«ادامزاتتىڭ ايتماتوۆى» اتانعان الىپ تۇلعانىڭ 90 جىلدىق مەرەيتويى بۇگىندە ەلىمىزدىڭ ءاربىر وڭىرىندە اتالىپ وتۋدە. ال جازۋشىنىڭ ومىرىندە جامبىل جەرىنىڭ ورنى بولەك. شىڭعىس ايتماتوۆ كەزىندە جامبىل قالاسىنداعى لۋگوۆوي مال دارىگەرلىك تەحنيكۋمىندا ءبىلىم العان. سونىمەن قاتار زاڭعار تۇلعا اۋليەاتا ولكەسىن ءاردايىم قۇرمەت تۇتاتىنىن شىعارمالارىندا دا جازعان. وسى ورايدا جامبىلدىقتار دا ايگىلى جازۋشىنىڭ مەرەيتويىن لايىقتى دەڭگەيدە اتاپ ءوتتى.
جامبىل وبلىستىق قازاق دراما تەاترىنىڭ 82-ماۋسىمىنىڭ جابىلۋىنا وراي, تەاتر ساحناسىندا شىڭعىس ايتماتوۆتىڭ ومىرىنە نەگىزدەلگەن بايعالي ەسەناليەۆتىڭ «تاڭ سىرى» اتتى دراما-ەلەگياسى ساحنالاندى. درامانىڭ قويۋشى-رەجيسسەرى – حالىقارالىق ش.ايتماتوۆ اتىنداعى سىيلىقتىڭ يەگەرى قۋاندىق قاسىموۆ, ال قويۋشى-سۋرەتشىسى – مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇزدىگى راحات ساپاراليەۆا.
شىعارمادا شىڭعىس الەمىنىڭ شىندىعى كورسەتىلگەن. درامانىڭ باستى كەيىپكەرلەرى جازۋشىنىڭ جارى ءماريا ۋرماتقىزى مەن ومىردە سۇيگەن عاشىعى, بەلگىلى ءبيشى-بالەرينا ءبۇبىسارا بەيشەناليەۆا ەكەۋىنىڭ اراسىنداعى ديالوگتارمەن ورىلەدى.
ءماريا – بويجەتكەن شاعىندا تاعدىر سوقپاعىمەن جاپونيا جەرىنە كەتىپ, تۋعان جەرى قىرعىزستانعا جەتە الماي كوپ قيىندىقتارعا تاپ بولادى. سول ۋاقىتتاردا شىڭعىس ايتماتوۆ جاپونياعا شىعارماشىلىق ساپارمەن بارىپ, وزىمەن بىرگە ءماريانى الىپ قايتادى. وزىنە جار ەتىپ, ۇل-قىز سۇيەدى. ال ءبۇبىسارا شىڭعىستىڭ سۇيگەن ادامى. ساحناداعى قوس بەينە ءبىر-بىرىنە سىرىن اشىپ, مۇڭىن شاعۋ ارقىلى كورەرمەنگە جازۋشى الەمىنىڭ بەيمالىم سىرلارىن اشادى. ءماريانىڭ «ەكەۋمىزدىڭ دە تاعدىرىمىز ءبىر ازاماتپەن بايلانىستى بولعان ەكەن. دەمەك كۇندەستەرمىز. راس قوي. بىراق مەنىڭ ەشكىم تۇسىنبەيتىن سىرىمدى تەك ءسىز عانا تۇسىنەسىز. ويتكەنى ەكەۋمىز دە ءبىر ادامدى قۇلاي سۇيدىك. ءبىر ادامنىڭ جۇرەگى ەكەۋمىزگە ورتاق بولدى» دەگەن سوزدەرى شىنايى ماحابباتتىڭ كورىنىسىن بەرەدى. ءبۇبىسارانىڭ مارياعا ايتقان ء«بىز ەكەۋمىز عانا ەمەس, ءماريا, ونى سۇيەتىندەر وتە كوپ. پەشەنەسىنە ۇلى ىستەر جازىلىپ, ۇلى مىندەتتەر اتقارىپ, ادامزاتتىڭ سۇيىكتىسىنە اينالعان جانداردى ءبىر ادامنىڭ مەنشىكتەۋى مۇمكىن ەمەس. ول بۇكىل ادامزاتقا ورتاق. وعان عاشىق, وعان ىنتىق ايەلدەردىڭ سانى ەكەۋمىزبەن عانا شەكتەلىپ قالمايدى» دەگەن سوزدەرى دە ايتماتوۆقا دەگەن اسقاق ماحابباتتى اڭعارتقانداي.
دراماعا جازۋشىنىڭ سۇيگەن جارلارى مەن ءوزىنىڭ «بوراندى بەكەت», ء«جاميلا», «اق كەمە» شىعارمالارىنداعى ءجاميلا, دانيار, ەدىگە بەينەلەرى ارقاۋ بولعان. سونىمەن قاتار شىڭعىستىڭ اكەسى تورەقۇلدىڭ تاعدىرى دا ەلەس بەرگەندەي بولادى. قويىلىم ەرەكشەلىگى – ءبىر اكتەردىڭ ەكى رولدە بىردەي ويناۋى بولدى. ماسەلەن, اكتەر مالىك اقۇرپەكوۆ بىردە شىڭعىس وبرازىن سومداسا, ەندى بىردە ەدىگە بەينەسىنە كوشەدى. سونداي-اق انار ساعىمبەكوۆا ءۇش بىردەي ءماريا, بۇعى-انا, زاريپا بەينەلەرىندە جارقىراپ كورىنسە, جادىرا قۇلتاەۆا ءبيبىسارا, ءجاميلا رولدەرىن ءوز دەڭگەيىندە الىپ شىقتى. ال اسقار جانە دانيار بەينەلەرىن كەلىستىرە سومداعان رۋسلان ورازاليەۆ كورەرمەن كوزايىمىنا اينالدى. ەدىگەنى ازاپتاعان مومىن, شال رولدەرىندەگى ءجۇنىس الىمبەكوۆ جانە ورازقۇل بەينەسىندەگى اسقاربەك سەيىلحاننىڭ ساحنالىق شەبەرلىگى كوپشىلىكتى ءتانتى ەتتى.
حاميت ەسامان,
«ەگەمەن قازاقستان»
جامبىل وبلىسى