادى. مۇندا تەلەكوممۋنيكاتسيا سەكتورىنداعى كاسىپورىنداردا جوعارى سۇرانىسقا يە بولاتىن تالشىقتى-وپتيكالىق كابەل ءوندىرۋدىڭ جاڭا جەلىسى ىسكە قوسىلعان.
– وتاندىق وندىرۋشىلەر ونى تازا مىستان جاسايدى. جاڭا ونىمدەر وتقا ءتوزىمدى, جوعارى ساپالى شيكىزاتتان جاسالادى. ءونىم 9000 ISO ساپا جۇيەسىنە ساي جانە ست-كZ سەرتيفيكاتى بار, – دەيدى كومپانيا باسشىسى ولەگ كرۋك.
ءتورتىنشى مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى قاجەت
وڭىردە ەلباسى ات باسىن تىرەگەن كەلەسى نىسان يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى اياسىندا تۇبەگەيلى جاڭارتىلعان ءارى ءوندىرىس ۇدەرىسى تسيفرلاندىرىلعان «پاۆلودار مۇناي حيمياسى زاۋىتى» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى بولدى.
كاسىپورىندا «قازمۇنايگاز» اق ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى دانيار تيەسوۆ قازاقستان پرەزيدەنتىنە جاڭارتۋ جۇمىستارى زاۋىتتىڭ شيكى مۇنايدى قايتا وڭدەۋ ونىمدىلىگىن ارتتىرۋعا, ءونىم ساپاسىن ك-4 جانە ك-5 ستاندارتتارىنا دەيىن جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرگەنى جونىندە باياندادى. جوبانى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن كومپانيا 80,5 ملرد تەڭگە جۇمساعان. زاۋىتتا يزومەريزاتسيالاۋدىڭ جاڭا اۆتوماتتاندىرىلعان كەشەندەرى جانە ورتالىق باسقارۋ پۋنكتى ارقىلى باسقارىلاتىن كۇكىرت وندىرەتىن قوندىرعىلار سالىنعان.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستاندا مۇناي ءوندىرۋ كولەمىنىڭ ارتۋىنا بايلانىستى دايىن ءونىم كولەمىن مولايتۋ ءۇشىن ءارى ونى ىشكى جانە شەتەلدىك نارىقتارعا شىعارۋ ءۇشىن حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي كەلەتىن مۇنايدىڭ قايتا وڭدەلۋىن مەيلىنشە جاقسارتۋدى قولعا الۋ قاجەتتىگىن ايتتى.
«تسيفرلاندىرۋ بارلىق ماسەلەلەردىڭ شەشىمىن تابادى, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. – باسقارۋ ءبىر عانا پۋنكتتەن جۇزەگە اسىرىلاتىنداي اۆتوماتتى تۇردە ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن تسيفرلاندىرۋدى ەنگىزىڭىزدەر».
ەلباسى قازاقستانداعى مۇناي وڭدەيتىن ءۇش زاۋىتتىڭ جاڭارتىلعانىنا قاراماستان, ءتورتىنشى زاۋىت سالۋ قاجەتتىگى تۋىنداپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى.
قازاقستان پرەزيدەنتى زاۋىتتىڭ جاس جۇمىسشىلارىمەن اڭگىمەلەسۋ بارىسىندا پاۆلودار مۇناي حيمياسى زاۋىتى كەڭەس وداعى كەزىندە سالىنعان زاۋىتتاردىڭ سوڭعىسى ەكەنىن ايتىپ, ونىڭ سول ۋاقىتتاعى ەڭ وزىق قۇرال-جابدىقتارمەن جابدىقتالعانىنا توقتالدى.
– سىزدەر ەڭ زاماناۋي زاۋىتتا جۇمىس ىستەيسىزدەر. مۇندا ءوندىرىستى تسيفرلاندىرۋ ءىسى قولعا الىنىپ, جاڭا تەحنولوگيالار ەنگىزىلۋدە. سىزدەر ءوندىرىپ جاتقان ونىمگە دەگەن سۇرانىس ارتىپ كەلەدى, دەمەك, سىزدەردىڭ دە تابىستارىڭىز مولايا تۇسپەك, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
جاس ماماندار مەملەكەت باسشىسىنا «بولاشاق» باعدارلاماسى ارقىلى الەمنىڭ ۇزدىك جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الۋعا جانە العان بىلىمدەرىن وندىرىستە قولدانۋعا مۇمكىندىك تۋعىزعانى ءۇشىن العىس ايتتى.
ءوڭىردىڭ الەۋەتىنە وڭ باعا بەرىلدى
بۇدان سوڭ ەلباسى پاۆلودار وبلىسىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ ماسەلەلەرى جونىندە كەڭەس وتكىزدى. جيىندى اشقان قازاقستان پرەزيدەنتى وبلىس باسشىلىعىنىڭ ناقتى جۇمىس اتقارىپ جاتقانىن جانە وڭىردە وڭ وزگەرىستەردىڭ بايقالىپ وتىرعانىن ايتتى.
– مەن بۇگىن بىرنەشە كاسىپورىندا بولىپ, جۇرتشىلىقپەن اڭگىمەلەستىم, حالىقتىڭ جاي-كۇيىمەن تانىستىم. وبلىس ەكونوميكاسىنىڭ شامامەن 50 پروتسەنتى ونەركاسىپ سالاسىنا تيەسىلى. بۇل – قازاقستان وڭىرلەرى اراسىنداعى جوعارى كورسەتكىش, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
قازاقستان پرەزيدەنتى پاۆلودار وبلىسىنىڭ گەوگرافيالىق تۇرعىدان ۇتىمدى ورنالاسقانىن اتاپ ءوتىپ, بۇل ءوڭىر رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ونەركاسىبى دامىعان وبلىستارىمەن شەكتەسەتىنىنە نازار اۋداردى.
– بۇل وبلىستىڭ ونەركاسىپ, ەنەرگەتيكا, كولىك جانە اۋىل شارۋاشىلىعى سالالارىنداعى الەۋەتى زور, – دەدى ەلباسى.
مەملەكەت باسشىسى ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ جانە ءتيىستى نىسانداردى سالۋ ماسەلەلەرىنە ەرەكشە توقتالدى.
– استانا مەن پاۆلوداردى ءبىرىنشى ساناتتى اۆتوبان جالعاپ جاتىر. ەندى, جول ءجۇرۋ ۋاقىتى بەس-التى ساعات ەمەس, ءۇش ساعاتقا سوزىلادى. وبلىستىڭ ترانزيتتىك الەۋەتى كەڭەيىپ كەلەدى, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
جيىن بارىسىندا ەلباسى وڭىردە ءتۋريزمدى دامىتۋ ماسەلەسىنە دە توقتالىپ ءوتتى.
– جاڭا عانا مارالدى دەمالىس ورنىن كوردىك, – دەدى ەلباسى. – قوناق ۇيلەردى بىلاي قويعاندا, ادامدار وتىراتىن جەر جوق. ءتىپتى, شاتىر جوق. بۇل جەرگە ادامداردى تارتۋعا مۇمكىندىك بار. دەمالۋشىلار كەلسە, اقشا تولەيدى. سوعان ساي جاعداي جاساۋ كەرەك. جول توسەلىپ, كوممۋنيكاتسيا جۇيەسى تارتىلعان. بىراق ادامداردىڭ تولىققاندى دەمالىسى ءۇشىن ءالى دە ەڭبەك ەتۋ كەرەك. بيزنەس نە ءۇشىن اشىلدى؟ الىستان ينۆەستورلاردى تارتپاي-اق, پاۆلودارلىق كاسىپكەرلەردى كىشىگىرىم قوس قاباتتى كوتتەدجدەر مەن قوناق ۇيلەردى سالۋعا شاقىرۋ كەرەك.
قازاقستان پرەزيدەنتى ءوڭىردىڭ كاسىپكەرلەرىنە ارنالعان سوزىندە شيكىزاتتى قايتا وڭدەۋدى مەيلىنشە جاقسارتۋ جانە باسەكەگە قابىلەتتى ءونىم شىعارۋ ماسەلەلەرىنە نازار اۋداردى.
– مەن بۇگىن اليۋميني وندىرەتىن, توق وتكىزگىش كابەل جاسايتىن كومپانيالاردىڭ جانە باسقا دا كاسىپورىنداردىڭ جۇمىسىمەن تانىستىم. ءبىز قۇرىلىس ماتەريالدارىن شىعارۋ, تەرەزە جاقتاۋلارىن, ىدىس-اياق جانە اليۋمينيدەن فولگا جاساۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋىمىز قاجەت. مىنە, وسى ىسكە ينۆەستيتسيا تارتىپ, كۇش جۇمىلدىرۋ كەرەك, – دەدى ەلباسى.
كەڭەس بارىسىندا پاۆلودار وبلىسىنىڭ اكىمى بولات باقاۋوۆ مەملەكەت باسشىسىنا ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى, «رۋحاني جاڭعىرۋ» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى جانە «پرەزيدەنتتىڭ بەس الەۋمەتتىك باستاماسى» اياسىندا ىسكە اسىرىلىپ جاتقان جوبالار جونىندە مالىمدەدى.
– 2017 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا وبلىستىڭ جالپى ءونىمى العاش رەت 2 تريلليون تەڭگەدەن اسىپ, 3,6 پروتسەنتكە جەتتى. بيىلعى ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ءوندىرىس كولەمى 4,6 پروتسەنتكە ارتتى. وبلىس كاسىپورىندارىنداعى ءوندىرىس ۇدەرىستەرىن تسيفرلاندىرۋ جونىندەگى ءسىزدىڭ تاپسىرماڭىز ورىندالۋدا. تەحنولوگيالىق تۇرعىدان قايتا جابدىقتاۋ ىسىنە 200 ميلليارد تەڭگەدەن استام قارجى جۇمسالدى, – دەدى وبلىس اكىمى.
مەملەكەت باسشىسى جيىن قورىتىندىسى بويىنشا وندىرىسكە حالىقارالىق ەكسپو-2017 مامانداندىرىلعان كورمەسىندە كورسەتىلگەن «جاسىل» تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى, رەسەي وبلىستارىمەن شەكاراارالىق ساۋدا-ساتتىقتى دامىتۋ, وڭىردەگى تۋريستىك كلاستەردىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋ, مال شارۋاشىلىعى مەن سۋارمالى ەگىنشىلىكتى وركەندەتۋ ءۇشىن ناقتى تاپسىرمالار بەردى.
كەڭەسكە پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى ءا.جاقسىبەكوۆ, پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ا.مامين, ەنەرگەتيكا ءمينيسترى ق.بوزىمباەۆ, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ وكىلدەرى, ءىرى ونەركاسىپ كاسىپورىندارىنىڭ جەتەكشىلەرى, سونىڭ ىشىندە ERG ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى ا.ماشكەۆيچ, «پرومماشكومپلەكت» جشس ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى د.سىزدىقوۆ, «ستالمونتاج» جشس-نىڭ باس ديرەكتورى ا.تەرەنتەۆ, «كازەنەرگوكابەل» اق-نىڭ باس ديرەكتورى و.كرۋك جانە باسقا دا ازاماتتار قاتىستى.
سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى سۇلتانماحمۇت تورايعىروۆ اتىنداعى پاۆلودار وبلىستىق بىرىككەن امبەباپ عىلىمي كىتاپحانانىڭ جۇمىسىمەن دە تانىستى. وندا مۇمكىندىگى شەكتەۋلى وقىرماندارعا ارنالعان ارنايى جابدىقتار, ءبىلىم بەرۋ جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىن تسيفرلاندىرۋ جوبالارى, سونداي-اق «رۋحاني جاڭعىرۋ» جوبالىق ءوفيسىنىڭ كورمە زالى كورسەتىلدى.
فاريدا بىقاي,
«ەگەمەن قازاقستان»